พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย เทวปุตตสังยุต · วรรคที่ ๑
๖. กามทสูตร เล่ม ๑๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๓๒–๒๓๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในวรรคที่ ๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค เทวปุตตสังยุต วรรคที่ ๑ กามทสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๕ หน้า ๘๘–๘๙
๖. กามทสูตร
ว่าด้วยสิ่งที่ยาก
{๒๓๒} [๘๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
กามทเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า การบำเพ็ญสมณธรรมทำได้ยาก ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า การบำเพ็ญสมณธรรมทำได้ยากยิ่ง”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า
เหล่าชนผู้ตั้งมั่นแล้วในศีลของพระเสขะ ตั้งตนไว้มั่นคงแล้ว ย่อมบำเพ็ญสมณธรรมที่บุคคลทำได้ยาก ความยินดีของบุคคลผู้เข้าถึงการไม่มีเรือนย่อมนำความสุขมาให้{๒๓๓} กามทเทพบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า สิ่งที่หาได้ยาก ก็คือความยินดี”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า
ชนเหล่าใดยินดีแล้วในความสงบทางใจ มีใจยินดีแล้วในการอบรมจิตทั้งกลางวันและกลางคืน ชนเหล่านั้น ย่อมได้แม้สิ่งที่หาได้ยาก
- ๑พระเสขะ พระผู้ยังต้องศึกษาไตรสิกขา พระผู้ประกอบด้วยเสขธรรมมีสัมมาทิฏฐิเป็นต้น ได้แก่ พระอริยบุคคล ๗ เบื้องต้นในจำนวน ๘ คือ ท่านผู้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผลหรือท่านผู้เป็นพระโสดาบัน สกทาคามิมรรค สกทาคามิผลหรือท่านผู้เป็นพระสกทาคามี อนาคามิมรรค อนาคามิผลหรือท่านผู้เป็นพระอนาคามี และท่านผู้ตั้งอยู่ในอรหัตตมรรค (นัย วิ.อ. ๑/๒๕๗, สํ.ส.อ. ๑๐๑, องฺ.ทุก.อ. ๒/๓๔)
- ๒บุคคลผู้เข้าถึงการไม่มีเรือน ในที่นี้หมายถึงบรรพชิตคือภิกษุในพระพุทธศาสนา (นัย สํ.ส.อ. ๑๐๑)
{๒๓๔} กามทเทพบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า สิ่งที่ทำให้ ตั้งมั่นได้ยากก็คือจิต”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า
ชนเหล่าใดยินดีแล้วในความสงบแห่งอินทรีย์ ชนเหล่านั้นย่อมตั้งจิตที่ตั้งมั่นได้ยากใหัตั้งมั่นได้ ดูก่อนกามทะ พระอริยเจ้าทั้งหลายเหล่านั้นตัดเครือข่ายแห่งมัจจุได้แล้วจึงดำเนินไป{๒๓๕} กามทเทพบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ทางที่ดำเนินไปได้ยากคือทางที่ไม่สม่ำเสมอ”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า
ดูก่อนกามทะ พระอริยเจ้าทั้งหลายย่อมดำเนินไปได้แม้ในทางที่ไม่สมํ่าเสมอซึ่งดำเนินไปได้ยาก แต่ผู้มิใช่่พระอริยเจ้าย่อมบ่ายหัวทิ่มตกลงไปในทางอันไม่สมํ่าเสมอ ทางนั้นสมํ่าเสมอสำหรับพระอริยเจ้าทั้งหลาย เพราะว่าพระอริยเจ้าทั้งหลายเป็นผู้สมํ่าเสมอในทางที่ไม่สมํ่าเสมอ
๗. ปัญจาลจัณฑสูตร
ว่าด้วยผู้มีสติในที่คับแคบ
{๒๓๖} [๘๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
ปัญจาลจัณฑเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า
มุนีใดเป็นผู้มีปัญญามาก เป็นผู้รู้ เป็นผู้ละมานะได้อย่างประเสริฐ ได้บรรลุฌานแล้ว มุนีนั้นชื่อว่าได้ประสบโอกาสในที่คับแคบหนอ
จบ ๖. กามทสูตร