ปรวิตารณากถา เล่ม ๓๗

ส. พระอรหันต์อาจสงสัยในโสดาปัตติผล ในสกทาคามิผล ในอนาคามิผล ในอรหัตตผลก็ได้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

จบ กังขากถา

(๑๓) ๔. ปรวิตารณกถา

ว่าด้วยเรื่องการรับคำแนะนำจากผู้อื่นของพระอรหันต์

{๕๔๗} [๓๒๒] สกวาทีถามว่า การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์อันผู้อื่นพึงนำไปได้ อันผู้อื่นพึงชักจูงไปได้ อาศัยผู้อื่น เกาะผู้อื่น ไม่รู้ ไม่เห็น หลง ไม่รู้ตัวหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๔๘} ส. พระอรหันต์อันผู้อื่นไม่พึงนำไปได้ อันผู้อื่นไม่พึงชักจูงไปได้ ไม่อาศัยผู้อื่น ไม่เกาะผู้อื่น รู้ เห็น ไม่หลง รู้ตัวอยู่มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าพระอรหันต์อันผู้อื่นไม่พึงนำไปได้ อันผู้อื่นไม่พึงชักจูงไปได้ ไม่อาศัยผู้อื่น ไม่เกาะผู้อื่น รู้ เห็น ไม่หลง รู้ตัวอยู่ ก็ไม่ควรกล่าวว่า การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่

{๕๔๙} ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับปุถุชนมีอยู่ และเขาอันผู้อื่นพึงนำไปได้ อันผู้อื่นพึงชักจูงไปได้ อาศัยผู้อื่น เกาะผู้อื่น ไม่รู้ ไม่เห็น หลง ไม่รู้ตัวหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่ และท่านอันผู้อื่นพึงนำไปได้ อันผู้อื่นพึงชักจูงไปได้ อาศัยผู้อื่น เกาะผู้อื่น ไม่รู้ ไม่เห็นหลง ไม่รู้ตัวหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๕๐} ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่ แต่ท่านอันผู้อื่น ไม่พึงนำไปได้ อันผู้อื่นไม่พึงชักจูงไปได้ ไม่อาศัยผู้อื่น ไม่เกาะผู้อื่น รู้ เห็น ไม่หลง รู้ตัวอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับปุถุชนมีอยู่ แต่เขาอันผู้อื่นไม่พึงนำไปได้ อันผู้อื่นไม่พึงชักจูงไปได้ ไม่อาศัยผู้อื่น ไม่เกาะผู้อื่น รู้ เห็น ไม่หลง รู้ตัวอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๕๑} ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. การแนะนำของผู้อื่นในพระศาสดา ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในการศึกษา ในส่วนที่สุดเบื้องต้น ในส่วนที่สุดเบื้องปลาย ทั้งในส่วนที่สุดเบื้องต้นและในส่วนที่สุดเบื้องปลาย ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๕๒} ส. การแนะนำของผู้อื่นในพระศาสดา ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ... ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมไม่มีแก่พระอรหันต์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าการแนะนำของผู้อื่นในพระศาสดา ในพระธรรม ... ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมไม่มีแก่พระอรหันต์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่’’{๕๕๓} ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับปุถุชนมีอยู่ และการแนะนำของผู้อื่นในพระศาสดา ในพระธรรม ... ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรม สำหรับปุถุชนนั้นก็มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่ และการแนะนำของผู้อื่นในพระศาสดา ในพระธรรม ... ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรม สำหรับพระอรหันต์นั้นก็ยังมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๕๔} ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่ แต่การแนะนำของผู้อื่นในพระศาสดา ในพระธรรม ... ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมไม่มีแก่ท่านหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับปุถุชนมีอยู่ แต่การแนะนำของผู้อื่นในพระศาสดา ในพระธรรม ... ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมไม่มีแก่เขาหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๕๕} [๓๒๓] ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ละขาดราคะแล้ว ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่มี ทำให้ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกเป็นธรรมดามิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าพระอรหันต์ละขาดราคะแล้ว ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่มี ทำให้ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกเป็นธรรมดา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์มีอยู่ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

{๕๕๖} ส. พระอรหันต์ละขาดโทสะแล้ว ... ละขาดโมหะแล้ว ... ละขาดอโนตตัปปะแล้ว ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่มี ทำให้ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกเป็นธรรมดามิใช่หรือ ? ...

{๕๕๗} ส. พระอรหันต์เจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์ก็เพื่อละขาดราคะ ... ก็เพื่อละขาดโทสะ ... ก็เพื่อละขาดอโนตตัปปะมิใช่หรือ ?

ส. พระอรหันต์เป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะแล้ว ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้วมิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าพระอรหันต์เป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ (โมหะ)แล้ว ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่”{๕๕๘} [๓๒๔] ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ป. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนยังมีอยู่ แต่การแนะนำของผู้อื่นไม่มีแก่พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นยังมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๕๙} ส. การแนะนำของผู้อื่นไม่มีแก่พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. การแนะนำของผู้อื่นไม่มีแก่พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๖๐} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนละขาดราคะแล้ว แต่การแนะนำของผู้อื่นสำหรับท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นละขาดราคะแล้ว แต่การแนะนำของผู้อื่นสำหรับท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๖๑} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนละขาดโทสะแล้ว ... ละขาดโมหะแล้ว ... ละขาดอโนตตัปปะแล้ว ...

{๕๖๒} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดราคะ ... เจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดโทสะ ... เพื่อละขาดอโนตตัปปะ ...

