พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๔
อุเบกขาสมันนาคตกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๙๓๓–๙๓๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในวรรคที่ ๔มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๔ อุเบกขาสมันนาคตกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๔๕๒–๔๕๓
(๓๗) ๕. อุเปกขาสมันนาคตกถา
ว่าด้วยผู้ประกอบด้วยอุเบกขา
{๙๓๓} [๓๙๗] สกวาทีถามว่า พระอรหันต์ประกอบด้วยอุเบกขา ๖ หรือ ?
ส. พระอรหันต์ประกอบด้วยผัสสะ ๖ ... ด้วยเวทนา ๖ ... ด้วยสัญญา ๖ ... ด้วยปัญญา ๖ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๙๓๔} ส. พระอรหันต์ประกอบด้วยอุเบกขา ๖ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์เห็นรูปด้วยจักขุ ฟังเสียงด้วยโสตะ สูดดมกลิ่นด้วยฆานะ ลิ้มรสด้วยชิวหา ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย รู้ธรรมารมณ์ด้วยใจได้ ... เมื่อรู้ธรรมารมณ์ด้วยใจ จึงเห็นรูปด้วยจักขุ ฟังเสียงด้วยโสตะ สูดดมกลิ่นด้วยฆานะ ลิ้มรสด้วยชิวหา ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกายได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๙๓๕} ส. พระอรหันต์ประกอบด้วยอุเบกขา ๖ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ประกอบ ตั้งมั่นด้วยอุเบกขา ๖ เนือง ๆ สม่ำเสมอ ไม่ระคนกัน อุเบกขา ๖ ปรากฏหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่าพระอรหันต์มีอุเบกขา ๖ เกิดขึ้นในทวาร ๖ ในขณะเดียวกันตลอดเวลา (นัย อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๐๔)
{๙๓๖} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “พระอรหันต์ประกอบด้วยอุเบกขา ๖” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระอรหันต์มีอุเบกขา ๖ มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าพระอรหันต์มีอุเบกขา ๖ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ประกอบด้วยอุเบกขา ๖”
จบ อุเปกขาสมันนาคตกถา
(๓๘) ๖. โพธิยาพุทโธติกถา
ว่าด้วยเรื่องเป็นพุทธะได้เพราะโพธิปัญญา
{๙๓๗} [๓๙๘] สกวาทีถามว่า ชื่อว่าพุทธะ เพราะปัญญาเป็นเครื่องตรัสรู้หรือ ?
ส. เมื่อปัญญาเป็นเครื่องตรัสรู้ดับไปแล้ว ปราศจากไปแล้ว ระงับไปแล้ว ก็กลับเป็นผู้มิใช่พุทธะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปัญญาเป็นเครื่องตรัสรู้ (โพธิปัญญา) หมายถึงอริยมรรคญาณ ๔ บ้าง สัพพัญญุตญาณบ้าง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๐๔)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่าบุคคลอยู่เฉย ๆ ก็สามารถเป็นพุทธะได้เพราะปัญญาเป็นเครื่องตรัสรู้ เหมือนกับบุคคลชื่อว่าเป็นคนขาวเพราะผิวขาว ชื่อว่าเป็นคนคลํ้าเพราะผิวคลํ้า (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๐๔)
จบ อุเบกขาสมันนาคตกถา