พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๒
นิโรธกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๙๑–๖๙๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๑/๑๑ ในวรรคที่ ๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๒ นิโรธกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๓๖๒–๓๖๖
(๒๐) ๑๑. นิโรธกถา
ว่าด้วยเรื่องนิโรธ
{๖๙๑} [๓๕๓] สกวาทีถามว่า นิโรธมี ๒ หรือ ?
ส. ทุกขนิโรธมี ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ทุกขนิโรธมี ๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. นิโรธสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. นิโรธสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ทุกขสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. นิโรธสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สมุทยสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหิสาสกะและนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่านิโรธสัจมี ๒ ประการ คือ (๑) อัปปฏิสังขานิโรธ ภาวะที่ดับกิเลสโดยไม่มีการพิจารณา (๒) ปฏิสังขานิโรธภาวะที่ดับกิเลสโดยการพิจารณา (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๘๘)
ส. นิโรธสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มัคคสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. นิโรธสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ตาณะ (ที่ต้านทาน) มี ๒ ... เลณะ (ที่เร้น) มี ๒ ... .สรณะ (ที่พึ่ง) มี ๒ ... ปรายนะ (จุดสุดท้าย) มี ๒ ... อัจจุตะ (ที่มั่น) มี ๒ ... อมตะมี ๒ ... นิพพานมี ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. นิพพานมี ๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความสูงและต่ำ ความเลวและประณีต ความยิ่งและหย่อน เขตแดน ความแตกต่าง ร่องรอย ช่องว่างแห่งนิพพานทั้ง ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๙๒} ส. นิโรธมี ๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลนำสังขารที่ยังไม่ดับด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณามาพิจารณาให้ดับได้มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าบุคคลนำสังขารที่ยังไม่ดับด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณามาพิจารณาให้ดับได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรบว่า “นิโรธมี ๒”
{๖๙๓} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “นิโรธมี ๒” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. สังขารทั้งที่ยังไม่ดับด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณา ทั้งที่ดับแล้วด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณา ต่างก็ย่อยยับไปสิ้นแล้วมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าสังขารทั้งที่ยังไม่ดับด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณา ทั้งที่ดับแล้วด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณา ต่างก็ย่อยยับไปสิ้นแล้ว ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “นิโรธมี ๒”{๖๙๔} ส. นิโรธมี ๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สังขารที่ดับแล้วด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณาชื่อว่าดับแล้วเพราะอาศัยอริยมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. แม้สังขารที่ยังไม่ดับด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณาก็ชื่อว่าดับแล้วเพราะอาศัยอริยมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๙๕} ส. นิโรธมี ๒ หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สังขารที่ดับแล้วด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณาย่อมไม่เกิดขึ้นอีกหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สังขารที่ยังไม่ดับด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณาก็ย่อมไม่เกิดขึ้นอีกหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “นิโรธมี ๒”
จบ นิโรธกถา
จบ ทุติยวรรค
รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. ปรูปหารกถา ๒. อัญญาณกถา
๓. กังขากถา ๔. ปรวิตารณกถา
๕. วจีเภทกถา ๖. ทุกขาหารกถา
๗. จิตตฐิติกถา ๘. กุกกุฬกถา
๙. อนุปุพพาภิสมยกถา ๑๐. โวหารกถา
๑๑. นิโรธกถา
๓. ตติยวรรค
(๒๑) ๑. พลกถา
ว่าด้วยกำลังของพระตถาคต
{๖๙๖} [๓๕๔] สกวาทีถามว่า กำลังของพระตถาคตทั่วไปแก่พระสาวกหรือ ?
ส. กำลังของพระตถาคตก็คีอ<*>กำลังของพระสาวก กำลังของพระสาวกก็คือกำลังของพระตถาคตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๙๗} ส. กำลังของพระตถาคตทั่วไปแก่พระสาวกหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กำลังของพระตถาคตอันนั้น กำลังของพระสาวกก็อันนั้นแหละ กำลังของพระสาวกอันนั้น กำลังของพระตถาคตก็อันนั้นแหละหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๙๘} ส. กำลังของพระตถาคตทั่วไปแก่พระสาวกหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กำลังของพระตถาคตเช่นใด กำลังของพระสาวกก็เช่นนั้น กำลังของพระสาวกเช่นใด กำลังของพระตถาคตก็เช่นนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๙๙} ส. กำลังของพระตถาคตทั่วไปแก่พระสาวกหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า พระกำลังของพระตถาคตหรือทสพลญาณ ๑๐ ก็มีได้ในหมู่พระสาวก (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๘๙)
- คือ - ผู้รวบรวม
จบ นิโรธกถา