ปฏิจจวาร เล่ม ๔๓

๙๗. นิยยานิกทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๘๑๓} [๓๐๐] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดฺขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ...

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรร <*> ที่เป็น เหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏและที่ไม่เป็นเหตุนำออก จากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุนำ ออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุ นำออกจากสังสารวัฏ และที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ และมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

๑. ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

{๘๑๔} [๓๐๑] ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๒ "

ในอธิปติปัจจัย " ๕ "

ในอนันตรปัจจัย " ๒ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๒ "

ในสหชาตปัจจัย " ๕ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๒ "

ในนิสสยปัจจัย " ๕ "

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๒ "

ในปุเรชาตปัจจัย " ๒ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๒ "

ในกัมมปัจจัย " ๕ "

ในวิปากปัจจัย " ๑ "

ในอาหารปัจจัย " ๕ " ...

ในอวิคตปัจจัย " ๕ "

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัยและนอารัมมณปัจจัย

{๘๑๕} [๓๐๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ อาศัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓

และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏซึ่ง เป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้น (๑) เพราะนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาร

นอธิปัตยาทิปัจจัย

{๘๑๖} [๓๐๓] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย คือ อธิปติธรรม ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น เหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้า มาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) (๑)เพราะนอนันตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย เพราะนอัญญมัญญปัจจัย ...

นปุเรชาตปัจจัย

{๘๑๗} [๓๐๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภพ ... ขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ ...

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่เป็น เหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐาน รูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภพ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุนำออก จากสังสารวัฏเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึง พวกอสัญญสัตตบุคคล) (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่เป็น เหตุนำออกจากสังสารวัฏและที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุนำออก จากสังสารวัฏและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๘๑๘} [๓๐๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๒ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๔ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๕ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๓ "

ในนกัมมปัจจัย " ๒ "

ในนวิปากปัจจัย มี ๕ วาร

ในนอาหารปัจจัย " ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

ในนฌานปัจจัย " ๑ "

ในนมัคคปัจจัย " ๑ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๒ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๓ "

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี สหชาตวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)

๙๗. นิยยานิกทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๘๑๙} [๓๐๖] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร (เหมือน กับปฏิจจวาร)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น เหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตต สมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงมหาภูตรูปที่เป็นไปในภายใน) ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น เหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ที่เป็นเหตุนำ ออกจากสังสารวัฏอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏและที่ไม่เป็นเหตุนำออก จากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยหทัยวัตถุ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๓)

[๓๐๗] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏและที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุนำออกจาก สังสารวัฏและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ...

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุ นำออกจากสังสารวัฏและที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ และมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏและที่ไม่เป็นเหตุนำออก จากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏและที่ไม่เป็น เหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏและ มหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๓)

๑. ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

{๘๐๒} [๓๐๘] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๔ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในอนันตรปัจจัย " ๔ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๔ "

ในสหชาตปัจจัย " ๙ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๔ "

ในนิสสยปัจจัย " ๙ "

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๔ "

ในปุเรชาตปัจจัย " ๔ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๔ "

ในกัมมปัจจัย " ๙ "

ในวิปากปัจจัย " ๑ "

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๘๒๑} [๓๐๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ ซึ่ง เป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (พึงเพิ่มข้อความ

เข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะเกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจาก สังสารวัฏซึ่งเป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้น (๑)

นอารัมมณาทิปัจจัย

{๘๒๒} [๓๑๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ อาศัย สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาร

{๘๒๓} สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุ นำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย คือ อธิปติธรรมที่เป็นเหตุ นำออกจากสังสารวัฏอาศัยขันธ์ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย คือ ... อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะเกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัย กายายตนะเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้นสภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น เหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย คือ อธิปติธรรมที่ เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุ นำออกจากสังสารวัฏและที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะ นอธิปติปัจจัย คือ อธิปติธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏอาศัยขันธ์ที่ เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏและหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๘๒๔} [๓๑๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๔ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๔ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๓ "

ในนกัมมปัจจัย " ๔ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนอาหารปัจจัย " ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

ในนฌานปัจจัย " ๑ "

ในนมัคคปัจจัย " ๑ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๒ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๓ "

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี นิสสยวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)

๙๗. นิยยานิกทุกะ ๕. สังสัฎฐวาร

๑. ปัจจยานุโลมาทิปัจจัย

{๘๒๕} [๓๑๒] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเจือปนกับสภาวธรรม ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ เจือปน กับขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ เจือปนกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เจือปนกับสภาวธรรมที่ ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ เจือปน กับขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ เจือปน กับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

{๘๒๖} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๒ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๒ วาร)

ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาร ...

