พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๙
วิตักกวิปผารสัททกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๕๖–๑๓๕๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๒ ในวรรคที่ ๙มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๙ วิตักกวิปผารสัททกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๖๖๘–๖๖๙
(๙๑)๘. วิตักกวิปผารสัททกถา
ว่าด้วยเรื่องความแผ่ไปแห่งวิตกเกิดเป็นเสียง
{๑๓๕๖} [๕๖๓] สกวาทีถามว่า ทุกครั้งที่ตรึกอยู่ ตรองอยู่ ความแผ่ไปแห่งวิตกเกิดเป็นเสียงหรือ ?
ส. ทุกครั้งที่ถูกต้องอยู่ ความแผ่ไปแห่งผัสสะเกิดเป็นเสียง ทุกครั้งที่เสวยอารมณ์อยู่ ทุกครั้งที่จำอารมณ์อยู่ ทุกครั้งที่จงใจอยู่ ทุกครั้งที่คิดอยู่ ทุกครั้งที่ระลึกอยู่ ทุกครั้งที่รู้ชัดอยู่ ความแผ่ไปแห่งเวทนา สัญญา เจตนา จิต สติ ปัญญาเกิดเป็นเสียงหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๕๗} ส. ทุกครั้งที่ตรึกอยู่ ตรองอยู่ ความแผ่ไปแห่งวิตกเกิดเป็นเสียงหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความแผ่ไปแห่งวิตกเป็นเสียงที่พึงรู้ได้ด้วยโสตวิญญาณ กระทบที่โสตะ มาสู่คลองแห่งโสตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความแผ่ไปแห่งวิตกไม่เป็นเสียงที่พึงรู้ได้ด้วยโสตวิญญาณ ไม่กระทบที่โสตะ ไม่มาสู่คลองแห่งโสตะ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่า เมื่อคนเรานึกคิดอยู่ สภาวธรรมคือวิตกที่แผ่ไปสามารถเกิดเป็นเสียงได้แม้ในขณะปัจจุบันแห่งมโนธาตุ ทั้งนี้เพราะยึดพระสูตรที่ว่า ‘วิตกวิจารจัดเป็นวจีสังขาร’ เป็นข้ออ้าง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๔๖)
ส. หากว่าความแผ่ไปแห่งวิตกไม่เป็นเสียงที่พึงรู้ได้ด้วยโสตวิญญาณ ไม่กระทบที่โสตะ ไม่มาสู่คลองแห่งโสตะ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ทุกครั้งที่ตรึกอยู่ ตรองอยู่ ความแผ่ไปแห่งวิตกเกิดเป็นเสียง”
จบ วิตักกวิปผารสัททกถา
(๙๒) ๙. นยถาจิตตัสสวาจาติกถา
ว่าด้วยเรื่องวาจาไม่เป็นอย่างที่คิด
{๑๓๕๘} [๕๖๔] สกวาทีถามว่า บุคคลมีวาจาไม่เป็นอย่างที่คิดได้หรือ ?
ส. บุคคลผู้ไม่มีผัสสะ ไม่มีเวทนา ไม่มีสัญญา ไม่มีเจตนา ไม่มีจิต ก็มีวาจาได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลมีผัสสะ มีเวทนา มีสัญญา มีเจตนา มีจิต จึงมีวาจาได้ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าบุคคลมีผัสสะ ... มีจิตจึงมีวาจาได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลมีวาจาไม่เป็นอย่างที่คิดได้”{๑๓๕๙} ส. บุคคลมีวาจาไม่เป็นอย่างที่คิดได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่า วาจาหรือคำพูดที่คนเราเปล่งออกมาไม่เกี่ยวข้องกับจิต ไม่อยู่ในการควบคุมของจิต ไม่เป็นไปตามที่จิตคิด โดยอ้างเหตุผลว่า บางคนคิดจะพูดอย่างหนึ่งกลับพูดอีกอย่างหนี่ง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๔๖-๒๔๗)
จบ วิตักกวิปผารสัททกถา