กุสลากุสลปฏิสันทหนกถา เล่ม ๓๗

อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ยา อกุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว กุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลํ น วตฺตพฺพํ ยา อกุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว กุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ อามนฺตา ฯ กุสลํ อนาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ อปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กุสลํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ กุสลํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ โน วต เร วตฺตพฺเพ อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลนฺติ ฯ

สกวาที กุศลมูลสืบต่ออกุศลมูลได้ หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศล ความนึก ฯลฯ

ความตั้งใจอันนั้นแหละ เพื่อความเกิดขึ้นแห่งกุศล หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. กุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้ แต่ไม่พึงกล่าวว่า ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจ

อันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศล ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกุศล หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่นึกถึงอยู่ ฯลฯ ไม่ตั้งใจอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ตั้งใจอยู่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกถึงอยู่ ตั้งใจอยู่ ก็ต้องไม่กล่าวว่า กุศล

มูล สืบต่ออกุศลมูล

อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อกุสลํ อโยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ กุสลํ อโยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ กุสลํ โยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ กุสลํ โยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชติ โน วต เร วตฺตพฺเพ อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลนฺติ ฯ

ส. กุศลมูลสืบต่ออกุศลมูลได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อกุศลย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. กุศลย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคาย มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคาย ก็ต้องไม่กล่าวว่า

กุศลมูลสืบต่ออกุศลมูลได้ ดังนี้

อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ กามสญฺญาย อนนฺตรา เนกฺขมฺมสญฺญา อุปฺปชฺชติ พฺยาปาทสญฺญาย อนนฺตรา อพฺยาปาทสญฺญา อุปฺปชฺชติ วิหึสาสญฺญาย อนนฺตรา อวิหึสาสญฺญา อุปฺปชฺชติ พฺยาปาทสฺส อนนฺตรา เมตฺตา อุปฺปชฺชติ วิหึสาย อนนฺตรา กรุณา อุปฺปชฺชติ อรติยา อนนฺตรา มุทิตา อุปฺปชฺชติ ปฏิฆสฺส อนนฺตรา อุเปกฺขา อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. กุศลมูลย่อมสืบต่ออกุศลมูลได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เนกขัมมสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งกามสัญญา อัพยาปาทสัญญาเกิดขึ้น

ได้ในลำดับแห่งพยาปาทสัญญา อวิหิงสาสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำแห่งวิหงสา -สัญญา เมตตาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งพยาบาท กรุณาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งวิหิงสา มุทิตาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งอรติ อุเบกขาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งปฏิฆะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ยา กุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว อกุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลํ น วตฺตพฺพํ ยา กุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว อกุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ อามนฺตา ฯ อกุสลํ อนาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ อปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อกุสลํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อกุสลํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ โน วต เร วตฺตพฺเพ กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ

ส. อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศล ความนึก

ฯลฯ ความตั้งใจอันนั้นแหละ เพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศลมูล หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้ แต่ไม่พึงกล่าวว่า ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจ

อันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งกุศล ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศล หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อกุศลมูลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ไม่ตั้งใจอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อกุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ตั้งใจอยู่ มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า อกุศลเกิดขึ้นแก่ผู้นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ตั้งใจอยู่ ก็ต้องไม่กล่าวว่า

อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้

กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ กุสลํ โยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อกุสลํ โยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อกุสลํ อโยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อกุสลํ อโยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชติ โน วต เร วตฺตพฺเพ กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ

ส. อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคาย หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อกุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคาย หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อกุศลเกิดขึ้น แก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย มิใช่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า อกุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายก็ต้องไม่กล่าว

ว่า อกุศลมูล ย่อมสืบต่อกุศลมูลได้ ดังนี้

กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เนกฺขมฺมสญฺญาย อนนฺตรา กามสญฺญา อุปฺปชฺชติ อพฺยาปาทสญฺญาย อนนฺตรา พฺยาปาทสญฺญา อุปฺปชฺชติ อวิหึสาสญฺญาย อนนฺตรา วิหึสาสญฺญา อุปฺปชฺชติ เมตฺตาย อนนฺตรา พฺยาปาโท อุปฺปชฺชติ กรุณาย อนนฺตรา วิหึสา อุปฺปชฺชติ มุทิตาย อนนฺตรา อรติ อุปฺปชฺชติ อุเปกฺขาย อนนฺตรา ปฏิฆํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. อกุศลมูล สืบต่อกุศลมูลได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กามสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งเนกขัมมสัญญา พยาปาทสัญญาเกิดขึ้น

ได้ในลำดับแห่งอัพยาปาทสัญญา วิหิงสาสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งอวิหิงสาสัญญา พยาบาทเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งเมตตา วิหิงสาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งกรุณา อรติเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งมุทิตา ปฏิฆะเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งอุเบกขา หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลํ กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ ยสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ รชฺชติ ตสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ วิรชฺชติ ยสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ วิรชฺชติ ตสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ รชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ยสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ รชฺชติ ตสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ วิรชฺชติ ยสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ วิรชฺชติ ตสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ รชฺชติ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลํ กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ

กุสลากุสลปฏิสนฺทหนกถา ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า กุศลมูลสืบต่ออกุศลมูลได้ อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. จิตกำหนัดในวัตถุนั้นเทียว ก็คลายกำหนัดในวัตถุนั้นเทียว ก็กำหนัดใน

วัตถุนั้นเทียว มิใช่หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. หากว่า จิตกำหนัดในวัตถุใดเทียว ก็คลายกำหนัดในวัตถุนั้นเทียว

คลายกำหนัดในวัตถุใดเทียว ก็กำหนัดในวัตถุนั้นเทียว ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า กุศลมูลสืบต่ออกุศลมูลได้ อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้

กุสลากุสลปฏิสันทหนกถา จบ