{๕๖๓} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะแล้ว ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว แต่การแนะนำของผู้อื่นสำหรับท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของบุคคคนอื่นเป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะแล้ว ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว แต่การแนะนำของผู้อื่นสำหรับท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๖๔} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นละขาดราคะแล้ว และการแนะนำของผู้อื่นก็ไม่มีแก่ท่านหรือ

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนละขาดราคะแล้ว และการแนะนำของผู้อื่นก็ไม่มีแก่ท่านหรือ

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของบุคคลอื่นละขาดโทสะแล้ว ... ละขาดโมหะแล้ว ... ละขาดอโนตตัปปะแล้ว ...

{๕๖๕} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของบุคคลอื่นเจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดราคะ ... เจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดโทสะ ... เพื่อละขาดอโนตตัปปะ{๕๖๖} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นเป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะแล้ว ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว และการแนะนำของผู้อื่นก็ไม่มีแก่ท่านหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะแล้ว ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว และการแนะนำของผู้อื่นก็ไม่มีแก่ท่านหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๖๗} [๓๒๕] ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวสิ่งความสิ้นไปแห่งอาสวะของผู้รู้อยู่เห็นอยู่ ไม่กล่าวถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะของผู้ไม่รู้อยู่ไม่เห็นอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อบุคคลรู้อยู่ เห็นอยู่อย่างไรจึงมีความสิ้นไปแห่งอาสวะ เมื่อบุคคลรู้อยู่เห็นอยู่ว่า ‘รูปเป็นดังนี้ ... ความดับแห่งวิญญาณเป็นดังนี้’ จึงมีความสิ้นไปแห่งอาสวะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลรู้อยู่เห็นอยู่อย่างนี้แล จึงมีความสิ้นไปแห่งอาสวะ” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่ควรกล่าวว่า “การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่”

{๕๖๘} ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวถึงความสิ้นอาสวะแก่ผู้รู้ผู้เห็น ไม่กล่าวถึงความสิ้นอาสวะแก่ผู้ไม่รู้ไม่เห็น ก็ความสิ้นอาสวะย่อมมีแก่ผู้รู้อะไรผู้เห็นอะไร ความสิ้นอาสวะ

ย่อมมีแก่ผู้รู้ผู้เห็นว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความสิ้นอาสวะย่อมมีแก่ผู้รู้อย่างนี้ผู้เห็นอย่างนี้แล” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่”

{๕๖๙} ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ยังไม่รู้ยิ่ง ยังไม่กำหนดรู้ ยังไม่คลายกำหนัด ยังละไม่ได้ซึ่งสิ่งทั้งปวง ย่อมเป็นผู้ไม่สามารถจะสิ้นทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สิ่งทั้งปวงที่บุคคลผู้รู้ยิ่ง กำหนดรู้ คลายกำหนัด ละได้ ย่อมเป็นผู้สามารถจะสิ้นทุกข์ได้” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่”

{๕๗๐} ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า

“ธรรมทั้งหลายบรรดามี ... พร้อมกับการได้บรรลุโสดาปัตติมรรคนั่นเอง ... และไม่สามารถที่จะทำอภิฐานกรรมที่ชั่วช้า ๖ ประการ”

ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่ควรกล่าวว่าการแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่

{๕๗๑} ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในสมัยที่ธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทินได้เกิดขึ้นแก่อริยสาวกว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา’ พร้อมกับความเกิดขึ้นแห่งโสดาปัตติมรรค อริยสาวกย่อมละสังโยชน์ ๓ อย่าง คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสได้เด็ดขาด” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่”

{๕๗๒} ส. การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า

“ดูก่อนโธตกะ เราไม่อาจปลดเปลื้องใคร ๆ ที่ยังมีความสงสัยในโลกได้ แต่ว่าท่านเมื่อมารู้ธรรมอันประเสริฐก็จะข้ามโอฆะนี้ได้ด้วยความรู้อย่างนี้”

ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่”

{๕๗๓} ป. ท่านไม่ควรยอมรับว่า “การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่” หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ผู้อื่นพึงแนะนำนามและโคตรของสตรีและบุรุษทั้งหลาย พึงแนะนำทางและมิใช่ทาง พึงแนะนำชื่อของหญ้า ไม้ และต้นไม้เจ้าป่าก็ได้แก่พระอรหันต์มิใช่หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. หากว่าผู้อื่นพึงแนะนำนามและโคตรของสตรีและบุรุษทั้งหลาย พึงแนะนำทางและมิใช่ทาง พึงแนะนำชื่อของหญ้า ไม้ และต้นไม้เจ้าป่าก็ได้แก่พระอรหันต์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์ยังมีอยู่”{๕๗๔} ส. เพราะผู้อื่นพึงแนะนำนามและโคตรของสตรีและบุรุษทั้งหลาย พึงแนะนำทางและมิใช่ทาง พึงแนะนำชื่อของหญ้า ไม้ และต้นไม้เจ้าป่าก็ได้แก่พระอรหันต์ ฉะนั้น การแนะนำของผู้อื่นสำหรับพระอรหันต์จึงยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ผู้อื่นพึงแนะนำโสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผลหรือ อรหัตตผลแก่พระอรหันต์หรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

จบ ปรวิตารณกถา

(๑๔) ๕. วจีเภทกถา

ว่าด้วยเรื่องการเปล่งวาจาขณะบรรลุมรรคผล

{๕๗๕} [๓๒๖] สกวาทีถามว่า การเปล่งวาจาของผู้เข้าฌานมีอยู่หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว

ส. การเปล่งวาจาของผู้เข้าฌานในภพทั้งปวงมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๗๖} ส. การเปล่งวาจาของผู้เข้าฌานมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. การเปล่งวาจาของผู้เข้าฌานในกาลทั้งปวงมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๗๗} ส. การเปล่งวาจาของผู้เข้าฌานมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว