ปัญหาวาร เล่ม ๔๓

ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร

ในนกัมมปัจจัย " ๓ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนฌานปัจจัย " ๑ "

ในนมัคคปัจจัย " ๑ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๙ "

จบ ปัจจนียะ

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)

๖๙. อุปาทานทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๐๗} [๑๗] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นอุปาทานเป็นปัจจัย แก่สัมปยุตตอุปาทานทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานโดยเหตุปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นอุปาทาน เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)

[๑๘] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นอุปาทานเป็น ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ใน ปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่ สัมปยุตตอุปาทานทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)

[๑๙] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็น อุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตอุปาทานทั้งหลายโดย เหตุปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)

อารัมมณปัจจัย

{๔๐๘} [๒๐] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภสภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน ทั้งหลาย สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานทั้งหลายจึงเกิดขึ้น มี ๓ วาร (พึง ปรารภทำ)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา อุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้น ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดี เพลิดเพลินนั้น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจาก

ฌานแล้วพิจารณาฌาน พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรคแล้วพิจารณามรรค พิจารณาผล พิจารณานิพพาน นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน มรรค ผล อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย พระอริยะทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละ ได้แล้วซึ่งไม่เป็นอุปาทาน พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้น แล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทาน โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพยจักษุ ฟังเสียงด้วยทิพยโสตธาตุ รู้จิตของบุคคลผู้มีความพรั่งพร้อมด้วยจิตที่ไม่ เป็นอุปาทานด้วยเจโตปริยญาณ อากาสานัญจายตนะเป็นปัจจัยแก่ วิญญานัญจายตนะ ... อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานา

สัญญายตนะ ... รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะ เป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยกากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้ว ยินดีเพลิดเพลินกุศลนั้น เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ยินดีเพลิดเพลินกุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออก จากฌาน ... ยินดีเพลิดเพลินจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทาน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน และที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้ว ... ยินดีเพลิดเพลินกุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌานแล้วยินดีเพลิดเพลินฌาน ... ยินดีเพลิดเพลินจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทาน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น (๓)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นอุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาร (พึงปรารภทำ)

อธิปติปัจจัย

{๔๐๙} [๒๑] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ เพราะทำสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานทั้งหลายให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานทั้งหลายจึงเกิดขึ้น มี ๓ วาร (มีได้เฉพาะ อารัมมณาธิปติปัจจัยเท่านั้น)

[๒๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ เป็นอุปาทานโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้ว ... พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌานแล้วพิจารณาฌานทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ยินดีเพลิดเพลิน พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรคแล้ว พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... โคตรภูเป็นปัจจัยแก่ผลโดยอธิปติปัจจัย เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้ว ยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่าง หนักแน่น ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและ จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา

อุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้นทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึง เกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออก จากฌาน ... เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานทำให้ เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดี เพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่ สัมปยุตตอุปาทานทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน

และที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติ ปัจจัยสหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สามาทานศีล รักษาอุโบสถแล้ว ... พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วใน กาลก่อน ... ออกจากฌาน ... เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่ เป็นอุปาทานทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะ ทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น สภาวธรรมที่ เป็นอุปาทานและ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติ ปัจจัยได้แก่ อธิปติธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นอุปาทานโดยอธิปติปัจจัย มี ๓ วาร อารัมมณาธิปติปัจจัย มี ๓ วาร (พึงปรารภทำ มีได้เฉพาะอารัมมณาธิปติปัจจัยเท่านั้น)

อนันตราทิปัจจัย

{๔๑๐} [๒๓] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานโดยอนันตรปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานที่เกิดก่อน ๆ เป็น

ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (พึงทำ ตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่ เป็นอุปาทานที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็น ปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานที่เกิดหลัง ๆ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอนันตรปัจจัย (๓)[๒๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานที่เกิดก่อน ๆ เป็น ปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลมเป็น ปัจจัยแก่โคตรภู ... ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานโดย อนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ เป็นอุปาทานที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่เป็นอุปาทานทั้งหลายโดยอนันตรปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน และที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานที่เกิด ก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานที่เกิดหลัง ๆ และสัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายโดยอนันตรปัจจัย อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอนันตรปัจจัย (๓)[๒๕] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานโดยอนันตรปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน ที่เกิดก่อน ๆ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) สภาวธรรม ที่เป็นอุปาทานที่เกิดก่อน ๆ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่

