๓. กุมภการชาดก เล่ม ๒๗

๓. กุมภการชาดก (๔๐๘)

ว่าด้วยสาเหตุที่ช่างหม้อออกบวช

(พระปัจเจกพุทธเจ้า ๔ องค์กล่าวกะช่างหม้อโพธิสัตว์ผู้ถามถึงสาเหตุ ของการออกบวชองค์ละคาถาว่า)

{๑๐๕๗} [๑๐๗๐] อาตมาได้เห็นมะม่วงต้นหนึ่งงอกงามออกช่อและผลเขียวไปทั้งต้น ในระหว่างป่ามะม่วง เวลากลับได้เห็นมะม่วงต้นนั้นหักย่อยยับ เพราะผลเป็นเหตุ อาตมาเห็นอย่างนี้จึงได้ประพฤติภิกขาจริยวัตร{๑๐๕๘} [๑๐๗๑] หญิงสาวคนหนึ่งสวมกำไลมือหินหยกเกลี้ยงเกลาคู่หนึ่งซึ่งนาย ช่างชั้นเยี่ยมทำแล้ว ตอนแรกก็ไม่มีเสียงดัง แต่เพราะอาศัย กำไลมือข้างที่สองจึงเกิดมีเสียงดังขึ้นได้ อาตมาเห็นอย่างนี้จึง ได้ประพฤติภิกขาจริยวัตร (ออกบวช){๑๐๕๙} [๑๐๗๒] นกจำนวนมากพากันติดตามรุมจิกตีนกตัวหนึ่งซึ่งกำลังคาบเนื้อ อยู่เพราะอาหารเป็นเหตุอาตมาเห็นอย่างนี้จึงได้ประพฤติ ภิกขาจริยวัตร

{๑๐๖๐} [๑๐๗๓] อาตมาได้เห็นวัวตัวหนึ่งอยู่ในท่ามกลางฝูงมีกำไลคล้องที่เขา มีสีสันและกำลังพร้อมมูล ได้ขวิดเอาวัวตัวหนึ่งตายเพราะกาม เป็นเหตุ อาตมาเห็นอย่างนี้จึงได้ประพฤติภิกขาจริยวัตร(ช่างหม้อโพธิสัตว์กล่าวกับภรรยาว่า)

{๑๐๖๑} [๑๐๗๔] พระเจ้ากรัณฑกะของชาวกลิงครัฐพระเจ้านัคคชิของชาว คันธารรัฐพระเจ้าเนมิราชของซาววิเทหรัฐและพระเจ้า ทุมมุขะของชาวปัญจาลรัฐทั้ง ๔ พระองค์นี้ต่างทรงละ แว่นแคว้นออกผนวช หาความห่วงใยมิได้

{๑๐๖๒} [๑๐๗๕] ทุก ๆ พระองค์นี้เปรียบด้วยเทพเจ้ามาพร้อมหน้ากัน ย่อมสง่างามไปด้วยคุณ เหมือนไฟอันงามสว่างไสวฉะนั้น ดูก่อนแม่ ภัคควิ แม้ฉันเองก็จะสละกามทั้งหลายตามส่วนของตน ๆ แล้ว จะออกบวชเที่ยวไปเพียงลำพัง(ภรรยากล่าวว่า)

{๑๐๖๓} [๑๐๗๖] มีแต่เวลานี้เท่านั้นที่จะบวชเวลาอื่นจากนี้ไม่มีภายหลัง บุคคลผู้สั่งสอนดิฉันจะไม่มี ข้าแต่ท่านภัคควะ แม้ดิฉันก็จะ ขอพ้นจากมือของบุรุษเที่ยวไปเพียงลำพัง ดังนางนกที่พ้นจาก มือของพรานไปฉะนั้น(ช่างหม้อโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๐๖๔} [๑๐๗๗] ลูก ๒ คนนั้นย่อมรู้จักของดิบ ของสุก ของเค็ม และของไม่เค็ม เราเห็นอย่างนี้แล้วจึงได้ออกบวช เธอจงเที่ยวภิกขาจารไป ถึง เราก็จักภิกขาจารไป

๔. ทัฬหธัมมชาดก (๔๐๙)

ว่าด้วยความกตัญญูทำให้เจริญ

(ช้างพังกล่าวกะอำมาตย์โพธิสัตว์ว่า)

{๑๐๖๕} [๑๐๗๘] ข้าพเจ้าเคยทำลายช้างศัตรูนำกิจนั้นไป ช่วยถอนลูกศรที่เสียบอยู่ที่พระอุระ วิ่งตลุยไล่เหยียบย่ำข้าศึกไปในสนามรบ ก็ยัง ทำให้พระเจ้าทัฬหธรรมราชาพอพระทัยไม่ได้