จิตตารัมมณกถา เล่ม ๓๗

*เจโตปริยาเย ญาณํ จิตฺตารมฺมณญฺเญว น อญฺญารมฺมณนฺติ? อามนฺตา. นนุ อตฺถิ โกจิ “สราคํ จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺ”ติ ปชานาตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อตฺถิ โกจิ “สราคํ จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺ”ติ ปชานาติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “เจโตปริยาเย ญาณํ จิตฺตารมฺมณญฺเญว น อญฺญารมฺมณนฺ”ติ.

*นนุ อตฺถิ โกจิ วีตราคํ จิตฺตํ ฯเปฯ สโทสํ จิตฺตํ, วีตโทสํ จิตฺตํ, สโมหํ จิตฺตํ, วีตโมหํ จิตฺตํ, สงฺขิตฺตํ จิตฺตํ, วิกฺขิตฺตํ จิตฺตํ, มหคฺคตํ จิตฺตํ, อมหคฺคตํ จิตฺตํ, สอุตฺตรํ จิตฺตํ, อนุตฺตรํ จิตฺตํ, สมาหิตํ จิตฺตํ, อสมาหิตํ จิตฺตํ, วิมุตฺตํ จิตฺตํ ฯเปฯ อวิมุตฺตํ จิตฺตํ “อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺ”ติ ปชานาตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อตฺถิ โกจิ “อวิมุตฺตํ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺ”ติ ปชานาติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “เจโตปริยาเย ญาณํ จิตฺตารมฺมณญฺเญว น อญฺญารมฺมณนฺ”ติ.

สก. เจโตปริยญาณมีจิตเท่านั้นเป็นอารมณ์ ไม่มีธรรมอื่นเป็น อารมณ์ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. บางคนรู้ชัดจิตที่มีราคะว่า จิตมีราคะ มีอยู่มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากบางคนรู้ชัดจิตที่มีราคะว่า จิตมีราคะ มีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเท่านั้นเป็นอารมณ์ ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”

สก. บางคนรู้ชัดจิตที่ปราศจากราคะว่า จิตปราศจากราคะ ฯลฯ จิตมีโทสะ ฯลฯ จิตปราศจากโทสะ ฯลฯ จิตมีโมหะ ฯลฯ จิตปราศจากโมหะ ฯลฯ จิตหดหู่ ฯลฯ

จิตฟุ้งซ่าน ฯลฯ จิตเป็นมหัคคตะ ฯลฯ จิตไม่เป็นมหัคคตะ ฯลฯ จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า ฯลฯ จิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ฯลฯ จิตเป็นสมาธิ ฯลฯ จิตไม่เป็นสมาธิ ฯลฯ จิตหลุดพ้น ฯลฯ จิตไม่หลุดพ้นว่า “จิตไม่หลุดพ้น” มีอยู่มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากบางคนรู้ชัดจิตที่ไม่หลุดพ้นว่า “จิตไม่หลุดพ้น” มีอยู่ ท่าน ก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเท่านั้นเป็นอารมณ์ ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”

*ผสฺสารมฺมเณ ญาณํ วตฺตพฺพํ “เจโตปริยาเย ญาณนฺ”ติ? อามนฺตา. หญฺจิ ผสฺสา- รมฺมเณ ญาณํ วตฺตพฺพํ เจโตปริยาเย ญาณํ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “เจโตปริยาเย ญาณํ จิตฺตา-รมฺมณญฺเญว น อญฺญารมฺมณนฺ”ติ, เวทนารมฺมเณ ญาณํ ฯเปฯ สญฺญารมฺมเณ ญาณํ, เจตนารมฺมเณ ญาณํ, จิตฺตารมฺมเณ ญาณํ, สทฺธารมฺมเณ ญาณํ, วีริยารมฺมเณ ญาณํ, สตารมฺมเณ ญาณํ, สมาธา- รมฺมเณ ญาณํ, ปญฺญารมฺมเณ ญาณํ, ราคารมฺมเณ ญาณํ, โทสารมฺมเณ ญาณํ, โมหารมฺมเณ ญาณํ ฯเปฯ อโนตฺตปฺปารมฺมเณ ญาณํ วตฺตพฺพํ “เจโตปริยาเย ญาณนฺ”ติ? อามนฺตา. หญฺจิ อโนตฺตปฺปา-รมฺมเณ ญาณํ วตฺตพฺพํ เจโตปริยาเย ญาณํ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “เจโตปริยาเย ญาณํ จิตฺตา-รมฺมณญฺเญว น อญฺญารมฺมณนฺ”ติ.

*ผสฺสารมฺมเณ ญาณํ น วตฺตพฺพํ “เจโตปริยาเย ญาณนฺ”ติ? อามนฺตา. ผสฺสปริยาเย ญาณนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เวทนารมฺมเณ ญาณํ ฯเปฯ สญฺญารมฺมเณ ญาณํ ฯเปฯ อโนตฺตปฺปารมฺมเณ ญาณํ น วตฺตพฺพํ “เจโตปริยาเย ญาณนฺ”ติ? อามนฺตา. อโนตฺตปฺปปริยาเย ญาณนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สก. ญาณที่มีผัสสะเป็นอารมณ์ ควรเรียกว่า “เจโตปริยญาณ” ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. หากญาณที่มีผัสสะเป็นอารมณ์ ควรเรียกว่า “เจโตปริยญาณ” ท่านก็ ไม่ควรยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเท่านั้นเป็นอารมณ์ ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”สก. ญาณที่มีเวทนาเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีสัญญาเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีเจตนา เป็นอารมณ์ ฯลฯ มีจิตเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีสัทธาเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีวิริยะเป็น อารมณ์ ฯลฯ มีสติเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีสมาธิเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีปัญญา เป็นอารมณ์ ฯลฯ มีราคะเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีโทสะเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีโมหะ เป็นอารมณ์ ฯลฯ มีอโนตตัปปะเป็นอารมณ์ ควรเรียกว่า “เจโตปริยญาณ” ใช่ไหมปร. ใช่

สก. หากญาณมีอโนตตัปปะเป็นอารมณ์ ควรเรียกว่า “เจโตปริยญาณ” ท่าน ก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเท่านั้นเป็นอารมณ์ ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”สก. ญาณที่มีผัสสะเป็นอารมณ์ ไม่ควรเรียกว่า “เจโตปริยญาณ” ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ญาณนั้นเป็นผัสสปริยญาณใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ญาณมีเวทนาเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีสัญญาเป็นอารมณ์ ฯลฯ มี อโนตตัปปะเป็นอารมณ์ ไม่ควรเรียกว่า “เจโตปริยญาณ” ใช่ไหมปร. ใช่

สก. ญาณนั้นเป็นอโนตตัปปปริยญาณใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*น วตฺตพฺพํ “เจโตปริยาเย ญาณํ จิตฺตารมฺมณญฺเญว น อญฺญารมฺมณนฺ”ติ? อามนฺตา. นนุ เจโตปริยาเย ญาณนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ เจโตปริยาเย ญาณํ, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “เจโตปริยาเย ญาณํ จิตฺตารมฺมณญฺเญว น อญฺญารมฺมณนฺ”ติ. จิตฺตารมฺมณกถา นิฏฺฐิตา.

ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเท่านั้นเป็นอารมณ์ ไม่มี ธรรมอื่นเป็นอารมณ์” ใช่ไหมสก. ใช่

ปร. เป็นเจโตปริยญาณมิใช่หรือ

สก. ใช่

ปร. หากเป็นเจโตปริยญาณ ดังนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเท่านั้นเป็นอารมณ์ ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”

จิตตารัมมณกถา จบ