ไม่เป็นอุปาทานที่เกิดหลังๆโดยอนันตรปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (พึงทำ ตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานที่เกิดก่อน ๆ และสัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานที่เกิดหลัง ๆ และสัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายโดยอนันตรปัจจัย (๓)

เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัย

เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร)

เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร)

เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย (เหมือนกับปัจจยวาร)

อุปนิสสยปัจจัย

{๔๑๑} [๒๖] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันต รูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานโดยอุปนิ สสยปัจจัย มี ๓ วาร

[๒๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิอาศัยศีล ... ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... เสนาสนะ แล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธา ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ... ผลสมาบัติโดย อุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน โดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาแล้วก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีล ... เสนาสนะ แล้วถือเอา สิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ ตัดที่ต่อ ปล้นไม่ให้เหลือ ปล้นเรือนหลังเดียว ดักที่ทางเปลี่ยว ล่วง ภรรยาของผู้อื่น ฆ่าชาวบ้าน ฆ่าชาวนิคม ศรัทธา ... เสนาสนะเป็น ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานทั้งหลายโดยอุปนิสสยปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) อาศัยศรัทธาแล้วก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีล ... เสนาสนะแล้ว ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ พูดเท็จ พูดส่อเลียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ ตัดที่ต่อ ปล้นไม่ให้เหลือ ปล้นเรือนหลังเดียว ดักที่ทางเปลี่ยว ล่วงภรรยาของผู้อื่น ฆ่าชาวบ้าน ฆ่าชาวนิคม ศรัทธา ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นอุปาทานโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัยมี ๓ วาร

ปุเรชาตปัจจัย

{๔๑๒} [๒๘] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุ ปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพยจักษุ ฟังเสียงด้วยทิพยโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ...

โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่ กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานโดยปุเรชาต ปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักษุ ... หทัยวัตถุเพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึง เกิดขึ้น ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นอุปาทานโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน และที่ไม่เป็นอุปาทานโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดี เพลิดเพลินจักษุ ... หทัยวัตถุเพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

ปัจฉาชาตปัจจัยและอาเสวนปัจจัย

{๔๑๓} [๒๙] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยปัจฉาชาตปัจจัย (ย่อ) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยปัจฉาชาตปัจจัย (ย่อ) (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานโดยปัจฉาชาตปัจจัย (ย่อ) (๑)

เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย

กัมมปัจจัย

{๔๑๔} [๓๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานขณิกกัมมปัจจัย ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัย แก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัย แก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานโดย กัมมปัจจัย คือ เจตนาที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตอุปาทาน ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน และที่ไม่เป็นอุปาทานโดยกัมมปัจจัยคือเจตนาที่ไม่เป็นอุปาทานเป็น ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและจิตต สมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)

วิปากาทิปัจจัย

{๔๑๕} [๓๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยวิปากปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานซึ่งเป็นวิบาก ... มี ๑ วาร

{๔๑๖} สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยอาหารปัจจัย มี ๓ วาร (มีเฉพาะกพฬิงการาหารเพียง อย่างเดียวเท่านั้น)

เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย มี ๓ วาร (รูปชีวิตินทรีย์ มี ๑ วาร เท่านั้น)

เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๓ วาร

{๔๑๗} สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานโดย มัคคปัจจัย คือ องค์มรรคทั้งหลายที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตต อุปาทานทั้งหลายโดยมัคคปัจจัย (พึงขยายวารทั้ง ๙ ด้วยวิธีนี้) เป็นปัจจัย โดยสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาร

วิปปยุตตปัจจัย

{๔๑๘} [๓๒] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ สภาวธรรม ที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัย ที่เป็น ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานที่เกิดภายหลัง เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาต วิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (ย่อ) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน โดยวิปปยุตตปัจจัยมีอย่างเดียวคือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานโดยวิปปยุตตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน และที่ไม่เป็นอุปาทานโดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย (๓)

