พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๔
อริยรูปกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๖๘–๑๕๖๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๙ ในวรรคที่ ๑๔มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๔ อริยรูปกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๘๐๗–๘๐๙
(๑๓๙) ๔. อริยรูปกถา
ว่าด้วยเรื่องอริยรูปเป็นอุปาทายรูป
{๑๕๖๘} [๖๙๘] สกวาทีถามว่า อริยรูปอาศัยมหาภูตรูปหรือ ?
ส. อริยรูปเป็นกุศลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มหาภูตรูปเป็นกุศลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. มหาภูตรูปเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อริยรูปเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อริยรูปอาศัยมหาภูตรูปหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อริยรูปไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ ไม่เป็นอารมณ์ของโอฆะ ไม่เป็นอารมณ์ของโยคะ ไม่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ ไม่เป็นอารมณ์ของปรามาส ไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน ไม่เป็นอารมณ์ของกิเลสหรือ ?
- ๑อริยรูป รูปของพระอริยะ รูปอันเป็นอริยะ หมายถึงรูปแบบการดำเนินชีวิตของพระอริยบุคคล ซึ่งในที่นี้ได้แก่สัมมาวาจา การเจรจาชอบ และสัมมากัมมันตะ การงานชอบ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๗๕)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่า อริยรูปจัดเป็นอุปาทายรูป โดยยกพระพุทธพจน์ว่า ‘รูปทั้งปวง มหาภูตรูป ๔ และอุปาทายรูปแห่งมหาภูตรูป ๔’ ดังนี้ (ม.มู. (แปล) ๑๒/๓๔๗/๔๒๗, ม.อุ. (แปล) ๑๔/๖๗/๗๙) เป็นข้ออ้าง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๗๕)
ป. ถูกแล้ว
ส. มหาภูตรูปไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ... ไม่เป็นอารมณ์ของกิเลสหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. มหาภูตรูปเป็นอารมณ์ของอาสวะ เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ... เป็นอารมณ์ของกิเลสหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อริยรูปเป็นอารมณ์ของอาสวะ เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ... เป็นอารมณ์ของกิเลสหรือ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๕๖๙} [๖๙๙] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “อริยรูปอาศัยมหาภูตรูป” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปอย่างใดอย่างหนึ่ง (รูปทั้งปวง) มหาภูตรูป ๔ และอุปาทายรูปแห่งมหาภูตรูป ๔”
ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น อริยรูปก็ต้องอาศัยมหาภูตรูป
จบ อริยรูปกถา
- ๑พึงดูเทียบใน ม.มู. (แปล) ๑๒/๓๔๗/๔๒๗, ม.อุ. (แปล) ๑๔/๖๗/๗๙
(๑๔๐) ๕. อัญโญอนุสโยติกถา
ว่าด้วยเรื่องอนุสัยกับปริยุฏฐานไม่เป็นอย่างเดียวกัน
{๑๕๗๐} [๗๐๐] สกวาทีถามว่า กามราคานุสัยอย่างหนึ่ง กามราคปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง (เป็นสภาวะละอย่างกัน) หรือ ?
ส. กามราคะอย่างหนึ่ง กามราคปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่งหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กามราคะกับกามราคปริยุฏฐานเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กามราคานุสัยกับกามราคปริยุฎฐานเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๕๗๑} ส. ปฏิฆานุสัยอย่างหนึ่ง ปฏิฆปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่งหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ปฏิฆะอย่างหนึ่ง ปฏิฆปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่งหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ปฏิฆะกับปฏิฆปริยุฏฐานเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า อนุสัย (กิเลสที่นอนเนื่องในสันดาน) กับ ปริยุฏฐาน (กิเลสที่กลุ้มรุมจิต) ไม่เป็นอย่างเดียวกัน โดยให้เหตุผลว่าปุถุชนเมื่อจิตที่เป็นกุศลหรืออัพยากฤตเป็นไปอยู่ ชื่อว่าเป็นผู้มีอนุสัยกิเลส แต่ไม่จัดว่าเป็นผู้มีปริยุฏฐานกิเลส ฉะนั้น อนุสัยกับปริยุฏฐานจึงเป็นกิเลสคนละตัวคนละสภาวะกัน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๗๕)
จบ อริยรูปกถา