๘. กกุธสูตร เล่ม ๑๕

{๒๖๓} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

คนที่ถูกแทงด้วยหอกย่อมรีบพยายามถอนออก หรือเมื่อถูกไฟไหม้ที่ศีรษะย่อมรีบพยายามดับ ฉันใด ภิกษุก็พึงเป็นผู้มีสติรีบเพื่อละสักกายทิฏฐอยู่ ฉันนั้น

๗. สุพรหมสูตร

ว่าด้วยธรรมอันเป็นเหตุให้ถึงความสวัสดี

{๒๖๔} [๙๘] สุพรหมเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

จิตนี้สะดุ้งอยู่เป็นนิจ ใจนี้หวาดอยู่เป็นนิจ จิตของข้าพระองค์สะดุ้งอยู่เนือง ๆ ในเพราะทุกข์ทั้งหลาย ทั้งที่ยังไม่เกิดขึ้น ทั้งที่เกิดขึ้นแล้ว ข้าพระองค์ทูลถามพระองค์แล้ว ขอจงตรัสบอกข้อนั้นแก่ข้าพระองค์ด้วย{๒๖๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

เรายังไม่เห็นความสวัสดีของสัตว์ทั้งหลาย นอกไปจากปัญญาและความเพียร นอกไปจากความสำรวมอินทรีย์ และนอกไปจากความปล่อยวางโดยประการทั้งปวงสุพรหมเทพบุตรได้กล่าวดังนี้แล้วก็ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าทำประทักษิณแล้วได้อันตรธานไปในที่นั้นเอง

๘. กกุธสูตร

ว่าด้วยทุกข์มีเพราะความเพลิดเพลิน

{๒๖๖} [๙๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ อัญชนวันซึ่งเป็นสถานที่พระราชทานอภัยแก่เนื้อ ใกล้เมืองสาเกต ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้วกกุธเทพบุตรผู้มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังอัญชนวันให้สว่างไสวไปทั่วแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง {๒๖๗} ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ดูก่อนพระสมณะ พระองค์ทรงเพลิดเพลินอยู่หรือ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เราได้อะไรเล่า จึงจะได้เพลิดเพลิน”

“ดูก่อนพระสมณะ ถ้าอย่างนั้น พระองค์ทรงเศร้าโศกอยู่หรือ”

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เราเสียอะไรไปเล่า จึงจะได้เศร้าโศก”

“ดูก่อนพระสมณะ ถ้าอย่างนั้น พระองค์ก็ไม่ทรงเพลิดเพลิน ทั้งไม่ทรงเศร้าโศกเสียใจเลยกระนั้นหรือ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “เป็นเช่นนั้น ท่านผู้มีอายุ”

{๒๖๘} กกุธเทพบุตรกราบทูลถามว่า

ดูก่อนภิกษุ พระองค์ไม่ทรงมีทุกข์บ้างหรือ ไม่ทรงมีความเพลิดเพลินบ้างหรือ ความเบื่อหน่ายไม่ครอบงำพระองค์ผู้นั่งอยู่แต่ลำพังผู้เดียวบ้างหรือ

{๒๖๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

ดูก่อนเทวดา เราไม่มีความทุกข์ ความเพลิดเพลินก็ไม่มี อนึ่ง ความเบื่อหน่ายก็ไม่ครอบงำเราผู้นั่งอยู่แต่ลำพังผู้เดียว

{๒๗๐} กกุธเทพบุตรกราบทูลว่า

ดูก่อนภิกษุ ทำไมพระองค์จึงไม่มีความทุกข์ ไม่มีความเพลิดเพลิน ทำไมความเบื่อหน่ายจึงไม่ครอบงำพระองค์ผู้นั่งอยู่แต่ลำพังผู้เดียว{๒๗๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ผู้มีความทุกข์นั่นแหละจึงมีความเพลิดเพลิน ผู้มีความเพลิดเพลินนั่นแหละจึงมีความทุกข์ ภิกษุย่อมเป็นผู้ไม่มีความเพลิดเพลิน ไม่มีความทุกข์ ท่านจงรู้อย่างนี้เถิด ผู้มีอายุ{๒๗๒} กกุธเทพบุตรกราบทูลว่า

นานนักหนอ กว่าข้าพระองค์จะพบเห็นภิกษุผู้เป็นพราหมณ์ ผู้ดับสนิทแล้ว ไม่มีความเพลิดเพลิน ไม่มีความทุกข์ ข้ามพ้นตัณหาในโลกได้แล้ว

๙. อุตตรสูตร

ว่าด้วยผู้มุ่งสันติพึงละโลกามิสเสีย

{๒๗๓} [๑๐๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครราชคฤห์

อุตตรเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายถูกชรานำไปสู่ความตาย ชีวิตนี้มีช่วงอายุสั้น เมื่อชีวิตนรชนถูกชรานำไปแล้ว ย่อมไม่มีใครช่วยต้านทานได้ บุคคลเมื่อมองเห็นภัยในความตายนี้ ควรบำเพ็ญบุญที่จะนำความสุขมาให้ไว้เถิด