ในอวิคตปัจจัย " ๒ "

จบ อนุโลมะ

{๘๒๗} ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " ๒ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๒ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๒ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๑ "

ในนกัมมปัจจัย " ๒ "

ในนวิปากปัจจัย มี ๒ วาร

ในนฌานปัจจัย " ๑ "

ในนมัคคปัจจัย " ๑ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๒ "

จบ ปัจจนียะ

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)

๙๗. นิยยานิกทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๘๒๘} [๓๑๓] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่ เป็นเหตุซึ่งเป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย โดยเหตุปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุ ซึ่งไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๘๒๙} [๓๑๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัย แก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรคแล้วพิจารณามรรค รู้จิตของบุคคลผู้มี ความพรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพ นิวาสานุสสติญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้น ยินดีเพลิดเพลิน เพราะ ปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น พิจารณากุศล ที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌาน ... พระอริยะทั้งหลาย พิจารณาผลพิจารณานิพพาน นิพพาน เป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน ผล อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย พิจารณากิเลสที่ละได้แล้ว พิจารณากิเลสที่ ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง

... โทมนัส จึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพยจักษุ ฟังเสียงด้วยทิพยโสตธาตุ รู้จิตของบุคคล ผู้มีความพรั่งพร้อมด้วยจิตที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏด้วยเจโตปริยญาณ อากาสานัญจายตนะเป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนะ ... อากิญจัญญายตนะ เป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... รูปายตนะ เป็นปัจจัยแก่ จักขุ วิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ขันธ์ที่ไม่ เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะ โดยอารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอารัมมณปัจจัย คือ นิพพาน เป็นปัจจัย แก่มรรคโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

อธิปติปัจจัย

{๘๓๐} [๓๑๕] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรคแล้วพิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นเหตุนำออกจาก สังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) อธิปติธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สัมมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)[๓๑๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้ว พิจารณากุศลนั้น ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดี เพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌาน ... พระอริยะทั้งหลาย พิจารณาผลทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณานิพพานทำให้เป็น

อารมณ์อย่างหนักแน่น นิพพาน เป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน ผลโดย อธิปติปัจจัยเห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจาก สังสารวัฏทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะ ทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอธิปติปัจจัยมีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ นิพพาน เป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอธิปติปัจจัย (๒)

อนันตราทิปัจจัย

{๘๓๑} [๓๑๗] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอนันตรปัจจัย คือ มรรค เป็นปัจจัยแก่ผลโดยอนันตรปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุ นำออกจากสังสารวัฏที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจาก สังสารวัฏที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลม เป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลม เป็นปัจจัยแก่โวทาน ผล เป็นปัจจัยแก่ผล อนุโลม เป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ เนวสัญญานาสัญญายตนะของพระอนาคามีผู้ออกจากนิโรธ เป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอนันตรปัจจัย โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอนันตรปัจจัย (๒)

เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย มี ๕ วาร เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาร เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย มี ๗ วาร

อุปนิสสยปัจจัย

{๘๓๒} [๓๑๘] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปฐมมรรค เป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย ... ตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายอาศัยมรรคแล้วทำสมาบัติที่ ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น เข้าสมาบัติที่เกิดแล้วเห็นแจ้งสังขารทั้งหลายโดยความ เป็นสภาวะไม่เที่ยง ... มรรคของพระอริยะทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่อัตถปฏิสัมภิทา ธัมมปฏิสัมภิทา นิรุตติปฏิสัมภิทา ปฏิภาณปฏิสัมภิทา ความเป็นผู้ฉลาด ในฐานะและอฐานะโดยอุปนิสสยปัจจัย มรรคเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ โดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)[๓๑๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ

เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่ เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่ไม่เป็นเหตุนำออกจาก สังสารวัฏแล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้วทำฌาน ... วิปัสสนา ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ... ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่ไม่เป็นเหตุ นำออกจากสังสารวัฏ ... ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา ... อุตุ ... โภชนะ

