พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๖
รูปังรูปาวจรารูปาวจรันติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๗๙–๑๖๘๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในวรรคที่ ๑๖มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๖ รูปังรูปาวจรารูปาวจรันติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๘๗๕–๘๗๗
{๑๖๗๘} [๗๖๗] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “รูปเป็นวิบาก” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. สภาวธรรมคือจิตและเจตสิกที่เกิดขึ้นเพราะกรรมที่บุคคลได้ทำไว้เป็นวิบากมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าสภาวธรรมคือจิตและเจตสิกที่เกิดขึ้นเพราะกรรมที่บุคคลได้ทำไว้เป็นวิบาก ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “รูปที่เกิดขึ้นเพราะกรรมที่บุคคลได้ทำไว้เป็นวิบาก”
จบ รูปังวิปาโกติกถา
(๑๖๔) ๙. รูปังรูปาวจรารูปาวจรันติกถา
ว่าด้วยเรื่องรูปเป็นรูปาวจรและอรูปาวจร
{๑๖๗๙} [๗๖๘] สกวาทีถามว่า รูปเป็นรูปาวจรมีอยู่หรือ ?
ส. รูปเป็นสภาวะแสวงหาสมาบัติ เป็นสภาวะแสวงหาอุบัติ เป็นสภาวะเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน สหรคต เกิดร่วม ระคน สัมปยุต เกิดด้วยกัน ดับด้วยกัน มีวัตถุเป็นอันเดียวกัน มีอารมณ์เป็นอันเดียวกัน กับจิตที่แสวงหาสมาบัติ กับจิตที่แสวงหาอุบัติ กับจิตที่เป็นเครื่องอยู่ เป็นสุขในปัจจุบันหรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า รูปที่เกิดเพราะกรรมอันเป็นรูปาวจรและอรูปาวจรต้องจัดเป็นรูปาวจรและอรูปาวจร โดยเทียบเคียงว่ารูปใดเกิดเพราะกรรมที่เป็นกามาวจร รูปนั้นจัดเนินกามาวจร ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่ารูปทั้งหมดจัดเป็นกามาวจร (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๘)
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปไม่เป็นสภาวะแสวงหาสมาบัติไม่ เป็นสภาวะแสวงหาอุบัติ ไม่เป็นสภาวะเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน สหรคต เกิดร่วม ระคน สัมปยุต เกิดด้วยกัน ดับด้วยกัน มีวัตถุเป็นอันเดียวกัน มีอารมณ์เป็นอันเดียวกันกับจิตที่แสวงหาสมาบัติก็หามิได้ กับจิตที่แสวงหาอุบัติก็หามิได้ กับจิตเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันก็หามิได้มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่ารูปไม่เป็นสภาวะแสวงหาสมาบัติ ไม่เป็นสภาวะแสวงหาอุบัติ ไม่เป็นสภาวะเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน สหรคต ... มีอารมณ์เป็นอันเดียวกัน ... กับจิตที่แสวงหาสมาบัติก็หามิได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “รูปเป็นรูปาวจรมีอยู่”
{๑๖๘๐} [๗๖๙] ส. รูปเป็นอรูปาวจรมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปเป็นสภาวะแสวงหาสมาบัติ เป็นสภาวะแสวงหาอุบัติ เป็นสภาวะเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน สหรคต เกิดร่วม ระคน สัมปยุต เกิดด้วยกัน ดับด้วยกัน มีวัตถุเป็นอันเดียวกัน มีอารมณ์เป็นอันเดียวกันกับจิตที่แสวงหาสมาบัติ กับจิตที่แสวงหาอุบัติ กับจิตเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปไม่เป็นสภาวะแสวงหาสมาบัติ ไม่เป็นสภาวะแสวงหาอุบัติ ไม่เป็นสภาวะเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน สหรคต ... มีอารมณ์เป็นอันเดียวกัน ... กับจิตที่แสวงหาสมาบัติก็หามิได้มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่ารูปไม่เป็นสภาวะแสวงหาสมาบัติ ไม่เป็นสภาวะแสวงหาอุบัติ ไม่เป็นสภาวะเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน สหรคต ... มีวัตอุเป็นอันเดียวกัน มีอารมณ์เป็นอันเดียวกัน ... กับจิตที่แสวงหาสมาบัติก็หามิได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “รูปเป็นอรูปาวจรมีอยู่”{๑๖๘๑} [๗๗๐] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “รูปเป็นรูปาวจรมีอยู่ รูปเป็นอรูปาวจรมีอยู่” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. รูปที่เกิดขึ้นเพราะกรรมส่วนกามาวจรที่บุคคลได้ทำไว้เป็นกามาวจรมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่ารูปที่เกิดขึ้นเพราะกรรมส่วนกามาวจรที่บุคคลได้ทำไว้เป็นกามาวจร ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “รูปที่เกิดขึ้นเพราะกรรม ส่วนรูปาวจรที่บุคคลได้ทำไว้เป็นรูปาวจร รูปที่เกิดขึ้นเพราะกรรมส่วนอรูปาวจรที่บุคคลได้ทำไว้เป็นอรูปาวจร”
จบ รูปังรูปาวจรารูปาวจรันติกถา
(๑๖๕) ๑๐. รูปราโครูปธาตุปริยาปันโนติอาทิกถา
ว่าด้วยเรื่องรูปราคะนับเนื่องในรูปธาตุเป็นต้น
{๑๖๘๒} [๗๗๑] สกวาทีถามว่า รูปราคะนับเนื่องในรูปธาตุหรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า เพราะเหตุที่กามราคะ (ความกำหนัดในกาม) นับเนื่องในกามธาตุ ฉะนั้น รูปราคะ (ความกำหนัดในรูป) และอรูปราคะ (ความกำหนัดในอรูป) ก็ต้องนับเนื่องในรูปธาตุและอรูปธาตุได้ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่ากิเลสคือราคะนับเนื่องในกามธาตุทั้งใน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๘)
จบ รูปังรูปาวจรารูปาวจรันติกถา