พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๒
สัตตักขัตตุปรมกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๙๒–๑๔๙๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๙ ในวรรคที่ ๑๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๒ สัตตักขัตตุปรมกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๗๕๘–๗๖๑
(๑๒๐) ๕. สัตตักขัตตุปรมกถา
ว่าด้วยเรื่องบุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะ
{๑๔๙๒} [๖๔๑] สกวาทีถามว่า บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งหรือ ?
ส. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะได้ปลงชีวิตมารดา ได้ปลงชีวิตบิดา ได้ปลงชีวิตพระอรหันต์ ได้มีจิตประทุษร้าย ยังพระโลหิตของพระตถาคตให้ห้อ ได้ทำลายสงฆ์ให้แตกกันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๙๓} ส. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้ไม่ควรเพื่อตรัสรู้ธรรมในระหว่างหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะ บุคคลผู้มี ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่ง หมายถึงโสดาบันบุคคลผู้เวียนเกิดในสุคติภพอีกอย่างมากเพียง ๗ ครั้ง ก็จักบรรลุอรหัตตผลแล้วปรินิพพานไป (องฺ.ติก.อ. ๒๔๒, ขุ.ขุ.อ. ๑๖๓, ขุ.สุ.อ. ๒/๒๙) เป็นหนี่งในโสดาบันบุคคล ๓ ประเภท (ดู อภิ.ปุ. (แปล) ๓๖/๓๑/๑๘๑)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งตีความคำว่า ‘สัตตักขัตตุปรมะ’ ตามพยัญชนะ กล่าวคือ พระโสดาบันประเภทสัตตักขัตตุปรมะมีความแน่นอนที่จะต้องเกิดถึง ๗ ชาติ จึงจะสามารถบรรลุอรหัตตผลได้ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่าไม่มีข้อกำหนดแน่นอน สำหรับพระโสดาบันประเภทสัตตักขัตตุปรมะที่จะต้องเกิดอีกถึง ๗ ชาติ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความแก่กล้าแห่งอินทรียธรรมเฉพาะบุคคล โดยท่านที่ปัญญินทรีย์แก่กล้าอาจเกิดอีกไม่ถึง ๗ ชาติ ก็สามารถบรรลุอรหัตตผลได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๖๓-๒๖๔)
ส. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้ไม่ควรเพื่อตรัสรู้ธรรมในระหว่างหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะนั้นได้ปลงชีวิตมารดา ได้ปลงชีวิตบิดา ได้ปลงชีวิตพระอรหันต์ ได้มีจิตประทุษร้าย ยังพระโลหิตของพระตถาคตให้ห้อ ได้ทำลายสงฆ์ให้แตกกันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๙๔} [๖๔๒] ส. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ข้อกำหนดที่เป็นเหตุให้บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. สติปัฏฐาน ... สัมมัปปธาน ... อิทธิบาท ... อินทรีย์ ... พละ ... โพชฌงค์ที่เป็นเหตุให้บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ข้อกำหนด แปลจากบทบาลีว่า นิยโม อรรถกถาเป็น นิยาโม นิยาม ซึ่งหมายถึงสภาวะที่แน่นอนมี ๒ คือ (๑) สัมมัตตนิยาม สภาวะที่แน่นอนโดยความเป็นชอบ ได้แก่ อริยมรรค ซึ่งมีความแน่นอนต่อความเป็นผู้ไม่ตกตํ่าไปสู่อบายภูมิและแน่นอนต่อการให้ผลบังเกิดขึ้น (๒) มิจฉัตตนิยาม สภาวะที่แน่นอนโดยความเป็นผิด ได้แก่ อนันตริยกรรม ๕ ซึ่งมีความแน่นอนต่อการยังบุคคลผู้ทำให้ดิ่งลงสู่นรกโดยไม่มีภพชาติอื่นมาคั่น ในที่นี้หมายถึงสัมมัตตนิยาม (อภิ.ก. ๓๗/๖๔๒/๔๓๙, อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๖๔)
{๑๔๙๕} [๖๔๓] ส. ข้อกำหนดที่เป็นเหตุให้บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งไม่มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าข้อกำหนดที่เป็นเหตุให้บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งไม่มีท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้ง”{๑๔๙๖} ส. สติปัฏฐาน ... โพชฌงค์ที่เป็นเหตุให้บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งไม่มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าโพชฌงค์ที่เป็นเหตุให้บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งไม่มี ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้ง”{๑๔๙๗} [๖๔๔] ส. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ด้วยข้อกำหนดคือสกทาคามี (สกทาคามิมรรค) หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ด้วยข้อกำหนดคืออนาคามี (อนาคามิมรรค) หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ด้วยข้อกำหนดคืออรหัต (อรหัตตมรรค) หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ด้วยข้อกำหนดอะไร
ป. ด้วยข้อกำหนดคือโสดาปัตติ (โสดาปัตติมรรค)
{๑๔๙๘} ส. บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ชนเหล่าหนึ่งเหล่าใดเหล่าหนึ่งก้าวลงสู่โสดาปัตตินิยาม ชนเหล่านั้นทั้งหมดเป็นผู้เที่ยงต่อความเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้งหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๙๙} [๖๔๕] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้ง” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. บุคคลนั้นเป็นสัตตักขัตตุปรมะมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าบุคคลนั้นเป็นสัตตักขัตตุปรมะ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “บุคคลผู้สัตตักขัตตุปรมะเป็นผู้เที่ยงต่อการเกิดอีกไม่เกิน ๗ ครั้ง”
จบ สัตตักขัตตุปรมกถา
(๑๒๑) ๖. โกลังโกลกถา
ว่าด้วยเรื่องบุคคลผู้โกลังโกละ
{๑๕๐๐} [๖๔๖] ปรวาทีถามว่า ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลผู้โกลังโกละเป็นผู้เที่ยงต่อความเกิดอีก ๒-๓ ครั้ง” หรือ ?
สกวาทีตอบว่า ถูกแล้ว
- ๑บุคคลผู้โกลังโกละ บุคคลผู้ไปจากตระกูลสู่ตระกูล หมายถึงโสดาบันบุคคลผู้เกิดในตระกูลสูงอีก ๒-๓ ครั้ง หรือเกิดในสุคติอีก ๒-๓ ภพ ก็จักบรรลุอรหัตแล้วปรินิพพานไป (องฺ.ติก.อ.๒๔๒, ขุ.ขุ.อ. ๑๖๓, ขุ.สุ.อ. ๒/๒๙) เป็นหนึ่งในโสดาบันบุคคล ๓ ประเภท (ดู อภิ.ปุ. (แปล) ๓๖/๓๒/๑๘๑)
จบ สัตตักขัตตุปรมกถา