ปฏิจจวาร เล่ม ๔๓

๖๓. จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๒๒๔} [๒๗๘] สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัย สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาวธรรม ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตและ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตและกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ทั้งที่ไม่ระคนกับจิต และที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็น สมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ จิตและจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)[๒๗๙] สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัย สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... หทัยวัตถุอาศัยจิตเกิดขึ้น ... จิตอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และที่ไม่ระคนกับจิต และที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิต เป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตต สมุฏฐานรูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และกฏัตตารูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตและสัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๓)

[๒๘๐] สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาว ธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิต เป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับ จิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัย ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็น สมุฏฐานและ จิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและหทัยวัตถุ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาว ธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิต เป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น... ใน

ปฏิสนธิขณะ กฏิตตารูปอาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและ ที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตอาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และที่ไม่ระคนกับจิต และที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็น สมุฏฐาน และที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุ ปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มี จิตเป็นสมุฏฐานและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และจิตอาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (ย่อ) (๓)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๒๒๕} [๒๘๑] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในอนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสหชาตปัจจัย " ๙ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๙ "

ในนิสสยปัจจัย " ๙ "

ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาร

ในปุเรชาตปัจจัย " ๕ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๕ "

ในกัมมปัจจัย " ๙ "

ในวิปากปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

จบ อนุโลม

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๒๒๖} [๒๘๒] สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาว ธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ เกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาวธรรม ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ จิต และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานซึ่งเป็น อเหตุกะเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... (๒)สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และที่ไม่ระคนกับจิต และที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็น สมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ จิตและจิตตสมุฏฐานรูป

อาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... (๓)

[๒๘๓] สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัย สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... หทัยวัตถุอาศัยจิตเกิดขึ้น ... จิตอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) (๑)สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยจิตซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ

สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคต ด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัยจิตที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคต ด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและที่ไม่ระคนกับจิต และที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิต เป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและกฏัตตารูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ จิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๓)[๒๘๔] สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัย สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และที่ไม่ระคนกับจิตและ ที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัย ขันธ์ ๑

ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานซึ่งเป็นอเหตุกะและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ ๑ ที่ระคนกับ จิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและจิต ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัย ขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัย ขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะและจิตเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัย สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ทั้งที่ไม่ระคนกับจิตและที่ ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ซึ่งเป็นอเหตุกะและจิตเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานซึ่งเป็น อเหตุกะและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและจิตเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น

... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ จิตอาศัยขันธ์ที่ ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ทั้งที่ไม่ระคนกับจิต และที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัยสภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิต เป็นสมุฏฐาน ทั้งที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะ นเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิต และที่มีจิตเป็นสมุฏฐานซึ่งเป็นอเหตุกะและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (แม้ในอเหตุกปฏิสนธิขณะก็พึงทำให้เป็น ๒ วาร) (๓)

นอารัมมณปัจจัย

{๒๒๗} [๒๘๕] สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัย สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัยสภาว ธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัย จิตเกิดขึ้น … หทัยวัตถุอาศัยจิตเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑… (พึงเพิ่มข้อความ เข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) (๑)สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาว ธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ทั้งที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มี จิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและจิตเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐาน รูปอาศัยขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและมหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น ... (ในปฏิสนธิขณะ พึงทำให้เป็น ๒ วาร ย่อ) (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๒๒๘} [๒๘๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนสมนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๓ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาร

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในนกัมมปัจจัย " ๔ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนอาหารปัจจัย " ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

ในนฌานปัจจัย " ๖ "

ในนมัคคปัจจัย " ๙ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๖ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๓ "

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๒๒๙} [๒๘๗] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร (ย่อ)

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๒๓๐} [๒๘๘] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอนันตรปัจจัย " " ๙ " (ย่อ)

(สหชาตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)

๖๓. จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกะ ๓. ปัจจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๒๓๑} [๒๘๙] สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัยสภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) มี ๓ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... จิตอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงมหาภูตรูป) (๑)

สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่ระคนกับจิตและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ระคนกับจิตและที่มีจิต เป็นสมุฏฐานอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (แม้ในปฏิสนธิขณะก็พึงทำให้เป็น ๒ วาร) มี ๓ วาร (๓)

[๒๙๐] สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัย สภาวธรรมที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ทั้งที่ไม่ระคนกับจิตและ ที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ระคนกับจิตและที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (แม้ในปฏิสนธิขณะ ก็พึงทำให้เป็น ๒ วาร) (๑)