พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๐
อวิญญัตติ ทุสสีลยันติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๓๐–๑๔๓๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๑/๑๑ ในวรรคที่ ๑๐มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๐ อวิญญัตติ ทุสสีลยันติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๗๑๒–๗๑๗
นํ้าล้างเท้าเป็นศีล การให้รองเท้าเป็นศีล การนวดหลังในเวลาอาบนํ้าเป็นศีลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เป็นเจตนาเครื่องเว้นจากการฆ่าสัตว์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. เป็นเจตนาเครื่องเว้นจาการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาทหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
{๑๔๒๙} [๖๐๒] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “วิญญัติเป็นศีล” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. เป็นความทุศีลหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ป. ถ้าอย่างนั้น วิญญัติก็ต้องเป็นศีล
จบ วิญญัตติสีลันติกถา
(๑๐๕) ๑๑. อวิญญัตติทุสสีลยันติกถา
ว่าด้วยเรื่องอวิญญัติเป็นความทุศีล
{๑๔๓๐} [๖๐๓] สกวาทีถามว่า อวิญญัติเป็นความทุศีลหรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งมีความเห็นว่า อวิญญัติ คือ การก่อบาปโดยไม่เจตนาและการทำบาปตามคำสั่งโดยครบองค์กำหนดในปาณาติบาตเป็นต้น ชื่อว่าความทุศีล (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๕๕)
ส. อวิญญัติเป็นปาณาติบาตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อวิญญัติเป็นอทินนาทานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อวิญญัติเป็นกาเมสุมิจฉาจารหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อวิญญัติเป็นมุสาวาทหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อวิญญัติเป็นสุราเมรยมัชชปมาทัฎฐานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลยึดถือบาปกรรมแล้วให้ทานอยู่ บุญและบาปทั้ง ๒ เจริญได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุญและบาปทั้ง ๒ เจริญได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ ดวงหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ ดวงหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีโทษและไม่มีโทษ ที่เลวและประณีต ที่ดำและขาว ซึ่งเป็นข้าศึกกัน มารวมกันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีโทษและไม่มีโทษ ที่เลวและประณีต ที่ดำและขาว ซึ่งเป็นข้าศึกกัน มารวมกันได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไกลแสนไกลกันมี ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ(๑) ฟ้ากับแผ่นดิน นี้เป็นสิ่งที่ไกลแสนไกลกันประการที่ ๑
... ...
เพราะฉะนั้น ธรรมของสัตบุรุษจึงไกลจากธรรมของอสัตบุรุษ”
ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีโทษและไม่มีโทษ ที่เลวและประณีต ที่ดำและขาว ซึ่งเป็นข้าศึกกัน มารวมกันได้”ส. เมื่อบุคคลยึดถือบาปกรรมแล้วถวายจีวรอยู่ ถวายบิณฑบาตอยู่ ถวายเสนาสนะอยู่ ถวายคิลานปัจจัยเภสัชบริขารอยู่ กราบไหว้ผู้ที่ควรกราบไหว้อยู่ ต้อนรับผู้ที่ควรต้อนรับอยู่ ทำอัญชลีกรรมแก่ผู้ที่ควรอัญชลีกรรมอยู่ ทำสามีจิกรรมแก่ผู้ที่ควรสามีจิกรรมอยู่ ให้อาสนะแก่ผู้ที่ควรให้อาสนะอยู่ ให้ทางแก่ผู้ที่ควรให้ทางอยู่ บุญและบาปทั้ง ๒ เจริญได้หรือ ?
ป.ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุญและบาปทั้ง ๒ เจริญได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑อ้างแล้ว ดูเชิงอรรถหน้า ๗๐๙ ในเล่มนี้
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ ดวงหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ ดวงหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีโทษและไม่มีโทษ ที่เลวและประณีต ที่ดำและขาว ซึ่งเป็นข้าศึกกัน มารวมกันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีโทษและไม่มีโทษ ที่เลวและประณีต ที่ดำและขาว ซึ่งเป็นข้าศึกกัน มารวมกันได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไกลแสนไกลกันมี ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ(๑) ฟ้ากับแผ่นดิน นี้เป็นสิ่งที่ไกลแสนไกลกันประการที่ ๑
... ...
