พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๒
สัตตักขัตตุปรมกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๙๒–๑๔๙๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๙ ในวรรคที่ ๑๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
_______
๑๒. ทฺวาทสมวคฺค
(๑๒๐) ๕. สตฺตกฺขตฺตุปรมกถา
๕. สัตตักขัตตุปรมกถา (๑๒๐)
ว่าด้วยบุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๒ สัตตักขัตตุปรมกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๓๗ หน้า ๓๘๙–๓๙๐ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๓๗ หน้า ๖๙๙–๗๐๑
*สตฺตกฺขตฺตุํปรโม (๑) ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. มาตา ชีวิตา โวโรปิตา. ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต. อรหา ชีวิตา โวโรปิโต. ทุฏฺเฐน จิตฺเตน ตถาคตสฺส โลหิตํ อุปฺปาทิตํ. สํโฆ ภินฺโนติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
*สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. อภพฺโพ อนฺตรา ธมฺมํ อภิสเมตุนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อภพฺโพ อนฺตรา ธมฺมํ อภิสเมตุนฺติ? อามนฺตา. มาตา ชีวิตา โวโรปิตา. ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต. อรหา ชีวิตา โวโรปิโต. ทุฏฺเฐน จิตฺเตน ตถาคตสฺส โลหิตํ อุปฺปาทิตํ. สํโฆ ภินฺโนติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
- ๑ฉ.ม. สตฺตกฺขตฺตุ... เอวมุปริปิ
สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะ เป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้ง เป็นอย่างยิ่งใช่ไหม
สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะ ปลงชีวิตมารดา ปลงชีวิตบิดา ปลงชีวิต พระอรหันต์ มีจิตคิดประทุษร้ายทำร้ายพระตถาคตจนพระโลหิตห้อ ทำลายสงฆ์ให้ แตกกันได้ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง ใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะนั้น เป็นผู้ไม่ควรที่จะได้บรรลุธรรมในระหว่างใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้ไม่ควรที่จะได้บรรลุธรรมในระหว่างใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. เขาปลงชีวิตมารดา ปลงชีวิตบิดา ปลงชีวิตพระอรหันต์ มีจิตคิด ประทุษร้ายทำร้ายพระตถาคตจนพระโลหิตห้อ ทำลายสงฆ์ให้แตกกันได้ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
- ๑บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะ หมายถึงพระอริยบุคคลชั้นโสดาบันผู้ละสังโยชน์เบื้องต่ำ ๓ ประการได้แล้ว ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลกอีก ๗ ชาติแล้วจึงจะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ (อภิ.ปญฺจ.อ.๓๑/๕๓-๕๔), ดูเทียบ อภิ.ปุ. (แปล) ๓๖/๓๑/๑๕๔
- ๒ปร. หมายถึงภิกษุในนิกายอุตตราปถกะ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๖๔๑/๒๖๔)
- ๓เพราะมีความเห็นว่า พระโสดาบันประเภทสัตตักขัตตุปรมะต้องเกิดถึง ๗ ชาติ จึงจะสามารถบรรลุ อรหัตตผลได้(ตีความตามพยัญชนะ) ซึ่งต่างกับความเห็นของสกวาทีที่เห็นว่า พระโสดาบันประเภทสัตตัก- ขัตตุปรมะไม่มีกฎตายตัวว่าจะต้องเกิดถึง ๗ ชาติ บางท่านอาจไม่ถึง ๗ ชาติ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความแก่กล้า แห่งอินทรีย์ของแต่ละบุคคล (อภิ.ปญฺจ.อ. ๖๔๑/๒๖๔)
*สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. อตฺถิ โส นิยโม เยน นิยเมน สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ เต สติปฏฺฐานา ฯเปฯ สมฺมปฺปธานา ฯเปฯ อิทฺธิปาทา ฯเปฯ อินฺทฺริยา ฯเปฯ พลา ฯเปฯ โพชฺฌงฺคา เยหิ โพชฺฌงฺเคหิ สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้งเป็น อย่างยิ่งใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง ด้วยมรรคอันแน่นอนใด มรรคอันแน่นอนนั้นมีอยู่ใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิด ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง ด้วยสติปัฏฐาน สัมมัปปธาน อิทธิบาท อินทรีย์ พละ โพชฌงค์เหล่าใด สติปัฏฐาน สัมมัปปธาน อิทธิบาท อินทรีย์ พละ โพชฌงค์เหล่านั้นมีอยู่ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
*นตฺถิ โส นิยโม เยน นิยเมน สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. หญฺจิ นตฺถิ โส นิยโม เยน นิยเมน สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโต, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโต”ติ.
*นตฺถิ เต สติปฏฺฐานา ฯเปฯ โพชฺฌงฺคา เยหิ โพชฺฌงฺเคหิ สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. หญฺจิ นตฺถิ เต โพชฺฌงฺคา เยหิ โพชฺฌงฺเคหิ สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโต, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํ-ปรมตานิยโต”ติ.
สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้งเป็น อย่างยิ่ง ด้วยมรรคอันแน่นอนใด มรรคอันแน่นอนนั้นไม่มีใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. หากบุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง ด้วยมรรคอันแน่นอนใด มรรคอันแน่นอนนั้นไม่มี ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคล ผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง”สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง ด้วยสติปัฏฐาน ฯลฯ โพชฌงค์เหล่าใด สติปัฏฐาน ฯลฯ โพชฌงค์เหล่านั้น ไม่มีใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. หากบุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้งเป็น อย่างยิ่ง ด้วยโพชฌงค์เหล่าใด โพชฌงค์เหล่านั้นไม่มี ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง”
*สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. สกทาคามินิยเมนาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อนาคามินิยเมนาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อรหตฺตนิยเมนาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
*กตเมน นิยเมนาติ, โสตาปตฺตินิยเมนาติ. สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. เย เกจิ โสตาปตฺตินิยามํ โอกฺกมนฺติ, สพฺเพ เต สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยตาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้งเป็น อย่างยิ่งใช่ไหมปร. ใช่
สก. ด้วยการกำหนดแน่นอนคือสกทาคามีใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. ด้วยการกำหนดแน่นอนคืออนาคามีใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. ด้วยการกำหนดแน่นอนคืออรหัตใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. ด้วยการกำหนดแน่นอนอะไร
ปร. ด้วยการกำหนดแน่นอนคือโสดาปัตติผล
สก. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิด ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง ใช่ไหมปร. ใช่
สก. เหล่าชนที่ก้าวลงสู่โสดาปัตตินิยาม ทั้งหมดนั้นเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิด อีก ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่งใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
*น วตฺตพฺพํ “สตฺตกฺขตฺตุํปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโต”ติ? อามนฺตา. นนุ โส สตฺตกฺขตฺตุํปรโมติ? อามนฺตา. หญฺจิ โส สตฺตกฺขตฺตุํปรโม, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “สตฺตกฺขตฺตุํ- ปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุํปรมตานิยโต”ติ. สตฺตกฺขตฺตุปรมกถา นิฏฺฐิตา.
ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิด อีก ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง” ใช่ไหม
สก. ใช่
ปร. บุคคลนั้นเป็นสัตตักขัตตุปรมะมิใช่หรือ
สก. ใช่
ปร. หากบุคคลนั้นเป็นสัตตักขัตตุปรมะ ดังนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้แน่นอนที่จะเกิดอีก ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง”
สัตตักขัตตุปรมกถา จบ
จบ สัตตักขัตตุปรมกถา