สวิฏฐสูตร เล่ม ๒๐

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลย่อมถึงความเป็นผู้มากไพบูลย์ในกุศลธรรมทั้งหลายไม่นานเลย”

จบ รถการวรรคที่ ๒

จบ ปฐมภาณวาร

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ญาตสูตร ๒. สารณียสูตร

๓. อาสังสสูตร ๔. จักกวัตติสูตร

๕. ปเจตนสูตร ๖. อปัณณกสูตร

๗. อัตตพยาพาธสูตร ๘. เทวโลกสูตร

๙. ปฐมปาปณิกสูตร ๑๐. ทุติยปาปณิกสูตร

๓. ปุคคลวรรค

๑. สมิทธสูตร

ว่าด้วยผู้บรรลุธรรม ๓ ประเภท

[๘๗๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๔๖๐} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระสวิฏฐะกับท่านพระมหาโกฏฐิตะได้พากันไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกะท่านพระสวิฏฐะว่า

“ท่านสวิฏฐะ บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ กายสักขีบุคคล ๑ ทิฏฐิปปัตตบุคคล ๑ สัทธาวิมุตบุคคล ๑ ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก บรรดาบุคคล ๓ ประเภทนี้ ท่านชอบใจบุคคลประเภทไหน ซึ่งเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า”ท่านพระสวิฏฐะได้ตอบว่า “ท่านสารีบุตร บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ กายสักขีบุคคล ๑ ทิฏฐิปปัตตบุคคล ๑ สัทธาวิมุตบุคคล ๑ ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏ อยู่ในโลก บรรดาบุคคล ๓ ประเภทนี้ กระผมชอบใจบุคคลผู้สัทธาวิมุต ซึ่งเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าสัทธินทรีย์ของบุคคลนี้มีประมาณยิ่ง”ลำดับนั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้ถามท่านพระมหาโกฏฐิตะว่า “ท่านโกฏฐิตะ บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ กายสักขีบุคคล ๑ ทิฏฐิปปัตตบุคคล ๑ สัทธาวิมุตบุคคล ๑ ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก บรรดาบุคคล ๓ ประเภทนี้ ท่านชอบใจบุคคลประเภทไหน ซึ่งเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า”

ท่านพระโกฏฐิตะได้ตอบว่า “ท่านสารีบุตร บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ กายสักขีบุคคล ๑ ทิฏฐิปปัตตบุคคล ๑ สัทธาวิมุตบุคคล ๑ ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก บรรดาบุคคล ๓ ประเภทนี้ กระผมชอบใจบุคคลผู้กายสักขี ซึ่งเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าสมาธินทรีย์ของบุคคลนี้มีประมาณยิ่ง”ลำดับนั้นแล ท่านพระมหาโกฏฐิตะได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า “ท่านสารีบุตร บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ กายสักขีบุคคล ๑ ทิฏฐิปปัตตบุคคล ๑ สัทธาวิมุตบุคคล ๑ ท่านผู้มีอายุบุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก

บรรดาบุคคล ๓ ประเภทนี้ ท่านชอบใจบุคคลประเภทไหน ซึ่งเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า”ท่านพระสารีบุตรได้ตอบว่า “ท่านโกฏฐิตะ บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ กายสักขีบุคคล ๑ ทิฏฐิปปัตตบุคคล ๑ สัทธาวิมุตบุคคล ๑ ท่านผู้มีอายุ บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก บรรดาบุคคล ๓ ประเภทนี้ กระผมชอบใจบุคคลผู้ทิฏฐิปปัตตะ ซึ่งเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าปัญญินทรีย์ของบุคคลนี้มีประมาณยิ่ง”ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกะท่านพระสวิฏฐะและท่านพระมหาโกฏฐิตะว่า “ดูก่อนอาวุโส เราทั้งหมดด้วยกันต่างได้พยากรณ์ตามปฏิภาณของตน มาไปเถอะ เราจักเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับด้วยกัน ครั้นแล้วกราบทูลข้อความนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าจักทรงพยากรณ์แก่เราอย่างไร เราจักทรงจำพระพุทธพยากรณ์นั้นไว้อย่างนั้น” ท่านพระสวิฏฐะกับท่านพระมหาโกฏฐิตะได้รับคำท่านพระสารีบุตรแล้ว

ลำดับนั้นแล ท่านพระสารีบุตร ท่านพระสวิฏฐกะ และท่านพระมหาโกฏฐิตะได้พากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลถ้อยคำเจรจาปราศรัยกับท่านพระสวิฏฐะและท่านมหาโกฏฐิตะเท่าที่มีทั้งหมดแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนสารีบุตร การที่จะพยากรณ์ในข้อนี้โดยส่วนเดียวว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ ประเภทนี้ บุคคลนี้เป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า’ ดังนี้ มิใช่จะทำได้โดยง่าย เพราะข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ คือ บุคคลผู้สัทธาวิมุตนี้เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเป็นพระอรหันต์ บุคคลผู้กายสักขี

ผู้ทิฏฐิปปัตตะพึงเป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามีดูก่อนสารีบุตร การที่จะพยากรณ์ในข้อนี้โดยส่วนเดียวว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ ประเภทนี้ บุคคลนี้เป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า’ ดังนี้ มิใช่จะทำได้โดยง่าย เพราะข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ คือ บุคคลผู้กายสักขีนี้เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเป็นพระอรหันต์ บุคคลผู้สัทธาวิมุต ผู้ทิฏฐิปปัตตะพึงเป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามีดูก่อนสารีบุตรการที่จะพยากรณ์ในข้อนี้โดยส่วนเดียวว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ ประเภทนี้ บุคคลนี้เป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า’ ดังนี้ มิใช่จะทำได้โดยง่าย เพราะข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ คือ บุคคลผู้ทิฏฐิปัตตะนี้เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเป็นพระอรหันต์ บุคคลผู้สัทธาวิมุต ผู้กายสักขีพึงเป็นพระสกทาคามีหรือพระอนาคามีดูก่อนสารีบุตร การที่จะพยากรณ์ในข้อนี้โดยส่วนเดียวว่า ‘บรรดาบุคคล ๓ ประเภทนี้ บุคคลนี้เป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า’ ดังนี้ มิใช่จะทำได้โดยง่ายเลย”

๒. คิลานสูตร

ว่าด้วยคนไข้และผู้เปรียบด้วยคนไข้ ๓ ประเภท

{๔๖๑} [๘๗๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนไข้ ๓ ประเภทนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) คนไข้บางคนในโลกนี้ได้โภชนะที่สบายหรือไม่ได้ก็ตาม ได้เภสัชที่สบายหรือไม่ได้ก็ตาม ได้อุปัฏฐากที่สมควรหรือไม่ได้ก็ตาม ย่อมไม่หายจากความป่วยไข้นั้นได้

(๒) คนไข้บางคนในโลกนี้ได้โภชนะที่สบายหรือไม่ได้ก็ตาม ได้เภสัชที่สบายหรือไม่ได้ก็ตาม ได้อุปัฏฐากที่สมควรหรือไม่ได้ก็ตาม ย่อมหายจากความป่วยไข้นั้นได้

(๓) คนไข้บางคนในโลกนี้ได้โภชนะที่สบายจึงหายจากความป่วยไข้นั้น เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย ได้เภสัชที่สบายจึงหายจากความป่วยไข้นั้น เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย ได้อุปัฏฐากที่สมควรจึงหายจากความป่วยไข้นั้น เมื่อไม่ได้ย่อมไม่หาย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาคนไข้ ๓ ประเภทนั้น เพราะอาศัยคนไข้ผู้ที่ได้โภชนะที่สบายจึงหายจากความป่วยไข้นั้น เมื่อไม่ได้ ย่อมไม่หาย ได้เภสัชที่สบายจึงหายจากความป่วยไข้นั้น เมื่อไม่ได้ ย่อมไม่หาย ได้อุปัฏฐากที่สมควรจึงหายจากความป่วยไข้นั้น เมื่อไม่ได้ ย่อมไม่หายนี้ เราจึงอนุญาตคิลานภัต อนุญาตคิลานเภสัช อนุญาตคิลานุปัฏฐากไว้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย และก็เพราะอาศัยคนไข้นี้ ถึงคนไข้อื่นก็ควรได้รับบำรุง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนไข้ ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก