ปฏิจจวาร เล่ม ๔๓

๑๒. กิเลสโคจฉกะ

๗๕. กิเลสทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๗๙} [๑] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ อาศัยโลภะ เกิดขึ้น ... โมหะ ทิฏฐิ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัย โลภะเกิดขึ้น ... โมหะ มานะ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัย โลภะเกิดขึ้น ... โมหะ มานะ อุทธัจจะอหิริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... โมหะ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... โมหะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... โมหะ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... โมหะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... โมหะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ อาศัยโลภะเกิดขึ้น ... โมหะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัยอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลส เกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัยคือสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกิเลส เกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลส เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยโลภะ เกิดขึ้น ... (พึงผูก ให้เป็นจักรนัย) (๓)

[๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิด ขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่

ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ กิเลสทั้งหลายอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยคือ ขันธ์ ๓ กิเลสทั้งหลายและจิตต สมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๓)

[๓] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่ เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นกิเลสและกิเลสทั้งหลายเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกิเลสและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลส และที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ เป็นกิเลสและโลภะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (พึงผูกให้ เป็นจักรนัยย่อ) (๓)

๑. ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

{๔๘๐} [๔] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในอนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในวิปากปัจจัย " ๑ วาร ...

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๔๘๑} [๕] สภาวธรรมที่เป็นกิเลส อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะอาศัยวิจิกิจฉาเกิดขึ้น ... โมหะอาศัย อุทธัจจะ เกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะ นเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นกิเลส ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุก ปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) (๑)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะ นเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคต ด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัยคือโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอาศัยขันธ์ที่ สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและวิจิกิจฉาเกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)

นอารัมมณาทิปัจจัย

{๔๘๒} [๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสเกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกิเลสทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะ ปัจจัยที่ไม่เป็นอารัมมณปัจจัยคือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็น กิเลสเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็น กิเลสเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกิเลสและ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกิเลสและมหาภูตรูป ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)เพราะนอธิปติปัจจัย เพราะนอนันตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย เพราะนอัญญมัญญปัจจัย เพราะนอุปนิสสยปัจจัย

นปุเรชาตาทิปัจจัย

{๔๘๓} [๗] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสเกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภพ โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... โมหะ ทิฏฐิ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... โมหะ มานะ ถีนะอุทธัจจะ อหิริกะ

อโนตตัปปะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... โมหะ มานะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... โมหะ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... โมหะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ อาศัยโลภะเกิดขึ้น (โมหะ อหิริกะ อโนตตัปปะ อาศัยอุทธัจจะเกิดขึ้น) ... (บทที่มีโทสะเป็นมูล ไม่มีในอรูปภพ) (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะ นปุเรชาตปัจจัยคือในอรูปภพสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยกิเลส ทั้งหลายเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกิเลสทั้งหลายเกิดขึ้น ... (แม้วารทั้ง ๙ ก็พึงทำอย่างนี้) เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัย

นกัมมปัจจัย

{๔๘๔} [๘] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสเกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยกิเลสทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะ นกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้น ... ที่เป็น พาหิระ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็น กิเลสเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัยคือสัมปยุตตเจตนาอาศัยกิเลสและ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑) (ปัจจัยทั้งหมดพึงทำอย่างนี้)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๔๘๕} [๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนสมนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๓ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในนกัมมปัจจัย " ๓ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนอาหารปัจจัย " ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

ในนฌานปัจจัย " ๑ "

ในนมัคคปัจจัย " ๑ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๙ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๓ "

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี สหชาตวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)

๗๕. กิเลสทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๘๖} [๑๐] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้น ... (พึงเพิ่ม ข้อความเข้ามาจนถึงมหาภูตรูปที่เป็นไปในภายใน) ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ กิเลสทั้งหลายอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้น ... กิเลส ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยคือ ขันธ์ ๓ กิเลสทั้งหลายและจิตต สมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... กิเลสทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัย มหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... กิเลสและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัย หทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๓)[๑๑] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่ เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) กิเลสทั้งหลายอาศัยโลภะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)