พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๖
อธิคัยหมนสิการกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๕๗–๑๖๕๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในวรรคที่ ๑๖มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๖ อธิคัยหมนสิการกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๘๕๙–๘๖๔
{๑๖๕๖} [๗๔๘] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลอื่นส่งความสุขให้แก่บุคคลอื่นได้” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ท่านพระอุทายีได้กล่าวคำนี้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงกำจัดทุกข์เป็นอันมากของเราทั้งหลายออกไปได้หนอ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงนำความสุขเป็นอันมากมาให้แก่เราทั้งหลายหนอ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงกำจัดอกุศลธรรมเป็นอันมากของเราทั้งหลายออกไปได้หนอ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงนำกุศลธรรมเป็นอันมากมาให้เราทั้งหลายหนอ” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น บุคคลอื่นก็ต้องส่งความสุขให้แก่บุคคลอื่นได้
จบ สุขานุปปทานกถา
(๑๕๙) ๔. อธิคคัยหมนสิการกถา
ว่าด้วยเรื่องบุคคลสามารถมนสิการรวบยอด
{๑๖๕๗} [๗๔๙] สกวาทีถามว่า บุคคลย่อมมนสิการรวบยอดได้หรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน ม.ม. (แปล) ๑๓/๑๔๘/๑๘๓
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่าบุคคลเมื่อมนสิการ อารมณ์สามารถรวบยอดประมวลอารมณ์ทั้งปวงมามนสิการโดยพร้อมกันได้ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่าบุคคลไม่สามารถพิจารณาอารมณ์หลายอย่างในขณะเดียวกัน โดยแยกมนสิการเป็น ๒ อย่าง คือ (๑) มนสิการโดยนัย ได้แก่การที่บุคคลเห็นความไม่เที่ยงแห่งสังขารหนึ่งๆ แล้วมนสิการสังขารที่เหลือว่าสังขารทั้งปวงไม่เที่ยง (๒) มนสิการโดยอารมณ์ ได้แก่การ ที่บุคคลมนสิการอารมณ์อย่างหนึ่งในบรรดาอารมณ์ที่เป็นอดีตเป็นต้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๕-๒๘๖)
ส. รู้ชัดซึ่งจิตนั้นด้วยจิตนั้นได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รู้ชัดซึ่งจิตนั้นด้วยจิตนั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รู้ชัดซึ่งจิตนั้นด้วยจิตนั้นว่า “เป็นจิต” ดังนี้ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รู้ชัดซึ่งจิตนั้นด้วยจิตนั้นว่า “เป็นจิต” ดังนี้ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตนั้นเป็นอารมณ์ของจิตนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. จิตนั้นเป็นอารมณ์ของจิตนั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถูกต้องผัสสะนั้นด้วยผัสสะนั้น ... ด้วยเวทนานั้น ... ด้วยสัญญานั้น ... ด้วยเจตนานั้น ... ด้วยจิตนั้น ... ด้วยวิตกนั้น ... ด้วยวิจารนั้น ... ด้วยปีตินั้น ... ด้วยสตินั้น ... รู้ชัดปัญญานั้นด้วยปัญญานั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
[๗๕๐] ส. บุคคลกำลังมนสิการอดีตว่าเป็นอดีต ก็มนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคตได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กำลังมนสิการอดีตว่าเป็นอดีต ก็มนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคตได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการอดีตว่าเป็นอดีต ก็มนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการอดีตว่าเป็นอดีต ก็มนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบันได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการอดีตว่าเป็นอดีต ก็มนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคตได้ มนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการอดีตว่าเป็นอดีต ก็มนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคต มนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบันได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๓ ... แห่งจิต ๓ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
[๗๕๑] ส. บุคคลกำลังมนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคต ก็มนสิการอดีตว่าเป็นอดีตได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคต ก็มนสิการอดีตว่าเป็นอดีตได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคต ก็มนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคต ก็มนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบันได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคต ก็มนสิการอดีตว่าเป็นอดีต มนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคต ก็มนสิการอดีตว่าเป็นอดีต มนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบันได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๓ ... แห่งจิต ๓ หรือ ?
ป. ไม่ควรฺกล่าวอย่างนั้น ...
[๗๕๒] ส. บุคคลกำลังมนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบัน ก็มนสิการอดีตว่าเป็นอดีตได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบัน ก็มนสิการอดีตว่าเป็นอดีตได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบัน ก็มนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคตได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบัน ก็มนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคตได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบัน ก็มนสิการอดีตว่าเป็นอดีต มนสิการอนาคตว่าเป็นอนาคตได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลกำลังมนสิการปัจจุบันว่าเป็นปัจจุบัน ก็มนสิการอดีตว่าเป็นอดีต มนสิการอนาคตว่าอนาคตได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๓ ... แห่งจิต ๓ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๕๘} [๗๕๓] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลย่อมมนสิการรวบยอดได้” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า
“เมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า‘สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง’ เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความหมดจดเมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า‘สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์’ เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความหมดจดเมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า ‘ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’ เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความหมดจด”
ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น บุคคลก็ต้องมนสิการรวบยอดได้
จบ อธิคัยหมนสิการกถา
(๑๖๐) ๕. รูปังเหตูติกถา
ว่าด้วยเรื่องรูปเป็นเหตุ
{๑๖๕๙} [๗๕๔] สกวาทีถามว่า รูปเป็นเหตุหรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน ขุ.ธ. (แปล) ๒๕/๒๗๗-๒๗๙/๑๐๖
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่ารูปทั้งหมดเป็นเหตุโดยอาศัยเพียงคำว่า ‘มหาภูตรูป ๔ เป็นเหตุ’ เป็นข้ออ้าง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๖)
จบ อธิคัยหมนสิการกถา