พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๖
รูปังเหตูติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๕๙–๑๖๖๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในวรรคที่ ๑๖มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๖ รูปังเหตูติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๘๖๔–๘๖๗
{๑๖๕๘} [๗๕๓] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลย่อมมนสิการรวบยอดได้” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า
“เมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า‘สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง’ เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความหมดจดเมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า‘สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์’ เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความหมดจดเมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า ‘ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’ เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความหมดจด”
ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น บุคคลก็ต้องมนสิการรวบยอดได้
จบ อธิคัยหมนสิการกถา
(๑๖๐) ๕. รูปังเหตูติกถา
ว่าด้วยเรื่องรูปเป็นเหตุ
{๑๖๕๙} [๗๕๔] สกวาทีถามว่า รูปเป็นเหตุหรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน ขุ.ธ. (แปล) ๒๕/๒๗๗-๒๗๙/๑๐๖
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่ารูปทั้งหมดเป็นเหตุโดยอาศัยเพียงคำว่า ‘มหาภูตรูป ๔ เป็นเหตุ’ เป็นข้ออ้าง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๖)
ส. เป็นเหตุคืออโลภะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เป็นเหตุคืออโทสะ ... เป็นเหตุคืออโมหะ ... เป็นเหตุคือโลภะ ... เป็นเหตุคือโทสะ ... เป็นเหตุคือโมหะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปเป็นเหตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปเป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งรูปนั้นมีอย่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปเป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งรูปนั้นไม่มีมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่ารูปเป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งรูปนั้นไม่มี ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “รูปเป็นเหตุ”{๑๖๖๐} [๗๕๕] ส. อโลภะเป็นเหตุ เป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งอโลภะนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปเป็นเหตุ เป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งรูปนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อโทสะเปินเหตุ ... อโมหะเป็นเหตุ ... โลภะเป็นเหตุ ... โทสะเป็นเหตุ ... โมหะเป็นเหตุ เป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งโมหะที่เป็นเหตุนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปเป็นเหตุ เป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งรูปนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๖๑} ส. รูปเป็นเหตุ แต่เป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งรูปนั้นไม่มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อโลภะเป็นเหตุ แต่เป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งอโลภะนั้นไม่มีหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปเป็นเหตุ แต่เป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งรูปนั้นไม่มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อโทสะเป็นเหตุ ... อโมหะเป็นเหตุ ... โลภะเป็นเหตุ ... โทสะเป็นเหตุ... โมหะเป็นเหตุ แต่เป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งโมหะที่เป็นเหตุนั้นไม่มีหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๖๒} [๗๕๖] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “รูปเป็นเหตุ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. มหาภูตรูปเป็นเหตุโดยเป็นที่อาศัยแห่งอุปาทาย รูปมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่ามหาภูตรูปเป็นเหตุโดยเป็นที่อาศัยแห่งอุปาทายรูป ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “รูปเป็นเหตุ”
จบ รูปังเหตุติกถา
(๑๖๑) ๖. รูปังสเหตุกันติกถา
ว่าด้วยเรื่องรูปเป็นสภาวะมีเหตุ
{๑๖๖๓} [๗๕๗] สกวาทีถามว่า รูปเป็นสภาวะมีเหตุหรือ ?
ส. รูปเป็นสภาวะมีเหตุโดยเหตุคืออโลภะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปเป็นสภาวะมีเหตุโดยเหตุคืออโทสะ ... โดยเหตุคืออโมหะ ... โดยเหตุคือโลภะ ... โดยเหตุคือโทสะ ... โดยเหตุคือโมหะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๖๔} ส. รูปเป็นสภาวะมีเหตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปเป็นสภาวะรับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งรูปนั้น มีอยู่หรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่ารูปทั้งหมดเป็นสภาวะมีเหตุ โดยมิได้แยกแยะเหตุเป็นสัมปยุตตเหตุและปัจจยเหตุ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๗)
จบ รูปังเหตูติกถา