พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๘
กามกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๒๑๔–๑๒๑๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๑ ในวรรคที่ ๘มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๘ กามกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๕๙๖–๕๙๘
(๗๖) ๔. กามกถา
ว่าด้ย<*>เรื่องอายตนะ ๕ เป็นกาม
{๑๒๑๔} [๕๑๓] สกวาทีถามว่า อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกามหรือ ?
ส. ความพอใจที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้นมีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าความพอใจที่เกี่ยวด้วยอายตนะนั้นมีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกามส. ความกำหนัดที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ความพอใจที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ความดำริที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ความกำหนัดที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ความกำหนัดด้วยอำนาจความดำริที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ปีติที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น โสมนัสที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ปีติและโสมนัสที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้นมีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าปีติและโสมนัสที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้นมีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกาม”{๑๒๑๕} [๕๑๔] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกาม” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่าอายตนะภายนอก ๕ ข้อ คือ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ จัดเป็นกาม (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๖)
- ด้วย - ผู้รวบรวม
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามคุณมี ๕ ประการเหล่านี้ กามคุณ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ (๑) รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักขุ ... (๕) โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามคุณมี ๕ ประการเหล่านี้แล” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น ก็อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกาม
{๑๒๑๖} ส. อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกามหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามคุณมี ๕ ประการเหล่านี้ กามคุณ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ (๑) รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักขุ ... (๕) โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามคุณมี ๕ ประการเหล่านี้แล ก็แต่ว่าสิ่งเหล่านี้ไม่ชื่อว่ากาม สิ่งเหล่านี้เรียกว่ากามคุณในอริยวินัย(พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นนี้ต่อไปอีกว่า)
ความกำหนัดที่เกิดด้วยอำนาจแห่งความดำริของบุรุษชื่อว่ากาม อารมณ์อันวิจิตรทั้งหลายในโลกไม่ชื่อว่ากาม ความกำหนัดที่เกิดขึ้นด้วยอำนาจแห่งความดำริของบุรุษชื่อว่ากาม อารมณ์อันวิจิตรทั้งหลายในโลกย่อมตั้งอยู่ตามสภาพของตน แต่ว่าธีรชนทั้งหลายย่อมกำจัดความพอใจในอารมณ์อันวิจิตรเหล่านั้นได้”
ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน องฺ.ฉกฺก. (แปล) ๒๒/๖๓/๕๗๐-๕๗๑
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกาม”
จบ กามกถา
(๗๗) ๕. รูปธาตุกถา
ว่าด้วยเรื่องรูปธรรมเป็นรูปธาตุ
{๑๒๑๗} [๕๑๕] สกวาทีถามว่า รูปธรรมเป็นรูปธาตุหรือ ?
ส. รูปเป็นภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงรูปมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัตว์ผู้เข้าถึงรูปมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่ารูปธรรม (สภาวธรรมที่เป็นรูปหรือรูป ๒๘) เท่านั้นชื่อว่ารูปธาตุ (ธาตุคือรูปารมณ์) ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า รูปธาตุคือรูปภพ หมายถึงขันธ์ ธาตุ อายตนะที่นับเนื่องในรูปาวจร หรือรูปพรหม ๑๖ ชั้น ซึ่งกำหนดตั้งแต่พรหมโลกชั้นต่ำไปจนถึงชั้นสูงสุดคืออกนิฏฐภพ หรืออีกนัยหนึ่ง รูปธาตุคือสภาวะที่ประกอบด้วยรูป เกี่ยวเนื่องกับรูป ซึ่งได้แก่ภพที่มีขันธ์ ๕ และภพที่มีขันธ์ ๑ หรือกล่าวโดยย่อ คือ กามภพและรูปภพ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๖, ขุ.อิติ.อ. ๒๐๘)
จบ กามกถา