ปฏิจจวาร เล่ม ๔๓

๕๖. จิตตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๐} [๕๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและกฏัตตารูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัย วัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นจิต ในปฏิสนธิขณะ จิตอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นจิต เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิด ขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ จิตและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ เป็นจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ...ในปฏิสนธิขณะขันธ์ ๒ จิตและกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ จิตและกฏัต ตารูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้ง หลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิต และจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัย

จิตและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และกฏัตตา รูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตอาศัยจิตและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ใน ปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยจิตและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๔๑} [๕๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ อารัมมณปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ใน ปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ อารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะอารัมมณ ปัจจัย คือ จิตอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตอาศัย ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และจิตอาศัย ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิต ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ จิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตอาศัยจิตและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑) (ย่อ)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๔๒} [๕๒] ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๕ "

ในอธิปติปัจจัย " ๕ "

ในอนันตรปัจจัย " ๕ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๕ "

ในสหชาตปัจจัย " ๕ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๕ "

ในนิสสยปัจจัย " ๕ "

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๕ "

ในปุเรชาตปัจจัย " ๕ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๕ "

ในกัมมปัจจัย " ๕ "

ในวิปากปัจจัย " ๕ "

ในอาหารปัจจัย " ๕ "

ในอินทริยปัจจัย " ๕ "

ในฌานปัจจัย " ๕ "

ในมัคคปัจจัย " ๕ "

ในสัมปยุตตปัจจัย " ๕ "

ในวิปปยุตตปัจจัย " ๕ "

ในอัตถิปัจจัย " ๕ "

ในนัตถิปัจจัย " ๕ "

ในวิคตปัจจัย " ๕ "

ในอวิคตปัจจัย " ๕ "

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๔๓} [๕๓] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ นเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตซึ่งเป็น อเหตุกะเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัยจิตที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ เกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ นเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตซึ่งเป็น อเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตว์) โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะนเหตุ ปัจจัย คือ จิตอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นจิตซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ในอเหตุก ปฏิสนธิขณะ จิตอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ จิตอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิด ขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ จิตและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ใน อเหตุกปฏิสนธิขณะ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ จิตและสัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตเกิด ขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็น

จิตซึ่งเป็นอเหตุกะและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ใน อเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตและจิต เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตอาศัยจิตและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะอาศัยจิตที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะและสัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)

นอารัมมณปัจจัย

{๔๔} [๕๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ นอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น เพราะ นอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม,เป็นจิตเกิดขึ้น ... ใน ปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตว์) (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตเกิด ขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตและสัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตและและมหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยจิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น ... กฏัตตารูปอาศัยจิตและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)

นอธิปัตยาทิปัจจัย

{๔๕} [๕๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ นอธิปติปัจจัย มี ๕ วาร เพราะนอนันตรปัจจัย ... เพราะนอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาร

นปุเรชาตาทิปัจจัย

{๔๖} [๕๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ นปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยจิตเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายและกฏัตตารูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ...(๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ นปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตว์) (๑)

สภาวธรรมที่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ จิตอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๒ และจิตอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็น จิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ที่ไม่เป็นจิตและจิตเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิตและมหาภูตรูปทั้ง หลายเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตอาศัยจิตและหทัยวัตถุ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยจิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... กฏัตตารูปอาศัยจิตและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัย

นกัมมปัจจัย

{๔๗} [๕๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ นกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยจิตเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ นกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ... ที่เป็น ภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นจิตและจิตเกิดขึ้น ... (ย่อ) (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๔๘} [๕๘] ในนเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓"

ในนอธิปติปัจจัย " ๕ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนสมนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๓ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๕ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๕ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๕ "

ในนกัมมปัจจัย " ๓ "

ในนวิปากปัจจัย มี ๕ "

ในนอาหารปัจจัย ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย ๑ "

ในนฌานปัจจัย ๕ "

ในนมัคคปัจจัย ๕ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย ๕ "

ในโนนัตถิปัจจัย ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย ๓ "

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๔๙} [๕๙] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย กับ … " ๕ "

(ย่อ)

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๕๐} [๖๐] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในอนันตรปัจจัย " " ๕ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๕ วาร)

ในมัคคปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอวิคตปัจจัย " " ๕ "

(สหชาตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)

๕๖. จิตตทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๕๑} [๖๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปทำจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็น จิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงมหาภูตรูป) ขันธ์ที่ไม่เป็นจิต ทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ จิตทำขันธ์ที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตทำหทัยวัตถุ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตทำขันธ์ที่ไม่เป็นจิต ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น …(๒)

สภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตให้เป็น ปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ จิตและจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ จิตและกฏัตตารูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตให้เป็น ปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่ ไม่เป็นจิตและจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิด ขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปทำจิตและมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตทำจิตและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตและจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปทำจิต และมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตทำจิตและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ...(๑)

อารัมมณปัจจัย

{๔๒} [๖๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... ในปฏิสนธิ ขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่สหรคตด้วย จักขุวิญญาณทำจักขายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่สหรคตด้วยกาย วิญญาณทำกายายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตทำหทัยวัตถุ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะ อารัมมณปัจจัย คือ จิตทำขันธ์ที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตทำ หทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตทำขันธ์ที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น

... จักขุวิญญาณทำจักขายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... กายวิญญาณทำ กายายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตให้เป็น ปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตทำขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... ในปฏิสนธิขณะ จิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จักขุวิญญาณและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายทำ จักขายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... กายวิญญาณและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย ทำกายายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตให้เป็น ปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิต และจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตทำจิตและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตทำจิตและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณทำจักขายตนะและจักขุวิญญาณ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... กายายตนะ ... (ย่อ) (๑)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๕๓} [๖๓] ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๕ "

ในอธิปติปัจจัย " ๕ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๕ วาร)

ในอวิคตปัจจัย มี ๕ "

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๕๔} [๖๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปทำจิต ซึ่งเป็นอเหตุกะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่ สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะทำจิตที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๑)

[๖๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่ เป็นจิตซึ่งเป็นอเหตุกะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวก อสัญญสัตว์) ขันธ์ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณทำจักขายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่สหรคตด้วยกายวิญญาณทำกายายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตซึ่งเป็นอเหตุกะทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคต ด้วยวิจิกิจฉาที่สหรคตด้วยอุทธัจจะทำขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคต ด้วยอุทธัจจะและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะ นเหตุปัจจัย คือ จิตทำขันธ์ที่ไม่เป็นจิตซึ่งเป็นอเหตุกะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... ในอเหตุก ปฏิสนธิขณะจิตทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จักขุวิญญาณทำจักขายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... กายวิญญาณทำกายายตนะให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ จิตและจิตตสมุฏฐานรูปทำ

ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตซึ่งเป็นอเหตุกะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็น ปัจจัยเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะจิต และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จักขุวิญญาณ ทำจักขายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... กายวิญญาณทำกายายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตทำสภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตให้เป็น ปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตซึ่งเป็นอเหตุกะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตทำจิตและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นจิตทำจิตและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่สหรคตด้วย จักขุวิญญาณทำจักขายตนะและจักขุวิญญาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... กายายตนะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะทำขันธ์ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะและจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๑) (ย่อ)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๕๕} [๖๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๕ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนสมนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๓ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๕ วาร

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๕ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๕ "

ในนกัมมปัจจัย " ๓ "

ในนวิปากปัจจัย " ๕ "

ในนอาหารปัจจัย " ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

ในนฌานปัจจัย " ๕ "

ในนมัคคปัจจัย " ๕ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๕ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๓ "

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๕๖} [๖๗] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " " ๕ " (ย่อ)

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๕๗} [๖๘] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในอนันตรปัจจัย " " ๕ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๕ วาร)

ในมัคคปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอวิคตปัจจัย " " ๕ "

(นิสสยวารเหมือนกับปัจจยวาร)

๕๖. จิตตทุกะ ๕. สังสัฏฐวาร

๑. ปัจจยานุโลมาทิ

เหตุปัจจัย

{๕๘} [๖๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตระคนกับสภาวธรรมที่เป็นจิตเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย ระคนกับจิต (๑)

สภาวธรรมที่เป็นจิตระคนกับสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ ระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ ระคน กับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นจิตระคนกับสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ จิตระคนกับขันธ์ทั้งหลายที่ไม่เป็นจิตเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ … (๒)สภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิตระคนกับสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิต เกิดขึ้นระคนกับขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตระคนกับสภาวธรรมที่เป็นจิตและที่ไม่เป็นจิต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ ระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นจิตและจิต เกิดขึ้น ... ระคนกับขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... (ย่อ)

{๕๙} ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๕ "

ในอธิปติปัจจัย " ๕ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๕ วาร)

ในอวิคตปัจจัย มี ๕ " (ย่อ)