๔. สุวรรณกักกฏกชาดก เล่ม ๒๗

(สุกรจูฬตุณฑิละถามพี่ชายว่า)

{๙๒๐} [๙๓๒] อะไรหนอที่พี่กล่าวว่าเป็นห้วงนํ้าที่ไม่มีเปือกตม อะไรเล่าที่พี่ กล่าวว่าเป็นเหงื่อไคลและมลทิน และอะไรเล่าที่พี่กล่าวว่าเป็น เครื่องลูบไล้ใหม่ ๆ ที่มีกลิ่นหอมซึ่งไม่รู้จักจางหายในกาลไหน ๆ(สุกรมหาตุณฑิละพี่ชายกล่าวว่า)

{๙๒๑} [๙๓๓] ธรรม บัณฑิตกล่าวว่าเป็นห้วงนํ้าที่ไม่มีเปือกตม บาป บัณฑิต กล่าวว่าเป็นเหงื่อไคลและมลทิน และศีล บัณฑิตกล่าวว่า เป็นเครื่องลูบไล้ใหม่ ๆ ที่มีกลิ่นหอม ซึ่งไม่รู้จักจางหายใน กาลไหน ๆ{๙๒๒} [๙๓๔] มนุษย์ทั้งหลายผู้โง่เขลาที่ชอบฆ่าสัตว์ย่อมพอใจที่จะทำบาป ส่วนสัตว์ผู้รักตนย่อมไม่พอใจที่จะทำบาปในคืนเดือนเพ็ญ พระจันทร์เต็มดวงสัตว์ทั้งหลายเช่นพวกเราย่อมยินดี สละชีวิต

๔. สุวัณณกักกฏกชาดก (๓๘๙)

ว่าด้วยปูทองเพื่อนแท้

(กาต่อว่างูว่า)

{๙๒๓} [๙๓๕] ปูมีก้ามเหมือนเขามฤค มีตาโปน มีกระดูกเป็นหนัง อาศัยอยู่ ในนํ้า ไม่มีขน เราลูกมันหนีบร้องไห้เหมือนคนกำพร้า เฮ้ ! เพื่อน ไฉนแกจึงทิ้งฉันไป

(พระบรมศาสดาทรงแสดงข้อความนี้ว่า)

{๙๒๔} [๙๓๖] งูเห่าเมื่อจะปลอบกาให้เบาใจ จึงแผ่แม่เบี้ยใหญ่เลื้อยไปใกล้ปู จะช่วยเหลือสหายของตนไว้ ปูจึงเอาก้ามอีกข้างหนีบคองูเห่าไว้(งูถามปูว่า)

{๙๒๕} [๙๓๗] ปูถึงจะต้องการอาหาร แต่ไม่กินกา ไม่กินงู เจ้าตาโปนเอ๋ย เราขอถามเจ้า เพราะเหตุอะไร เจ้าจึงหนีบเราทั้งสองไว้(ปูบอกเหตุผลที่ต้องหนีบกาไว้ว่า)

{๙๒๖} [๙๓๘] ชายคนนี้ หวังดีต่อข้า จึงจับข้าปล่อยลงในนํ้า เมื่อเขาตายไป ข้าก็จะทุกข์ไม่น้อย ข้าและเขาทั้งสองก็จะไม่มีต่อไป{๙๒๗} [๙๓๙] อนึ่ง คนทั้งปวงได้เห็นข้ามีตัวโตขึ้น ก็ปรารถนาจะเบียดเบียน ข้าผู้มีเนื้อดีและอ่อนนุ่ม แม้กาทั้งหลายเห็นข้าแล้วก็เบียดเบียนข้า(งูต้องการลวงปู จึงกล่าวว่า)

{๙๒๘} [๙๔๐] ถ้าเจ้าหนีบเราทั้งสองไว้เพราะชายคนนั้น ก็ขอให้เขาลุกขึ้น เราจะดูดพิษออกเสียให้หมด เจ้าจงรีบปล่อยเราและกาโดยเร็วเถิด ก่อนที่พิษร้ายแรงจะแล่นเข้าไปทำให้เขาตาย(ปูได้ฟังดังนั้น คิดอุบายได้ จึงกล่าวว่า)

{๙๒๙} [๙๔๑] ข้าจะปล่อยงูไป แต่กาจะยังไม่ปล่อยก่อน เพราะว่าข้าจะเอา กาไว้เป็นตัวประกันข้าเห็นชายคนนี้มีความสุขปราศจากโรค แล้ว จึงจะปล่อยกาไปเหมือนกับงู

(พระบรมศาสดาตรัสประชุมชาดกว่า)

{๙๓๐} [๙๔๒] ในครั้งนั้น พระเทวหัตได้เกิดเป็นกาส่วนช้างเกิดเป็นงูเห่า พระอานนท์ผู้เจริญเกิดเป็นปู เราผู้เป็นศาสดา ในครั้งนั้นได้ เกิดเป็นพราหมณ์

๕. มัยหกสกุณชาดก (๓๙๐)

ว่าด้วยเปรียบคนตระหนี่เหมือนนกเขามัยหกะ

(ฤๅษีโพธิสัตว์แสดงธรรมแก่น้องชายว่า)

{๙๓๑} [๙๔๓] นกเขาชื่อว่ามัยหกะเที่ยวบินไปตามไหล่เขาและซอกเขา เกาะอยู่ที่ต้นเลียบซึ่งมีผลสุกแล้วร้องว่า ‘ของกู ๆ’

{๙๓๒} [๙๔๔] เมื่อนกเขามัยหกะนั้นก่นร้องอยู่อย่างนั้น ฝูงนกทั้งหลายพากัน บินมาจิกกินผลเลียบแล้วก็บินไปต้นอื่น ส่วนนกเขามัยหกะนั้น ก็ยังบ่นเพ้ออยู่นั่นเอง{๙๓๓} [๙๔๕] บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน รวบรวมทรัพย์ไว้ มากมายแล้ว ตนเองก็ไม่ได้ใช้สอย ทั้งไม่แบ่งปันให้พวกญาติ พี่น้องตามส่วน{๙๓๔} [๙๔๖] บุคคลนั้นไม่ใช้ทรัพย์เป็นค่าเครื่องนุ่งห่ม อาหาร ดอกไม้ และ เครื่องลูบไล้อะไร ๆ สักครั้งเดียวเลย ทั้งไม่สงเคราะห์ช่วยเหลือ พวกญาติพี่น้อง{๙๓๕} [๙๔๗] เมื่อบุคคลนั้นเฝ้ารำพันว่า ‘ของกู ๆ’ อยู่อย่างนี้ พระราชา ทั้งหลาย พวกโจร หรือพวกทายาทที่ไม่ถูกกัน ก็มาเอาทรัพย์ไป บุคคลนั้นก็ยังรำพันเพ้ออยู่นั่นเอง