พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๑
สมาธิกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๖๖–๑๔๖๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๘ ในวรรคที่ ๑๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๑ สมาธิกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๗๓๙–๗๔๑
(๔) ไม่มีใครที่จะรับรองได้ ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือผู้ใดผู้หนึ่งในโลกก็ตาม ว่า ‘ผลแห่งบาปกรรมอันเศร้าหมอง เป็นเหตุให้เกิดในภพใหม่ มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผล ทำให้มีชาติชราและมรณะต่อไป อย่าได้เกิดเลย’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ไม่มีใครที่จะรับรองได้ ไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือผู้ใดผู้หนึ่งในโลกก็ตาม” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ผู้ประกอบด้วยกำลังแห่งฤทธิ์พึงดำรงอยู่ตลอดกัป”
จบ อิทธิพลกถา
(๑๑๓) ๘. สมาธิกถา
ว่าด้วยเรื่องความสืบต่อแห่งจิตเป็นสมาธิ
{๑๔๖๖} [๖๒๕] สกวาทีถามว่า ความสืบต่อแห่งจิตเป็นสมาธิหรือ ?
ส. ความสืบต่อแห่งจิตที่เป็นอดีตเป็นสมาธิหรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน องฺ.จตุกฺก. (แปล) ๒๑/๑๘๒/๒๘๓
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายสัพพัตถิกวาทและนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่า ความสืบต่อแห่งจิตจัดเป็นสมาธิ เพราะอาศัยพระพุทธพจน์เป็นต้นว่า ‘เรา ... เสวยความสุขส่วนเดียวอยู่ได้ตลอด ๗ คืน ๗ วัน’ เป็นข้ออ้าง โดยไม่คำนึงถึงหลักการที่ว่า ภาวะที่จิตมีอารมณ์เป็นหนึ่งแม้ที่เกิดขึ้นในขณะจิตหนี่ง ชื่อว่าสมาธิ เพราะมีความหมายว่าตั้งมั่น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๕๙)
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสืบต่อแห่งจิตเป็นสมาธิหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสืบต่อแห่งจิตที่เป็นอนาคตเป็นสมาธิหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสืบต่อแห่งจิตเป็นสมาธิหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อดีตก็ดับไปแล้ว อนาคตก็ยังไม่เกิด มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอดีตก็ดับไปแล้ว อนาคตก็ยังไม่เกิด ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความสืบต่อแห่งจิตเป็นสมาธิ” .
{๑๔๖๗} [๖๒๖] ป. สมาธิเป็นไปในจิตขณะอันหนึ่งหรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. บุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยจักขุวิญญาณ ชื่อว่าผู้เข้าสมาบัติหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ป. บุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยโสตวิญญาณ ... ผู้พร้อมเพรียงด้วยฆานวิญญาณ ... ผู้พร้อมเพรียงด้วยชิวหาวิญญาณ ผู้พร้อมเพรียงด้วยอกุศลจิต ... ผู้พร้อมเพรียงด้วยจิตที่สหรคตด้วยราคะ ... ผู้พร้อมเพรียงด้วยจิตที่สหรคตด้วยโทสะ ... ผู้พร้อมเพรียงด้วยจิตที่สหรคตด้วยโมหะ ... ผู้พร้อมเพรียงด้วยจิตสหรคตด้วยอโนตตัปปะ ชื่อว่าผู้เข้าสมาบัติหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๖๘} ส. ความสืบต่อแห่งจิตเป็นสมาธิหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสืบต่อแห่งอกุศลจิตเป็นสมาธิหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสืบต่อแห่งจิตที่สหรคตด้วยราคะ ... ที่สหรคตด้วยโทสะ ... ที่สหรคตด้วยโมหะ ... ที่สหรคตด้วยอโนตัปปะเป็นสมาธิหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๖๙} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “ความสืบต่อแห่งจิตเป็นสมาธิ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนนิครนถ์ผู้มีอายุทั้งหลาย เราแหละสามารถที่จะไม่เคลื่อนไหวกาย ไม่พูด เสวยความสุขส่วนเดียวอยู่ได้ตลอด ๗ คืน ๗ วัน” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น ความสืบต่อแห่งจิตก็ต้องเป็นสมาธิ
จบ สมาธิกถา
(๑๑๔) ๙. ธัมมัฏฐิตตากถา
ว่าด้วยเรื่องความตั้งอยู่แห่งสภาวรรม<*>
{๑๔๗๐} [๖๒๗] สกวาทีถามว่า ความตั้งอยู่แห่งสภาวธรรมเป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน มู.มู. (แปล) ๑๒/๑๘๐/๒๐๕
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า ความตั้งอยู่แห่งสภาวธรรม กล่าวคือปฏิจจสมุปบาทประเภทหนึ่งมีอยู่ และเป็นภาวะสำเร็จรูป (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๖๐)
- สภาวธรรม - ผู้รวบรวม
จบ สมาธิกถา