พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๘
กามคุณกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๒๑๐–๑๒๑๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๑ ในวรรคที่ ๘มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๘ กามคุณกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๕๙๑–๕๙๖
ส. ท่านเข้าใจว่า “บุคคลผู้อสังขารปรินิพพายีมีอยู่ ... บุคคลผู้สสังขารปรินิพพายีมีอยู่” จึงยอมรับว่า “สสังขารภพมีอยู่” หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ อันตราภวกถา
(๗๕) ๓. กามคุณกถา
ว่าด้วยเรื่องกามคุณ ๕ เป็นกามธาตุ
{๑๒๑๐} [๕๑๐] สกวาทีถามว่า กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุหรือ ?
ส. ความพอใจที่เกี่ยวด้วยกามคุณ ๕ นั้นมีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าความพอใจที่เกี่ยวด้วยกามคุณ ๕ นั้นมีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุ”ส. ความกำหนัดที่เกี่ยวด้วยกามคุณ ๕ นั้น ความพอใจที่เกี่ยวด้วยกามคุณ ๕ นั้น ความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจที่เกี่ยวด้วยกามคุณ ๕ นั้น ความดำริที่เกี่ยวด้วยกามคุณ ๕ นั้น ความกำหนัดที่เกี่ยวด้วยกามคุณ ๕ นั้น ความกำหนัดด้วยอำนาจความดำริที่เกี่ยวด้วยกามคุณ ๕ นั้นปีติที่เกี่ยวด้วยกามคุณ ๕ นั้น โสมนัสที่เกี่ยวด้วยกามคุณ ๕ นั้น ปีติและโสมนัสที่เกี่ยวด้วยกามคณ ๕ นั้นมีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่ากามคุณ ๕ เท่านั้นจัดเป็นกามธาตุ (ธาตุคือสภาวะอันสัตว์พึงใคร่) ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่ากามธาตุมีความหมายครอบคลุมทั้งวัตถุกามหรือกามคุณ ๕ ทั้งกิเลสกาม ทั้งกามภพ (อภิ.ปญจ.อ. ๒๓๔-๒๓๕)
ส. หากว่าปีติและโสมนัสที่เกี่ยวด้วยกามคุณ ๕ นั้นมีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุ”{๑๒๑๑} ส. กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จักขุของมนุษย์ทั้งหลายไม่เป็นกามธาตุหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โสตะ ... ฆานะ ... ชิวหา ... กาย ... มโนของมนุษย์ทั้งหลายไม่เป็นกามธาตุหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. มโนของมนุษย์ทั้งหลายไม่เป็นกามธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า
“กามคุณ ๕ รวมทั้งธรรมารมณ์เป็น ๖ ที่มีอยู่ในโลก เราประกาศไว้ชัดเจนแล้ว บุคคลคลายความพอใจในกามคุณ ๕ นี้ได้ ย่อมพ้นจากทุกข์ได้ด้วยวิธีดังกล่าวมานี้” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “มโนของมนุษย์ทั้งหลายไม่เป็นกามธาตุ”
{๑๒๑๒} [๕๑๑] ส. กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑พึงดูเทียบใน ขุ.สุ. (แปล) ๒๕/๑๗๓/๕๓๖
ส. กามคุณเป็นภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงกามคุณมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัตว์ผู้เข้าถึงกามคุณมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัตว์ทั้งหลายเกิด แก่ ตาย จุติ อุบัติอยู่ในกามคุณหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในกามคุณหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กามคุณเป็นปัญจโวการภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมอุบัติขึ้น พระปัจเจกทั้งหลายย่อมอุบัติขึ้น คู่พระสาวกย่อมอุบัติขึ้นในกามคุณหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กามธาตุเป็นภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กามคุณเป็นภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงกามธาตุมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงกามคุณมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัตว์ผู้เข้าถึงกามธาตุมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัตว์ผู้เข้าถึงกามคุณมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัตว์ทั้งหลายเกิด แก่ ตาย จุติ อุบัติอยู่ในกามธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัตว์ทั้งหลายเกิด แก่ ตาย จุติ อุบัติอยู่ในกามคุณหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในกามธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มีอยู่ในกามคุณหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กามธาตุเป็นปัญจโวการภพหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กามคุณเป็นปัญจโวการภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมอุบัติขึ้น พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมอุบัติขึ้น คู่พระสาวกย่อมอุบัติขึ้นในกามธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมอุบัติขึ้น พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมอุบัติขึ้น คู่พระสาวกย่อมอุบัติขึ้นในกามคุณหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๑๓} [๕๑๒] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามคุณมี ๕ ประการเหล่านี้ กามคุณ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ (๑) รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักขุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่พาใจให้กำหนัด (๒) เสียงที่พึงรู้แจ้งด้วยโสตะ ... (๓) กลิ่นที่พึงรู้แจ้งด้วยฆานะ ... (๔) รสที่พึงรู้แจ้งด้วยชิวหา ... (๕) โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามคุณมี ๕ ประการเหล่านี้แล” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น ก็กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุ
จบ กามคุณกถา
- ๑พึงดูเทียบใน ม.มู. (แปล) ๑๒/๑๖๖/๑๘๕-๑๘๖, สํ.สฬา. (แปล) ๑๘/๒๖๗/๓๐๕, ๒๗๙/๓๑๘-๓๑๙
(๗๖) ๔. กามกถา
ว่าด้ย<*>เรื่องอายตนะ ๕ เป็นกาม
{๑๒๑๔} [๕๑๓] สกวาทีถามว่า อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกามหรือ ?
ส. ความพอใจที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้นมีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าความพอใจที่เกี่ยวด้วยอายตนะนั้นมีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกามส. ความกำหนัดที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ความพอใจที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ความดำริที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ความกำหนัดที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ความกำหนัดด้วยอำนาจความดำริที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ปีติที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น โสมนัสที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้น ปีติและโสมนัสที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้นมีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าปีติและโสมนัสที่เกี่ยวด้วยอายตนะ ๕ นั้นมีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกาม”{๑๒๑๕} [๕๑๔] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกาม” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่าอายตนะภายนอก ๕ ข้อ คือ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ จัดเป็นกาม (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๖)
- ด้วย - ผู้รวบรวม
จบ กามคุณกถา