... เสนาสนะ แล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธาที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ ... เสนาสนะ เป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ ทางกาย ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปานิสสยปัจจัย ... ที่ เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บริกรรมแห่งปฐมมรรค เป็นปัจจัย แก่ปฐมมรรค โดยอุปนิสสยปัจจัย ... บริกรรมแห่งจตุตถมรรค เป็นปัจจัย แก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

ปุเรชาตาทิปัจจัย

{๘๓๓} [๓๒๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาร (พึงทำให้เหมือนกับอรูปาวจรทุกะ) เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย มี ๒ วาร เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย มี ๒ วาร

กัมมปัจจัย

{๘๓๔} [๓๒๑] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็น เหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่ผลโดยกัมมปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) เจตนาที่เป็นเหตุนำออก จากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูป โดยกัมมปัจจัย (๓)

[๓๒๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย (ย่อ) ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิปากปัจจัยมี ๑ วารเท่านั้น เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัยมี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาร เป็นปัจจัยโดยวิปปยุตตปัจจัยมี ๓ วาร (พึงทำให้เหมือนกับอรูปาวจรทุกะ) เป็นปัจจัยโดยอัตถิปัจจัย มี ๗ วาร (พึงทำให้เหมือนกับอรูปาวจรทุกะ การจัดรูปมีบทที่แตกต่างกันได้) เป็นปัจจัยโดยนัตถิปัจจัย มี ๓ วาร เป็น ปัจจัยโดยวิคตปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย มี ๗ วาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

{๘๓๕} [๓๒๓] ในเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในอธิปติปัจจัย " ๕ "

ในอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๓ "

ในสหชาตปัจจัย " ๕ "

ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาร

ในนิสสยปัจจัย " ๗ "

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๔ "

ในปุเรชาตปัจจัย " ๒ "

ในปัจฉาชาตปัจจัย " ๒ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๒ "

ในกัมมปัจจัย " ๔ "

ในวิปากปัจจัย " ๑ "

ในอาหารปัจจัย " ๔ "

ในอินทริยปัจจัย " ๔ "

ในฌานปัจจัย " ๔ "

ในมัคคปัจจัย " ๔ "

ในสัมปยุตตปัจจัย " ๒ "

ในวิปปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในอัตถิปัจจัย " ๗ "

ในนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในวิคตปัจจัย " ๓ "

ในอวิคตปัจจัย " ๗ "

จบ อนุโลมะ

๒. ปัจจนียุทธาระ

{๘๓๖} [๓๒๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัย แก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัย โดยอุปนิสสยปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาต ปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏและที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดย สหชาตปัจจัย (๓)

[๓๒๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัย โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาต ปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัย โดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดย ปุเรชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏและที่ไม่เป็นเหตุนำออก จากสังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดย สหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏและที่ไม่เป็นเหตุนำออกจาก สังสารวัฏ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏโดย สหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๒)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒.สังขยาวาร

{๘๓๗} [๓๒๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๗ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๗ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๗ "

ในนสมนันตรปัจจัย " ๗ "

ในนสหชาตปัจจัย " ๕ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๕ "

ในนนิสสยปัจจัย " ๕ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๗ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๖ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๗ "...

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๕ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๔ "

ในโนอัตถิปัจจัย " ๔ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๗ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๗ "

ในโนอวิคตปัจจัย " ๔ "

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๘๓๘} [๓๒๗] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " " ๔ "

ในนอนันตรปัจจัย " " ๔ "

ในนสมนันตรปัจจัย " " ๔ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " " ๒ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " " ๔ "...

ในนสัมปยุตตปัจจัย " " ๒ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " " ๒ "

ในโนนัตถิปัจจัย " " ๔ "

ในโนวิคตปัจจัย " " ๔ "

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลมะ

{๘๓๙} [๓๒๘] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอธิปติปัจจัย " " ๕ "

(พึงขยายแม่บทให้พิสดารไปตามลำดับ) ...

ในอวิคตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

จบ นิยยานิกทุกะ

๙๘. นิยตทุกะ ๑ - ๖. ปฏิจจาทิวาร

{๘๔๐} [๓๒๙] สภาวธรรมที่ให้ผลแน่นอนอาศัยสภาวธรรมที่ให้ผลแน่นอน เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ให้ผลแน่นอนเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ...