๓. เทวหิตสูตร เล่ม ๑๕

ผู้ต้องการน้ำนมย่อมรีดนมบ่อย ๆ

ลูกโคย่อมเข้าหาแม่โคบ่อย ๆ

บุคคลย่อมลำบากและดิ้นรนบ่อย ๆ

คนเขลาย่อมเข้าถึงครรภ์บ่อย ๆ

สัตว์ย่อมเกิดและตายบ่อย ๆ

บุคคลทั้งหลายย่อมนำซากศพไปป่าช้าบ่อย ๆ

ส่วนผู้มีปัญญาถึงจะเกิดบ่อย ๆ ก็เพื่อได้มรรคแล้วไม่เกิดอีก

{๖๘๑} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว อุทัยพราหมณได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระองค์ได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๓. เทวหิตสูตร

ว่าด้วยการถวายไทยธรรม

{๖๘๒} [๑๙๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประชวรด้วยโรคลม และท่านพระอุปวาณะเป็นอุปัฏฐากของพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกท่านพระอุปวาณะมารับสั่งว่า “อุปวาณะ เธอจงทราบเรื่องนํ้าร้อน

สำหรับเรา” ท่านพระอุปวาณะทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วครองอันตรวาสกถือบาตรจีวรเข้าไปยังที่อยู่ของเทวหิตพราหมณ์ ครั้นแล้วได้ยืนนิ่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

{๖๘๓} เทวหิตพราหมณ์ได้เห็นท่านพระอุปวาณะยืนนิ่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง จึงได้กล่าวกะท่านอุปวาณะด้วยคาถาว่า

ท่านสมณะศีรษะโล้น ห่มผ้าสังฆาฏิยืนนิ่งอยู่ ปรารถนาอะไร แสวงหาอะไร มาเพื่อขออะไรหรือ

{๖๘๔} ท่านพระอุปวาณะตอบว่า

พระสุคตมุนีผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ในโลกประชวรด้วยโรคลม ถ้าท่านมีนํ้าร้อน ขอท่านได้ถวายแด่พระสุคตมุนีด้วยเถิด ท่านพราหมณ์

พระสุคตมุนีนั้นเป็นผู้อันเหล่าบุคคลผู้ควรบูชาบูชากันแล้ว อันเหล่าบุคคลผู้ควรสักการะสักการะกันแล้ว อันเหล่าบุคคลผู้ควรนับถือนับถือกันแล้ว อาตมาปรารถนาจะนำน้ำร้อนไปถวายพระสุคตมุนีนั้น

{๖๘๕} ครั้งนั้นแล เทวหิตพราหมณ์ให้คนถือกานํ้าร้อนและห่อนํ้าอ้อยตามไปถวายท่านพระอุปวาณะ ลำดับนั้น ท่านพระอุปวาณะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วกราบทูลให้พระผู้มีพระภาคเจ้าสรงนํ้าอุ่นและละลายนํ้าอ้อยด้วยน้ำร้อนแล้วถวายพระผู้มีพระภาคเจ้าลำดับนั้น พระอาพาธของพระผู้มีพระภาคเจ้าระงับไปแล้ว

{๖๘๖} ต่อมา เทวหิตพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

บุคคลพึงให้ไทยธรรม ณ ที่ไหน ทานที่บุคคลให้ ณ ที่ไหนจึงมีผลมาก ทักษิณาย่อมสำเร็จผล ณ ที่ไหน แก่บุคคลผู้บูชาอย่างไร

{๖๘๗} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ผู้ใดรู้ปุพเพนิวาสคือขันธ์ที่เคยอาศัยอยู่ในอดีตได้ ๑ เห็นทั้งสวรรค์ทั้งอบาย ๑ เป็นมุนีผู้ถึงความสิ้นไปแห่งชาติคือพระอรหัต อยู่จบเพราะรู้แจ้งแล้ว ๑

พึงให้ไทยธรรมในผู้นี้ ทานที่ให้แล้วในผู้นี้มีผลมาก เมื่อบุคคลบูชาอยู่อย่างนี้ ทักษิณาย่อมสำเร็จผลอย่างนี้

{๖๘๘} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว เทวหิตพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระองค์ได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นด้นไป”

๔. มหาสาลสูตร

ว่าด้วยบุตรขับบิดาออกจากเรือน

{๖๘๙} [๒๐๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล พราหมณ์มหาศาลคนหนึ่งมีหน้าตาเศร้าหมอง ผ้านุ่งห่มก็เศร้าหมอง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัย