๕. ทามลิสูตร เล่ม ๑๕

๕. ทามลิสูตร

ว่าด้วยผู้ถึงฝั่ง

{๒๒๙} [๘๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว ทามลิเทพบุตรมีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระเชตวันให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้ว{๒๓๐} ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ความเพียรนี้พราหมณ์ผู้ไม่เกียจคร้านพึงทำเรื่อยไป เพราะละกามทั้งหลายได้ขาดแล้ว ด้วยเหตุนั้น เขาจึงไม่ปรารถนาภพ

{๒๓๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

ดูก่อนทามลิ กิจย่อมไม่มีแก่พราหมณ์ เพราะว่าพราหมณ์ทำกิจเสร็จแล้ว ตราบใดที่คนเรายังไม่ได้ท่าจอดในแม่น้ำทั้งหลาย ก็ต้องพยายามไปด้วยตัวเองทุกอย่าง ครั้นเขาได้ท่าจอดอยู่บนบกได้แล้ว ก็ไม่ต้องพยายามต่อไป เพราะว่าเป็นผู้ถึงฝั่งแล้วดูก่อนทามลิ นี่เป็นข้ออุปมาสำหรับพราหมณ์ผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว ผู้มีปัญญาเพ่งพินิจ พราหมณ์นั้นถึงที่สุดแห่งชาติและมรณะแล้ว ก็ไม่ต้องพยายามต่อไป เพราะว่าเป็นผู้ถึงฝั่งแล้ว

๖. กามทสูตร

ว่าด้วยสิ่งที่ยาก

{๒๓๒} [๘๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

กามทเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า การบำเพ็ญสมณธรรมทำได้ยาก ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า การบำเพ็ญสมณธรรมทำได้ยากยิ่ง”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

เหล่าชนผู้ตั้งมั่นแล้วในศีลของพระเสขะ ตั้งตนไว้มั่นคงแล้ว ย่อมบำเพ็ญสมณธรรมที่บุคคลทำได้ยาก ความยินดีของบุคคลผู้เข้าถึงการไม่มีเรือนย่อมนำความสุขมาให้{๒๓๓} กามทเทพบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า สิ่งที่หาได้ยาก ก็คือความยินดี”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ชนเหล่าใดยินดีแล้วในความสงบทางใจ มีใจยินดีแล้วในการอบรมจิตทั้งกลางวันและกลางคืน ชนเหล่านั้น ย่อมได้แม้สิ่งที่หาได้ยาก