นิยาโมกกันติกถา เล่ม ๓๗

(๔๐) ๘. นิยาโมกกันติกถา

ว่าด้วยการหยั่งลงสู่นิยามของพระโพธิสัตว์

{๙๖๙} [๔๐๓] สกวาทีถามว่า พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ปรวาท ตอบว่า ถูกแล้ว

ส. พระโพธิสัตว์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๗๐} ส. พระโพธิสัตว์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เป็นสาวกแล้วจึงเป็นพระพุทธเจ้าหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...

{๙๗๑} ส. เป็นสาวกแล้วจึงเป็นพระพุทธเจ้าหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เป็นผู้ตรัสรู้ด้วยการฟังตามหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๗๒} ส. เป็นผู้ตรัสรู้ด้วยการฟังตามหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นพระสยัมภูหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นพระสยัมภู ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า“เป็นผู้ตรัสรู้ด้วยการฟังตาม”

{๙๗๓} ส. พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสรู้สามัญญผลอีก ๓ เท่านั้น ณ ควงไม้โพธิ์หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๗๔} ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสรู้สามัญญผลทั้ง ๔ ณ ควงไม้โพธิ์มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสรู้สามัญญผลทั้ง ๔ ณ ควงไม้โพธิ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ”{๙๗๕} [๔๐๔] ส. พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระโพธิสัตว์ได้ทำทุกกรกิริยาหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทัสสนะ (โสดาปัตติมรรค) พึงทำทุกกรกิริยาหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๗๖} ส. พระโพธิสัตว์ได้ทำความเพียรอย่างอื่น ได้นับถือศาสดาอื่นหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลผู้เข้าถึงพร้อมด้วยทัสสนะพึงนับถือศาสดาอื่นหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๗๗} ส. ท่านพระอานนท์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้า ท่านพระอานนท์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ พระโพธิสัตว์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๗๘} ส. ท่านจิตตคฤหบดี ท่านหัตถกะชาวเมืองอาฬวีได้หยั่งลงสู่นิยามประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้า ท่านจิตตคฤหบดีท่านหัตถกะชาวเมืองอาฬวีเป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ พระโพธิสัตว์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๗๙} ส. พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยามประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ แต่ไม่เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ท่านพระอานนท์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้า แต่ไม่เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๘๐} ส. พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ แต่ไม่เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ท่านจิตตคฤหบดี ท่านหัตถกะชาวเมืองอาฬวีได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้า แต่ไม่เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๘๑} ส. พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ แต่ไม่เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เป็นสาวก ครั้นล่วงชาติหนี่งไปแล้ว กลับเป็นผู้มิใช่สาวกหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๘๒} [๔๐๕] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยามประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนอานนท์ เราได้ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะเพื่อความตรัสรู้ต่อไป” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระโพธิสัตว์ก็ต้องหยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ”{๙๘๓} ส. พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัส(พระคาถาตอบอุปกาชีวก)ว่า

“เราเป็นผู้ครอบงำธรรมทั้งปวง รู้แจ้งธรรมทั้งปวง อันตัณหาและทิฏฐิไม่ฉาบทาแล้วในธรรมทั้งปวง ละธรรมเป็นไปในภูมิ ๓ ได้หมด พ้นแล้วในเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา เรารู้ยิ่งเองแล้วจะพึงอ้างใครว่าเป็นอาจารย์เล่าอาจารย์ของเราไม่มี คนผู้เช่นเราก็ไม่มี บุคคลเสมอเหมือนเราก็ไม่มีในโลกกับทั้งเทวโลก

เพราะเราเป็นพระอรหันต์ในโลก เราเป็นศาสดาที่ไม่มีศาสดาอื่นยิ่งกว่า เราผู้เดียวเป็นพระสัมมาสัมพุทธะ เราเป็นผู้เย็นแล้ว เป็นผู้ดับแล้ว

เราจะไปเมืองของชาวกาสีเพื่อประกาศธรรมจักรให้เป็นไป หมายใจว่าจะตีกลองอมตธรรมในโลกอันมืด เพื่อให้สัตว์ได้ธรรมจักขุอุปกาชีวกทูลว่า

‘ดูก่อนอาวุโส ท่านสมควรจะเป็นพระอนันตชินะ ผู้ชนะหาที่สุดมิได้ ตามที่ท่านปฏิญาณไว้’

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

‘ผู้ที่ถึงความสิ้นอาสวะแล้วเช่นเรา ย่อมเป็นผู้มีนามว่าชินะ ดูก่อนอุปกะ บาปธรรมทั้งหลายเราชนะได้แล้ว เพราะฉะนั้น เราจึงมีนามว่าชินะ”

ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ”{๙๘๔} ส. พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขอริยสัจ’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ... แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘ทุกขอริยสัจนี้นั้นแลควรกำหนดรู้’ ... ‘ทุกขอริยสัจนี้นั้นแลเราได้กำหนดรู้แล้ว’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ... แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขสมุทยอริยสัจ’ ... ‘ทุกขสมุทยอริยสัจนี้นั้นแลควรละ’ ... ‘ทุกขสมุทยอริยสัจนี้นั้นแลเราละได้แล้ว’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ... แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขนิโรธอริยสัจ’ ... ‘ทุกขนิโรธอริยสัจนี้นั้นแลควรทำให้แจ้ง’ ... ‘ทุกขนิโรธอริยสัจนี้นั้นแลเราได้ทำให้แจ้งแล้ว’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ... แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ’ ... ‘ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนี้นั้นแลควรให้เจริญ’ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนี้นั้นแลเราได้ให้เจริญแล้ว” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า ‘‘พระโพธิสัตว์ได้หยั่งลงสู่นิยาม ประพฤติพรหมจรรย์แล้วในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ”

จบ นิยาโมกกันติกถา

(๔๑) ๙. อปราปิสมันนาคตกถา

ว่าด้วยเรื่องผู้ประกอบด้วยมรรคผลอีกเรื่องหนึ่ง

{๙๘๕} [๔๐๖] สกวาทีถามว่า บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผลเป็นผู้ประกอบด้วยผล ๓ หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว

ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผลเป็นผู้ประกอบด้วยผัสสะ ๔ ... เวทนา ๔ ... สัญญา ๔ ... เจตนา ๔ ... จิต ๔ ... สัทธา ๔ ... วิริยะ ๔ ... สติ ๔ ... สมาธิ ๔ ... ปัญญา ๔ หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๘๖} ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผลเป็นผู้ประกอบด้วยผล ๒ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผลเป็นผู้ประกอบด้วยผัสสะ ๓ ... เวทนา ๓ ... ปัญญา ๓ หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๙๘๗} ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผลเป็นผู้ประกอบด้วยโสดาปัตติผลหรือ ?

ป. ถูกแล้ว