๒. อุทัยสูตร เล่ม ๑๕

๒. อุทัยสูตร

ว่าด้วยการติดในรส

{๖๗๗} [๑๙๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของอุทัยพราหมณ์ ลำดับนั้น อุทัยพราหมณ์เอาข้าวใส่บาตรถวายพระผู้มีพระภาคเจ้าจนเต็มบาตร{๖๗๘} แม้ครั้งที่ ๒ เวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปยังที่อยู่ของอุทัยพราหมณ์ แม้ในครั้งที่ ๒ อุทัยพราหมณ์ก็เอาข้าวใส่บาตรถวายพระผู้มีพระภาคเจ้าจนเต็มบาตร{๖๗๙} แม้ครั้งที่ ๓ เวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปยังที่อยู่ของอุทัยพราหมณ์ แม้ในครั้งที่ ๓ อุทัยพราหมณ์ ก็เอาข้าวใส่บาตรถวายพระผู้มีพระภาคเจ้าจนเต็มบาตร แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระสมณโคดมยังติดในรสจึงเสด็จมาบ่อย ๆ”{๖๘๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

กสิกรย่อมหว่านพืชบ่อย ๆ

ฝนย่อมตกบ่อย ๆ

ชาวนาย่อมไถนาบ่อย ๆ

แว่นแคว้นย่อมบริบูรณ์ด้วยธัญญาหารบ่อย ๆ

ยาจกย่อมขอบ่อย ๆ

ทานบดีย่อมให้ทานบ่อย ๆ

ครั้นให้บ่อย ๆ แล้ว

ทานบดีย่อมเข้าถึงสวรรค์บ่อย ๆ

ผู้ต้องการน้ำนมย่อมรีดนมบ่อย ๆ

ลูกโคย่อมเข้าหาแม่โคบ่อย ๆ

บุคคลย่อมลำบากและดิ้นรนบ่อย ๆ

คนเขลาย่อมเข้าถึงครรภ์บ่อย ๆ

สัตว์ย่อมเกิดและตายบ่อย ๆ

บุคคลทั้งหลายย่อมนำซากศพไปป่าช้าบ่อย ๆ

ส่วนผู้มีปัญญาถึงจะเกิดบ่อย ๆ ก็เพื่อได้มรรคแล้วไม่เกิดอีก

{๖๘๑} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว อุทัยพราหมณได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระองค์ได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๓. เทวหิตสูตร

ว่าด้วยการถวายไทยธรรม

{๖๘๒} [๑๙๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประชวรด้วยโรคลม และท่านพระอุปวาณะเป็นอุปัฏฐากของพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกท่านพระอุปวาณะมารับสั่งว่า “อุปวาณะ เธอจงทราบเรื่องนํ้าร้อน