พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๒
กัมมกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๗๙–๑๔๘๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๙ ในวรรคที่ ๑๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๒ กัมมกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๗๕๐–๗๕๓
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เห็นรูปด้วยจักขุแล้วรวบถือรวม ๆ ... ไม่รวบถือรวม ๆ ... ฟังเสียงด้วยโสตะ ... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจแล้วไม่รวบถือรวม ๆ ... ไม่แยกถือเป็นส่วน ๆ ...” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น ความสำรวมก็ดี ความไม่สำรวมก็ดีก็ต้องเป็นกรรม
จบ สังวโรกัมมันติกถา
(๑๑.๗) ๒. กัมมกถา
ว่าด้วยเรื่องกรรมทั้งปวงมีวิบาก
{๑๔๗๙} [๖๓๓] สกวาทีถามว่า กรรมทั้งปวงมีวิบากหรือ ?
ส. เจตนาทั้งปวงมีวิบากหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เจตนาทั้งปวงมีวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑พึงดูเทียบใน ม.มู. (แปล) ๑๒/๓๔๗/๔๒๘, ๓๔๙/๔๓๒
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งมีความเห็นว่ากรรมทั้งปวงมีวิบาก คือ กรรมทุกอย่างต้องให้ผล ไม่มีอโหสิกรรม โดยอาศัยสุตตบทที่ว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้วย่อมไม่กล่าวความสิ้นสุดแห่งกรรมที่สัตว์จงใจทำสั่งสมขึ้นไว้’ (อง.ทสก. (แปล) ๒๔/๒๑๗/๓๙๙) เป็นข้ออ้างซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า เจตนาเป็นกรรมเฉพาะเจตนาที่เป็นกุศลและอกุศลเท่านั้นจึงมีวิบาก ส่วนเจตนาที่เป็นอัพยากฤตหามีวิบากไม่ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๖๒)
ส. เจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบากก็มีวิบากหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เจตนาทั้งปวงมีวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยาก็มีวิบากหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เจตนาทั้งปวงมีวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบากที่เป็นกามาวจรก็มีวิบากหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เจตนาทั้งปวงมีวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบากที่เป็นรูปาวจร ที่เป็นอรูปาวจร ที่เป็นโลกุตตระก็มีวิบากหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เจตนาทั้งปวงมีวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยาที่เป็นกามาวจรก็มีวิบากหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เจตนาทั้งปวงมีวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยาที่เป็นรูปาวจร ที่เป็นอรูปาวจรก็มีวิบากหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๘๐} [๖๓๔] ส. เจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบากไม่มีวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าเจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบากไม่มีวิบาก ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจตนาทั้งปวงมีวิบาก”{๑๔๘๑} ส. เจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยาไม่มีวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าเจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยาไม่มีวิบาก ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจตนาทั้งปวงมีวิบาก”{๑๔๘๒} ส. เจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบากที่เป็นกามาวจร ที่เป็นรูปาวจร ที่เป็นอรูปาวจร ที่เป็นโลกุตตระไม่มีวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าเจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบากที่เป็นโลกุตตระไม่มีวิบาก ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจตนาทั้งปวงมีวิบาก”{๑๔๘๓} ส. เจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยาที่เป็นกามาวจร ที่เป็นรูปาวจร ที่เป็นอรูปาวจรไม่มีวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่า เจตนาที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยาที่เป็นอรูปาวจรไม่มีวิบาก ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจตนาทั้งปวงมีวิบาก”{๑๔๘๔} [๖๓๕] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “กรรมทั้งปวงมีวิบาก” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้วย่อมไม่กล่าวความสิ้นสุดแห่งกรรมที่สัตว์จงใจทำสั่งสมขึ้นไว้ ก็วิบากนั้นแลอันผู้ทำพึงได้เสวยในปัจจุบันในอัตภาพถัดไปหรือในอัตภาพต่อ ๆ ไปอีก” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น กรรมทั้งปวงก็ต้องมีวิบาก
จบ กัมมกถา
(๑๑๘) ๓. สัทโทวิปาโกติกถา
ว่าด้วยเรื่องเสียงเป็นวิบาก
{๑๔๘๕} [๖๓๖] สกวาทีถามว่า เสียงเป็นวิบากหรือ ?
ส. เสียงเป็นผลที่บุคคลเสวยเป็นสุข เป็นผลที่บุคคลเสวยเป็นทุกข์ เป็นผลที่บุคคลเสวยไม่ทุกข์ไม่สุข สัมปยุตด้วยสุขเวทนา สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา สัมปยุตด้วยผัสสะ สัมปุต<*>ด้วยเวทนา สัมปยุตด้วยสัญญา สัมปยุตด้วยเจตนา สัมปยุตด้วยจิต รับรู้อารมณ์
- ๑พึงดูเทียบใน องฺ.ทสก. (แปล) ๒๔/๒๑๗/๓๙๙
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งมีความเห็นว่าเสียงจัดเป็นวิบาก เพราะศึกษาข้อความแห่งพระสูตรที่ว่า ‘เพราะกรรมที่ตถาคตทำ สั่งสม เพิ่มพูน ไพบูลย์ไว้นั้น ตถาคตนั้นจึงเป็นผู้มีเสียงดุจเสียงพรหม’ (ที.ปา. (แปล) ๑๙/๒๓๖/๒๐๕) โดยไม่แยบคาย ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า เฉพาะนามธรรมที่มีกรรมเป็นสมุฏฐานเท่านั้นจัดเป็นวิบาก เสียงเป็นรูปธรรมที่มีจิตและอุตุเป็นสมุฏฐานจึงจัดเป็นวิบากไม่ได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๖๓)
- สัมปยุต - ผู้รวบรวม
จบ กัมมกถา