พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๒๑
อัพยากตกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๖๙–๑๘๗๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๔/๑๖ ในวรรคที่ ๒๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๒๑ อัพยากตกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๑๐๐๖–๑๐๐๗
(๒๑๕) ๘. อัพยากตกถา
ว่าด้วยเรื่องจิตของผู้ฝันเป็นอัพยากฤต
{๑๘๖๙} [๙๐๑] สกวาทีถามว่า จิตของบุคคลผู้ฝันทุกดวงเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ส. บุคคลพึงฝันฆ่าสัตวัได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าบุคคลพึงฝันฆ่าสัตว์ได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “จิตของบุคคลผู้ฝันทุกดวงเป็นอัพยากฤต”
{๑๘๗๐} ส. บุคคลพึงฝันลักทรัพย์ ... พึงฝันพูดเท็จ ... พึงฝันพูดส่อเสียด ... พึงฝันพูดคำหยาบ ... พึงฝันพูดเฟ้อเจ้อ ... พึงฝันตัดที่ต่อ ... พึงฝันปล้นสะดม ... พึงฝันปล้นเฉพาะเรือนหลังหนึ่ง ... พึงฝันดักปล้นที่ทางเปลี่ยว ... พึงฝันประพฤติผิดในภรรยาของผู้อื่น ... พึงฝันทำการฆ่าชาวบ้าน ... พึงฝันทำการฆ่าชาวนิคม ... พึงฝันเสพเมถุนธรรม ... อสุจิของบุคคลผู้ฝันพึงเคลื่อนได้ ... บุคคลพึงฝันให้ทาน ... พึงฝันให้จีวร ... พึงฝันให้บิณฑบาต ... พึงฝันให้เสนาสนะ ... พึงฝันให้คิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ... พึงฝันให้ของเคี้ยว ... พึงฝันให้ของกิน ... พึงฝันให้นํ้าดื่ม ... พึงฝันไหว้พระเจดีย์ ... พึงฝันยกขึ้นซึ่งมาลา ... พึงฝันยกขึ้นซึ่งของหอม ... พึงฝันยกขึ้นซึ่งเครื่องลูบไล้ที่พระเจดีย์ ... พึงฝันทำประทักษิณพระเจดีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะบางพวก ซึ่งมีความเห็นว่า จิตทุกดวงของบุคคลผู้ฝันเป็นอัพยากฤต คือ ไม่เป็นกุศลและอกุศล โดยยกพระพุทธพจน์ที่ว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เจตนานี้มีอยู่ แต่เจตนานั้นเป็นอัพโพหาริก’ (วิ.มหาวิ. (แปล) ๑/๒๓๕/๕๕๑) ดังนี้ เป็นข้ออ้าง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๒๑)
ส. หากว่าบุคคลพึงฝันทำประทักษิณพระเจดีย์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “จิตของบุคคลผู้ฝันทุกดวงเป็นอัพยากฤต”{๑๘๗๑} [๙๐๒] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “จิตของบุคคลผู้ฝันทุกดวงเป็นอัพยากฤต” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสจิตของบุคคลผู้ฝันว่าเป็นอัพโพหาริก มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสจิตของบุคคลผู้ฝันว่าเป็นอัพโพหาริก ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “จิตของบุคคลผู้ฝันทุกดวงเป็นอัพยากฤต”
จบ อัพยากตกถา
(๒๑๖) ๙. อาเสวนปัจจยตากถา
ว่าด้วยเรื่องความเป็นอาเสวนปัจจัยไม่มี
{๑๘๗๒} [๙๐๓] สกวาทีถามว่า ความเป็นอาเสวนปัจจัยบางอย่างไม่มีหรือ ?
- ๑คำว่า อัพโพหาริก แปลว่า ไม่ได้โวหารว่ามี คือมีเหมือนไม่มี กล่าวไม่ได้ว่ามี หรือมีแต่ไม่ปรากฏ ในที่นี้หมายถึงเจตนานั้นมีอยู่ แต่เป็นเจตนาในขณะหลับฝัน จึงกล่าวได้ว่ามีเหมือนไม่มี เป็นข้อยกเว้นไม่เป็นอาบัติ (ดูเทียบเชิงอรรถ ใน วิ.มหาวิ. (แปล) ๑/๑๙๗/๔๖๒)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะบางพวก ซึ่งมีความเห็นว่า เพราะเหตุที่สภาวธรรมทั้งปวงมีความดำรงอยู่ชั่วขณะ ฉะนั้น ความเป็นอาเสวนปัจจัย (เหตุแห่งการเสพคุ้น) จึงมีไม่ได้ และสิ่งบางอย่างที่เกิดขึ้นเพราะอาเสวนปัจจัยก็มีไม่ได้เช่นกัน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๒๒)
จบ อัพยากตกถา