เพราะฉะนั้น ธรรมของสัตบุรุษจึงไกลจากธรรมของอสัตบุรุษ”
ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีโทษและไม่มีโทษ ที่เลวและประณีต ที่ดำและขาว ซึ่งเป็นข้าศึกกัน มารวมกันได้”{๑๔๓๑} [๖๐๔] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “อวิญญัติเป็นความทุศีล” หรือ ?
- ๑อ้างแล้ว ดูเชิงอรรถหน้า ๗๐๙ ในเล่มนี้
ส. ถูกแล้ว
ป. บุคคลเป็นผู้สมาทานบาปกรรมไว้แล้ว มิใช่หรือ ๆ
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าบุคคลเป็นผู้ยึดถือบาปกรรมไว้แล้ว ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “อวิญญัตติเป็นความทุศีล”
จบ อวิญญัตติทุสสีลยันติกถา
จบ ทสมวรรค
รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. นิโรธกถา ๒. รูปังมัคโคติกถา
๓. ปัญจวิญญาณสมังคิสสมัคคภาวนากถา
๔. ปัญจวิญญาณกุสลาปิอกุสลาปีติกถา
๕. ปัญจวิญญาณาสาโภคาติกถา
๖. ทวีหิสีเลหิสมันนาคโตติกถา ๗. สีลังอเจตสิกันติกถา
๘. สีลังนจิตตานุปริวัตตีติกถา ๙. สมาทานเหตุกกถา
๑๐. วิญญัตติสีลันติกถา ๑๑. อวิญญัตติทุสสีลยันติกถา
จบ ทุติยปัณณาสก์
รวมวรรคที่มีในทุติยปัณณาสก์นี้ คือ
วรรคที่ ๖ เริ่มต้นด้วยนิยามกถา
วรรคที่ ๗ เริ่มต้นด้วยสังคหิตกถา
วรรคที่ ๘ เริ่มต้นด้วยฉคติกถา
วรรคที่ ๙ เริ่มต้นด้วยอานิสังสทัสสาวีกถา .
วรรคที่ ๑๐ เริ่มต้นด้วยนิโรธกถา
๑๑. เอกาทสมวรรค
(๑๐๖-๑๐๘) ๑-๓. ติสโสปิอนุสยกถา
{๑๔๓๒} [๖๐๕] สกวาทีถามว่า อนุสัยเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ส. อนุสัยเป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบาก ... เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยา ... เป็นรูป ... เป็นนิพพาน ... เป็นจักขายตนะ ... เป็นโผฏฐัพพายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๓๓} ส. กามราคานุสัยเป็นอัพยากฤตหรือ
ป. ถูกแล้ว
ส. กามราคะ กามราคปริยุฎฐาน กามราคสังโยชน์ กาโมฆะ กามโยคะ กามฉันทนิวรณ์เป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กามราคะ กามราคปริยุฎฐาน ... กามฉันทนิวรณ์เป็นอกุศลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑อนุสัย ๓ เรื่อง ในวรรคนี้ คือ (๑) เรื่องอนุสัยเป็นอัพยากฤต (๒) เรื่องอนุสัยเป็นอเหตุกะ (๓) เรื่องอนุสัยวิปปยุตจากจิต (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๕๕)
- ๒ปรวาที ในกถาทั้ง ๓ นี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะและนิกายสมิติยะ ซึ่งมีความเห็นว่า เพราะเหตุที่ปุถุชนเมื่อจิตที่เป็นกุศลและอัพยากฤตเป็นไปอยู่ จัดว่าเป็นผู้มีอนุสัยกิเลส และอนุสัยกิเลสทั้งหลายไม่จัดว่าเป็นเหตุที่เกิดแก่เขาในขณะนั้น ทั้งไม่สัมปยุตด้วยจิตนั้น ฉะนั้นอนุสัยกิเลสเหล่านั้นจึงจัดเป็นอัพยากฤต เป็นอเหตุกะ และวิปปยุตจากจิต (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๕๖)
จบ อวิญญัตติ ทุสสีลยันติกถา