กุสลากุสลปฏิสันทหนกถา เล่ม ๓๗

๑๔. จุททสมวรรค

(๑๓๖) ๑.กุสลากุสลปฏิสันทหนกถา

ว่าด้วยเรื่องความสืบต่อแห่งกุศลและอกุศล

{๑๕๕๐} [๖๘๖] สกวาทีถามว่า กุศลมูลสืบต่อจากอกุศลมูลได้หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว

ส. ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศล ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกุศลหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. กุศลมูลสืบต่อจากอกุศลมูลได้ แต่ท่านไม่ยอมรับว่า “ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศล ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกุศล’’ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่นึกอยู่ ... ไม่ตั้งใจอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกอยู่ ... ผู้ตั้งใจอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่ากุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกอยู่ ... ตั้งใจอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “กุศลมูลสืบต่อจากอกุศลมูล”{๑๕๕๑} [๖๘๗] ส. กุศลมูลสืบต่อจากอกุศลมูลได้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อกุศลมูลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคาย มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่ากุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคาย ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “กุศลมูลสืบต่อจากอกุศลมูล”{๑๕๕๒} ส. กุศลมูลสืบต่อจากอกุศลมูลหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เนกขัมมสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งกามสัญญา อัพยาปาทสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งพยาปาทสัญญา อวิหิงสาสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งวิหิงสาสัญญา เมตตาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งพยาบาท กรุณาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งวิหิงสา มุทิตาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งอรติ อุเบกขาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งปฏิฆะหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๑๕๕๓} [๖๘๘] ส. อกุศลมูลสืบต่อจากกุศลมูลหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกุศล ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศลหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. อกุศลมูลสืบต่อจากกุศลมูลได้ แต่ท่านไม่ยอมรับว่า “ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกุศล ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศล” หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อกุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่นึกอยู่ ... ผู้ไม่ตั้งใจอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. อกุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกอยู่ ... ผู้ตั้งใจอยู่ มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าอกุศลเกิดขึ้นแก่ผู้นึกอยู่ ... ผู้ตั้งใจอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “อกุศลมูลสืบต่อจากกุศลมูล”{๑๕๕๔} [๖๘๙] ส. อกุศลมูลสืบต่อจากกุศลมูลหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคายหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อกุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคายหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. อกุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าอกุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “อกุศลมูลสืบต่อจากกุศลมูล”{๑๕๕๕} ส. อกุศลมูลสืบต่อจากกุศลมูลหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กามสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งเนกขัมมสัญญา พยาปาทสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งอัพยาปาทสัญญา วิหิงสาสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งอวิหิงสาสัญญา พยาบาทเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งเมตตา วิหิงสาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งกรุณา อรติเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งมุทิตา ปฏิฆะเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งอุเบกขาหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๑๕๕๖} [๖๙๐] ป. ท่านไม่ย่อมรับว่า “กุศลมูลสืบต่อจากอกุศลมูล อกุศลมูลสืบต่อจากกุศลมูล” หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. จิตกำหนัดในวัตถุใดเทียว ก็คลายกำหนัดในวัตถุนั้นเทียว คลายกำหนัดในวัตถุใดเทียว ก็กำหนัดในวัตถุนั้นเทียว มิใช่หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. หากว่าจิตกำหนัดในวัตถุใดเทียว ก็คลายกำหนัดในวัตถุนั้นเทียวคลายกำนัด<*>ในวัตถุใดเทียว ก็กำหนัดในวัตถุนั้นเทียว ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “กุศลมูลสืบต่อจากอกุศลมูล อกุศลมูลสืบต่อจากกุศลมูล”

จบ กุสลากุสลปฏิสันทหนกถา

(๑๓๗) ๒. สฬายตนุปปัตติกถา

ว่าด้วยเรื่องความเกิดขึ้นแห่งอายตนะ ๖

{๑๕๕๗} [๖๙๑] สกวาทีถามว่า อายตนะ ๖ เกิดขึ้นในครรภ์มารดาไม่ก่อนไม่หลังกันหรือ ?