พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๒๐
มัคคกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๒๖–๑๘๓๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๖ ในวรรคที่ ๒๐มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๒๐ มัคคกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๙๗๕–๙๗๙
ป. หากว่าช้างตัวประเสริฐชื่อเอราวัณ ยานทิพย์อันเทียมด้วยม้าพันหนึ่งมีอยู่ในหมู่เทวดานั้น ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สัตว์ดิรัจฉานมีอยู่ในหมู่เทวดา”{๑๘๒๕} [๘๗๑] ส. สัตว์ดิรัจฉานมีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พวกผูกช้าง พวกผูกม้า พวกตะพุ่นหญ้า พวกหัวหน้างาน พวกทำอาหารสัตว์มีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ถ้าอย่างนั้น สัตว์ดิรัจฉานก็ต้องไม่มีในหมู่เทวดา
จบ ติรัจฉานกถา
(๑๙๘) ๕. มัคคกถา
ว่าด้วยเรื่องมรรคมีองค์ ๕
{๑๘๒๖} [๘๗๒] สกวาทีถามว่า มรรคมีองค์ ๕ หรือ ?
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสมรรคมีองค์ ๘ คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหิสาสกะ ซึ่งมีความเห็นว่า ว่าโดยตรง มรรคมีองค์ ๕ เท่านั้น เพราะอาศัยพระสูตรที่ว่า ‘ส่วนกายกรรม วจีกรรม อาชีวะของเขาจัดว่าบริสุทธิ์ดีในเบื้องต้นเทียว’ (ม.อุ. (แปล) ๑๘/๔๓๑/๕๓๐) เป็นข้ออ้าง และอ้างว่าองค์มรรคทั้ง ๓ คือ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ และสัมมาอาชีวะ วิปปยุตจากจิต คือไม่เกิดร่วมกับจิต (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๑๒-๓๑๓)
ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสมรรคมีองค์ ๘ คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิไว้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “มรรคมีองค์ ๕”ส. มรรคมีองค์ ๕ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า
“บรรดาทางทั้งหลายทางมีองค์ ๘ ประเสริฐที่สุด บรรดาสัจธรรมทั้งหลาย บท ๔ บทประเสริฐที่สุด บรรดาธรรมทั้งหลาย วิราคธรรมประเสริฐที่สุด บรรดาสัตว์สองเท้าทั้งหลาย พระตถาคตผู้มีพระจักขุประเสริฐที่สุด”
ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น มรรคก็ต้องมีองค์ ๘
{๑๘๒๗} [๘๗๓] ส. สัมมาวาจาเป็นองค์แห่งมรรค แต่สัมมาวาจานั้นไม่เป็นมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมาทิฏฐิป็นองค์แห่งมรรค แต่สัมมาทิฏฐินั้นไม่เป็นมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัมมาวาจาเป็นองค์แห่งมรรค แต่สัมมาวาจานั้นไม่เป็นมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑พึงดูเทียบใน ขุ.ธ (แปล) ๒๕/๒๗๓/๑๐๕
ส. สัมมาสังกัปปะ ... สัมมาวายามะ ... สัมมาสติ ... สัมมาสมาธิ เป็นองค์แห่งมรรค แต่สัมมาสมาธินั้นไม่เป็นมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัมมากัมมันตะ...สัมมาอาชีวะเป็นองค์แห่งมรรค แต่สัมมาอาชีวะนั้นไม่เป็นมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิเป็นองค์แห่งมรรค แต่สัมมาสมาธินั้นไม่เป็นมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๘๒๘} ส. สัมมาทิฏฐิเป็นองค์แห่งมรรค และสัมมาทิฎฐินั้นเป็นมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมาวาจาเป็นองค์แห่งมรรค และสัมมาวาจานั้นเป็นมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัมมาทิฏฐิเป็นองค์แห่งมรรค และสัมมาทิฏฐินั้นเป็นมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมากัมมันตะ ... สัมมาอาชีวะเป็นองค์แห่งมรรคและสัมมาอาชีวะนั้นเป็นมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัมมาสัมกัปปะ ... สัมมาวายามะ ... สัมมาสติ ... สัมมาสมาธิ เป็นองค์แห่งมรรค และสัมมาสมาธินั้นเป็นมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมาวาจา ... สัมมากัมมันตะ ... สัมมาอาชีวะเป็นองค์แห่งมรรค และสัมมาอาชีวะนั้นเป็นมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๘๒๙} [๘๗๔] ป. อริยมรรคมีองค์ ๘ หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ส่วนกายกรรม วจีกรรม อาชีวะ ของเขาจัดว่าบริสุทธิ์ดีในเบื้องต้นเทียว เมื่อเป็นเช่นนี้ อริยมรรคมีองค์ ๘ ย่อมถึงความเจริญบริบูรณ์แก่เขา” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น มรรคก็ต้องมีองค์ ๕
{๑๘๓๐} [๘๗๕] ส. มรรคมีองค์ ๕ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนสุภัททะ ในธรรมวินัยใดไม่มีอริยมรรคประกอบด้วยองค์ ๘ ในธรรมวินัยนั้นก็ไม่มีสมณะที่ ๑ สมณะที่ ๒ สมณะที่ ๓ หรือสมณะที่ ๔ ในธรรมวินัยใดมีอริยมรรคประกอบด้วยองค์ ๘ ในธรรมวินัยนั้นก็มีสมณะที่ ๑ สมณะที่ ๒ สมณะที่ ๓ หรือสมณะที่ ๔ ดูก่อนสุภัททะ ในธรรมวินัยนี้มีอริยมรรคประกอบด้วยองค์ ๘ ในธรรมวินัยนี้เท่านั้นจึงมีสมณะที่ ๑ สมณะที่ ๒ สมณะที่ ๓ หรือสมณะที่ ๔ ลัทธิอื่น ๆ ว่างจากสมณะผู้ตรัสรู้ (ดูก่อนสภัททะ ก็ภิกษุเหล่านี้พึงอยู่โดยชอบ โลกจะไม่ว่างจากพระอรหันต์ทั้งหลาย)” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น มรรคก็ต้องมีองค์ ๘
จบ มคคกถา
- ๑พึงดูเทียบใน ม.อุ. (แปล) ๑๘/๔๓๑/๕๓๐
- ๒พึงดูเทียบใน ที.ม. (แปล) ๑๐/๒๑๔/๑๙๗
(๑๙๙) ๖. ญาณกถา
ว่าด้วยเรื่องญาณ
{๑๘๓๑} [๘๗๖] สกวาทีถามว่า ญาณที่มีวัตถุ ๑๒ เป็นโลกุตตระหรือ ?
ส. โลกุตตรญาณมี ๑๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โลกุตตรญาณมี ๑๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โสดาปัตติมรรคมี ๑๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โสดาปัตติมรรคมี ๑๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โสดาปัตติผลมี ๑๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สกทาคามิมรรคมี ๑๒ ... อนาคามิมรรค ... อรหัตตมรรค มี ๑๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อรหัตตมรรคมี ๑๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะและอปรเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่า ญาณที่มีวัตถุ ๑๒ (หมายถึงญาณทั้ง ๓ คือ สัจจญาณ กิจจญาณ และกตญาณ มีในมรรคจิตทั้ง ๔ รวมเป็น ๑๒) จัดเป็นโลกุตตระ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๑๓)
จบ มัคคกถา