สังสัฏฐวาร เล่ม ๔๓

อุปาทานํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ อุปาทาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ทิฏฺฐุปาทานํ สํสฏฺฐํ กามุปาทานํ. กามุปาทานํ สํสฏฺฐํ ทิฏฺฐุปาทานํ. (จกฺกํ. เอวํ นวปิ ปญฺหา กาตพฺพา.)

เหตุยา นว, อารมฺมเณ นว, อธิปติยา นว, (สพฺพตฺถ นว.) วิปาเก เอกํ ฯเปฯ วิคเต นว, อวิคเต นว. อนุโลมํ.

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเกิดระคนกับสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเพราะ เหตุปัจจัย ได้แก่ กามุปาทานเกิดระคนกับทิฏฐุปาทาน ทิฏฐุปาทานเกิดระคนกับ กามุปาทาน (พึงทำเป็นจักกนัย โดยนัยนี้ พึงเพิ่มเป็น ๙ วาระ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

(ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาระ)

วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ

วิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

อนุโลม จบ

โนอุปาทานํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ โนอุปาทาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. อเหตุกํ โนอุปาทานํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ สํสฏฺโฐ วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห.

นเหตุยา เอกํ, นอธิปติยา นว, นปุเรชาเต นว, นปจฺฉาชาเต นว, นอาเสวเน นว, นกมฺเม ตีณิ, นวิปาเก นว, นฌาเน เอกํ, นมคฺเค เอกํ, นวิปฺปยุตฺเต นว. ปจฺจนียํ. (เอวํ อิตเร เทฺว คณนาปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ กาตพฺโพ.) _____ ๖๙. อุปาทานทุก ๗. ปญฺหาวาโร ๑. ปจฺจยานุโลม ๑. วิภงฺควาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน เพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอุปาทาน ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะที่เป็นอเหตุกะ ฯลฯ โมหะที่ สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดระคนกับขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา และที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ

นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ

นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

นอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ

นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ

นวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ

นฌานปัจจัย มี ๑ วาระ

นมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ

นวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ

ปัจจนียะ จบ

(การนับ ๒ อย่างนอกนี้และสัมปยุตตวาร พึงทำอย่างนี้)