[๓๓] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานโดยวิปปยุตตปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัย แก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัย ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่ เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

อัตถิปัจจัย

{๔๑๙} [๓๔] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานโดยอัตถิปัจจัย คือ ทิฏฐุปาทานเป็นปัจจัยแก่กามุปาทานโดย อัตถิปัจจัย (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ที่เป็น สหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัย(๒)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและ ที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอัตถิปัจจัย (ย่อ เหมือนกับปฏิจจวาร) (๓)

[๓๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย (ย่อ พึงขยายเนื้อความให้พิสดาร) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานโดย อัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ที่เป็น สหชาตอัตถิปัจจัย (เหมือนกับสหชาตวิปปยุตตปัจจัย) ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย (เหมือนกับปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย) (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน และที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย (ย่อ พึงจำแนกสหชาตอัตถิปัจจัย เหมือนกับสหชาต วิปปยุตตปัจจัย พึงจำแนกปุเรชาตอัตถิปัจจัย เหมือนกับปุเรชาตวิปปยุตต ปัจจัย) (๓)

[๓๖] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ทิฏฐุปาทานและสัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่กามุปาทานโดยอัตถิปัจจัย (พึงผูกให้ เป็นจักรนัย) ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ทิฏฐุปาทานและหทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่กามุปาทานโดยอัตถิปัจจัย (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๑)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิ ปัจจัยที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานและสภาว ธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย

... ขันธ์ ๒ ... ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน และมหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ที่เป็น สหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและหทัยวัตถุเป็น ปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอัตถิปัจจัยที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่ เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัย ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ สภาวธรรมที่ เป็นอุปาทาน สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและกพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กาย นี้โดยอัตถิปัจจัย ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ สภาวธรรมที่เป็น อุปาทาน

สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและรูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูป ทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานและทิฏฐุปาทานเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ กามุปาทานและจิตต สมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ทิฏฐุปาทานและหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่กามุปาทาน และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๓)

๑.ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๔๒๐} [๓๗] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาร

ในอนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสหชาตปัจจัย " ๙ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๙ "

ในนิสสยปัจจัย " ๙ "

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๙ "

ในปุเรชาตปัจจัย " ๓ "

ในปัจฉาชาตปัจจัย " ๓ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในกัมมปัจจัย " ๓ "

ในวิปากปัจจัย " ๑ "

ในอาหารปัจจัย " ๓ "

ในอินทริยปัจจัย " ๓ "

ในฌานปัจจัย " ๓ "

ในมัคคปัจจัย " ๙ "

ในสัมปยุตตปัจจัย " ๙ "

ในวิปปยุตตปัจจัย " ๕ "

ในอัตถิปัจจัย " ๙ "

ในนัตถิปัจจัย " ๙ "

ในวิคตปัจจัย " ๙ "

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

จบอนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาร

{๔๒๑} [๓๘] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและ ที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

[๓๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย อุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสย ปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน และที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

[๔๐] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัย แก่ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๔๒๒} [๔๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในนอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๔๒๓} [๔๒] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " " ๙ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " " ๓ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในนสัมปยุตตปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนวิปปยุตตปัจจัย " " ๙ "

ในโนนัตถิปัจจัย " " ๙ "

ในโนวิคตปัจจัย " " ๙ "

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๔๒๔} [๔๓] ในอารัมมณปัจจัยกับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอธิปติปัจจัย " " ๙ "

(พึงทำแม่บทไปตามลำดับ) ...

ในอวิคตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

จบ อุปาทานทุกะ

๗๐. อุปาทานิยทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

{๔๒๕} [๔๔] สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เป็น อารมณ์ของอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตต สมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ...ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... (พึงทำเหมือนกับโลกิยทุกะ ไม่มีข้อแตกต่างกัน)

จบ อุปาทานิยทุกะ

๗๑. อุปาทานสัมปยุตตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๒๙} [๔๕] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุต ด้วยอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุต ด้วยอุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)