พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๒
โกลังโกลเอกวีชีกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๐๐–๑๕๐๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๙ ในวรรคที่ ๑๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
๑๒. ทฺวาทสมวคฺค
(๑๒๑) ๖. โกลํโกลกถา
๖. โกลังโกลกถา (๑๒๑)
ว่าด้วยบุคคลผู้โกลังโกละ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๒ โกลังโกลเอกวีชีกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๓๗ หน้า ๓๙๑–๓๙๑ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๓๗ หน้า ๗๐๒–๗๐๓
*น วตฺตพฺพํ “โกลํโกโล ปุคฺคโล โกลํโกลตานิยโต”ติ? อามนฺตา. นนุ โส โกลํ- โกโลติ? อามนฺตา. หญฺจิ โส โกลํโกโล, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “โกลํโกโล ปุคฺคโล โกลํโกลตา- นิยโต”ติ. โกลงฺโกลกถา นิฏฺฐิตา
ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลผู้โกลังโกละ เป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๒-๓ ครั้ง” ใช่ไหมสก. ใช่
ปร. ผู้นั้นเป็นโกลังโกละมิใช่หรือ
สก. ใช่
ปร. หากผู้นั้นเป็นโกลังโกละ ดังนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “บุคคลผู้โกลังโกละเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๒-๓ ครั้ง”
โกลังโกลกถา จบ
- ๑ปร. หมายถึงภิกษุในนิกายอุตตราปถกะ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๖๔๖/๒๖๖)
- ๒บุคคลผู้โกลังโกละ หมายถึงพระอริยบุคคลชั้นโสดาบันผู้ละสังโยชน์เบื้องต่ำ ๓ ประการได้แล้ว ไม่มีทาง ตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า เมื่อจะเกิดในภพใหม่เป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็เกิด ได้อีก ๒ หรือ ๓ ภพ และถ้าเกิดเป็นมนุษย์จะไม่เกิดในตระกูลต่ำ แต่จะเกิดในตระกูลที่มีโภคสมบัติมาก เท่านั้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๒/๕๔), ดูเทียบ อภิ.ปุ. (แปล) ๓๖/๓๒/๑๕๔
- ๓เพราะมีความเห็นว่า พระโสดาบันประเภทโกลังโกละไม่มีกฎตายตัวว่า จะต้องเกิดถึง ๓ ภพ อาจบรรลุ อรหัตตผลก่อนก็ได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความแก่กล้าแห่งอินทรีย์ของแต่ละบุคคล ซึ่งต่างกับความเห็นของ ปรวาทีที่เห็นว่า พระโสดาบันประเภทโกลังโกละจะต้องเกิดอีก ๓ ภพแน่นอน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๖๔๖-๖๔๗/๒๖๔)
_______ ๑๒. ทฺวาทสมวคฺค (๑๒๒) ๗. เอกพีชีกถา *น วตฺตพฺพํ “เอกพีชี ปุคฺคโล เอกพีชิตานิยโต”ติ? อามนฺตา. นนุ โส เอกพีชีติ? อามนฺตา. หญฺจิ โส เอกพีชี, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “เอกพีชี ปุคฺคโล เอกพีชิตานิยโต”ติ. เอกพีชีกถา นิฏฺฐิตา.
๗. เอกพีชีกถา (๑๒๒)
ว่าด้วยบุคคลผู้เอกพีชี
ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลผู้เอกพีชี เป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ครั้งเดียว” ใช่ไหม
ปร. ผู้นั้นเป็นเอกพีชีมิใช่หรือ
สก. ใช่
ปร. หากผู้นั้นเป็นเอกพีชี ดังนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “บุคคลผู้เอกพีชี เป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีกครั้งเดียว”
เอกพีชีกถา จบ
- ๑บุคคลผู้เอกพีชี หมายถึงพระอริยบุคคลชั้นโสดาบันผู้ละสังโยชน์เบื้องต่ำ ๓ ประการได้แล้ว ไม่มีทาง ตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า มีพืชคืออัตภาพเดียว คือเกิดอีกครั้งเดียวก็บรรลุ อรหัตตผล (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๓/๕๔), ดูเทียบ อภิ.ปุ. (แปล) ๓๖/๓๓/๑๕๔
- ๒เพราะมีความเห็นว่า ไม่มีกฎตายตัวว่า จะต้องเกิดครั้งเดียวจึงจะบรรลุอรหัตตผล อาจบรรลุในชาตินั้นก็ได้ ทั้งนี้ต้องขึ้นอยู่กับความแก่กล้าแห่งอินทรีย์ของแต่ละบุคคล ซึ่งต่างกับความเห็นของปรวาทีที่เห็นว่า ต้อง เกิดอีก ๑ ภพแน่นอน (ตีความตามพยัญชนะ)
จบ โกลังโกลเอกวีชีกถา