พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๒๐
ญาณกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๓๑–๑๘๓๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๖ ในวรรคที่ ๒๐มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๒๐ ญาณกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๙๗๙–๙๘๒
(๑๙๙) ๖. ญาณกถา
ว่าด้วยเรื่องญาณ
{๑๘๓๑} [๘๗๖] สกวาทีถามว่า ญาณที่มีวัตถุ ๑๒ เป็นโลกุตตระหรือ ?
ส. โลกุตตรญาณมี ๑๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โลกุตตรญาณมี ๑๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โสดาปัตติมรรคมี ๑๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โสดาปัตติมรรคมี ๑๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โสดาปัตติผลมี ๑๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สกทาคามิมรรคมี ๑๒ ... อนาคามิมรรค ... อรหัตตมรรค มี ๑๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อรหัตตมรรคมี ๑๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะและอปรเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่า ญาณที่มีวัตถุ ๑๒ (หมายถึงญาณทั้ง ๓ คือ สัจจญาณ กิจจญาณ และกตญาณ มีในมรรคจิตทั้ง ๔ รวมเป็น ๑๒) จัดเป็นโลกุตตระ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๑๓)
ส. อรหัตตผลมี ๑๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๘๓๒}[๘๗๗] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “ญาณที่มีวัตถุ ๑๒ เป็นโลกุตตระ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลาย ที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขอริยสัจ’
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘ทุกขอริยสัจนี้นั้นแลควรกำหนดรู้’ ... ‘ทุกขอริยสัจนี้นั้นแลเราได้กำหนดรู้แล้ว’
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ... แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขสมุทัยอริยสัจ’ ... ‘ทุกขสมุทยอริยสัจนี้นั้นแลควรละ’ ... ‘ทุกขสมุทัยอริยสัจนี้นั้นแลเราละได้แล้ว’
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ... แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขนิโรธอริยสัจ’ ... ‘ทุกขนิโรธอริยสัจนี้นั้นแลควรทำให้แจ้ง’ ... ‘ทุกขนิโรธอริยสัจนี้นั้นแลเราได้ทำให้แจ้งแล้ว’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ... แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ’ ... ‘ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนี้นั้นแลควรให้เจริญ’ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมทั้งหลาย
ที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนี้นั้นแลเราได้ให้เจริญแล้ว” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น ญาณที่มีวัตถุ ๑๒ ก็ต้องเป็นโลกุตตระ
จบ ญาณกถา
จบ วีสติมวรรค
รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. อสัญจิจจกถา ๒. ญาณกถา
๓. นิรยปาลกถา ๕. ติรัจฉานกถา
๕. มัคคกถา ๖. ญาณกถา
จบ จตุตถปัณณาสก์
รวมวรรคที่มีในจตุตถปัณณาสก์นี้
วรรคที่ ๑๖ เริ่มด้วยนิคคหกถา
วรรคที่ ๑๗ เริ่มด้วยอัตถิอรหโตปุญญูจยโตติกถา
วรรคที่ ๑๘ เริ่มด้วยมนุสสโลกกถา
วรรคที่ ๑๙ เริ่มด้วยกิเลสชหนกถา
วรรคที่ ๒๐ เริ่มด้วยอสัญจิจจกถา
- ๑พึงดูเทียบใน วิ.มหา. (แปล) ๔/๑๕/๒๔-๒๕, สํ.ม. (แปล) ๑๙/๑๐๘๑/๖๐๙-๖๑๐
๒๑. เอกวีสติมวรรค
(๒๐๐) ๑. สาสนกถา
ว่าด้วยเรื่องศาสนาถูกดัดแปลงใหม่
{๑๘๓๓} [๘๗๘] สกวาทีถามว่า ศาสนาถูกดัดแปลงใหม่หรือ ?
ส. สติปัฏฐานถูกดัดแปลงใหม่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ศาสนาถูกดัดแปลงใหม่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมัปปธาน ... อิทธิบาท ... อินทรีย์ ... พละ ... โพชณงค์ ถูกดัดแปลงใหม่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ศาสนาอันเป็นอกุศลก่อนถูกดัดแปลงให้เป็นกุศลในภายหลังหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ศาสนาที่เนื่องด้วยอาสวะ ... ที่เนื่องด้วยสังโยชน์ ... ที่เนื่องด้วยคันถะ ... ที่เนื่องด้วยโอฆะ ... ที่เนื่องด้วยโยคะ ... ที่เนื่องด้วยนิวรณ์
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะบางพวก ซึ่งได้เห็นการทำสังคายนาพระธรรมวินัยถึง ๓ ครั้ง จึงลงความเห็นเป็น ๓ ประเด็น คือ (๑) ศาสนธรรมคำทรงสอนของพระตถาคตพุทธเจ้าถูกปรับปรุงแก้ไขใหม่ (๒) มีบุคคลบางคนกระทำการดัดแปลงศาสนธรรมขึ้นใหม่ และ (๓) ศาสนธรรมจะถูกดัดแปลงไปได้เรื่อย ๆ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า การทำสังคายนาพระธรรมวินัยหาใช่เป็นการดัดแปลงศาสนธรรมดั้งเดิมของพระพุทธเจ้าไม่ แต่เป็นการรวบรวมจัดหมวดหมู่ให้สะดวกต่อการศึกษา (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๑๔)
จบ ญาณกถา