พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๑
อิทังทุกขันติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๕๔–๑๔๕๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๘ ในวรรคที่ ๑๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
_______
๑๑. เอกาทสมวคฺค
(๑๑๑) ๖. อิทํทุกฺขนฺติกถา
๖. อิทังทุกขันติกถา (๑๑๑)
ว่าด้วยการเปล่งวาจาว่านี้ทุกข์
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๑ อิทังทุกขันติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๓๗ หน้า ๓๗๖–๓๗๘ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๓๗ หน้า ๖๗๔–๖๗๗
*“อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “อยํ ทุกฺขสมุทโย”ติ วาจํ ภาสโต “อยํ ทุกฺขสมุทโย”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “อยํ ทุกฺขนิโรโธ”ติ วาจํ ภาสโต “อยํ ทุกฺขนิโรโธ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “อยํ มคฺโค”ติ วาจํ ภาสโต “อยํ มคฺโค”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
*“อยํ สมุทโย”ติ วาจํ ภาสโต น จ “อยํ สมุทโย”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต น จ “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ “อยํ นิโรโธ”ติ. “อยํ มคฺโค”ติ วาจํ ภาสโต น จ “อยํ มคฺโค”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต น จ “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” ญาณว่า “นี้ทุกข์” จึงดำเนินไปใช่ไหมปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกขสมุทัย” ญาณว่า “นี้ทุกขสมุทัย” จึงดำเนินไป ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” ญาณว่า “นี้ทุกข์” จึงดำเนินไปใช่ไหมปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกขนิโรธ” ญาณว่า “นี้ทุกขนิโรธ” จึงดำเนินไป ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” ญาณว่า “นี้ทุกข์” จึงดำเนินไปใช่ไหมปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้มรรค” ญาณว่า “นี้มรรค” จึงดำเนินไปใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้สมุทัย” แต่ญาณว่า “นี้สมุทัย” ไม่ดำเนินไป ใช่ไหมปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” แต่ญาณว่า “นี้ทุกข์” ไม่ดำเนินไปใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้นิโรธ” ... เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้มรรค” แต่ญาณว่า “นี้มรรค” ไม่ดำเนินไปใช่ไหมปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” แต่ญาณว่า “นี้ทุกข์” ไม่ดำเนินไปใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
- ๑ปร. หมายถึงภิกษุในนิกายอันธกะ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๖๑๘/๒๕๗)
- ๒เพราะมีความเห็นว่า ในขณะที่บรรลุอริยมรรค จะมีการเปล่งเสียงออกมาว่า “นี้ทุกข์” การเปล่งเสียงนี้ จัดเป็นญาณ ซึ่งต่างกับความเห็นของสกวาทีที่เห็นว่า ในขณะที่บรรลุอริยมรรคนั้น จะไม่มีการเปล่งเสียง ใด ๆ ทั้งสิ้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๖๑๘/๒๕๗)
*“อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “รูปํ อนิจฺจนฺ”ติ วาจํ ภาสโต “รูปํ อนิจฺจนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “เวทนา ฯเปฯ สญฺญา ฯเปฯ สงฺขารา ฯเปฯ วิญฺญาณํ อนิจฺจนฺ”ติ วาจํ ภาสโต “วิญฺญาณํ อนิจฺจนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
*“อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “รูปํ อนตฺตา”ติ วาจํ ภาสโต “รูปํ อนตฺตา”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “เวทนา ฯเปฯ สญฺญา ฯเปฯ สงฺขารา ฯเปฯ วิญฺญาณํ อนตฺตา”ติ วาจํ ภาสโต “วิญฺญาณํ อนตฺตา”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
*“รูปํ อนิจฺจนฺ”ติ วาจํ ภาสโต น จ “รูปํ อนิจฺจนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต น จ “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ “เวทนา ฯเปฯ สญฺญา ฯเปฯ สงฺขารา ฯเปฯ วิญฺญาณํ อนิจฺจนฺ”ติ วาจํ ภาสโต น จ “วิญฺญาณํ อนิจฺจนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต น จ “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
*“รูปํ อนตฺตา”ติ วาจํ ภาสโต น จ “รูปํ อนตฺตา”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต น จ “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ “เวทนา ฯเปฯ สญฺญา ฯเปฯ สงฺขารา ฯเปฯ วิญฺญาณํ อนตฺตา”ติ วาจํ ภาสโต น จ “วิญฺญาณํ อนตฺตา”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต น จ “ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” ญาณว่า “นี้ทุกข์” จึงดำเนินไปใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “รูปไม่เที่ยง” ญาณว่า “รูปไม่เที่ยง” จึงดำเนินไป ใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” ญาณว่า “นี้ทุกข์” จึงดำเนินไปใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “เวทนาไม่เที่ยง ฯลฯ สัญญา ฯลฯ สังขาร ฯลฯ วิญญาณไม่เที่ยง” ญาณว่า “วิญญาณไม่เที่ยง” จึงดำเนินไปใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” ญาณว่า “นี้ทุกข์” จึงดำเนินไปใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “รูปเป็นอนัตตา” ญาณว่า “รูปเป็นอนัตตา” จึง ดำเนินไปใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” ญาณว่า “นี้ทุกข์” จึงดำเนินไปใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “เวทนาเป็นอนัตตา ฯลฯ สัญญา ฯลฯ สังขาร ฯลฯ วิญญาณเป็นอนัตตา” ญาณว่า “วิญญาณเป็นอนัตตา” จึงดำเนินไปใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. เมื่อเปล่งว่า “รูปไม่เที่ยง” แต่ญาณว่า “รูปไม่เที่ยง” ไม่ดำเนินไป ใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” แต่ญาณว่า “นี้ทุกข์” ไม่ดำเนินไปใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “เวทนาไม่เที่ยง ฯลฯ สัญญา ฯลฯ สังขาร ฯลฯ วิญญาณไม่เที่ยง” แต่ญาณว่า “วิญญาณไม่เที่ยง” ไม่ดำเนินไปใช่ไหมปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” แต่ญาณว่า “นี้ทุกข์” ไม่ดำเนินไปใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “รูปเป็นอนัตตา” แต่ญาณว่า “รูปเป็นอนัตตา” ไม่ดำเนินไปใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” แต่ญาณว่า “นี้ทุกข์” ไม่ดำเนินไปใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “เวทนาเป็นอนัตตา ฯลฯ สัญญา ฯลฯ สังขาร ฯลฯ วิญญาณเป็นอนัตตา” แต่ญาณว่า “วิญญาณเป็นอนัตตา” ไม่ดำเนินไปใช่ไหมปร. ใช่
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” แต่ญาณว่า “นี้ทุกข์” ไม่ดำเนินไปใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
*“อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ วาจํ ภาสโต “อิทํ ทุกฺขนฺ”ติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. “อี”ติ (๑) จ “ทนฺ”ติ จ “ทู”ติ๒๑๕ จ “ขนฺ”ติ จ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อิทํทุกฺขนฺติกถา นิฏฺฐิตา.
- ๑ฉ. “อิ”ติ
สก. เมื่อเปล่งวาจาว่า “นี้ทุกข์” ญาณว่า “นี้ทุกข์” จึงดำเนินไปใช่ไหมปร. ใช่
สก. ญาณว่า “อิ” ว่า “ทํ” ว่า “ทุ” และว่า “ขํ” จึงดำเนินไปใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
อิทังทุกขันติกถา จบ
จบ อิทังทุกขันติกถา