๔. ฆฏิการสูตร เล่ม ๑๕

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกเจ้าหน้าที่พากันเข้าไปหาหม่อมฉันแล้วได้ทูลอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทจะไม่ทรงบำเพ็ญทานในที่ไหน ๆ อีกหรือ’ หม่อมฉันจึงกล่าวตอบไปว่า ‘ถ้าอย่างนั้น ท่านทั้งหลาย ในท้องถิ่นชนบทนอก ๆ ออกไป มีรายได้อันใดเกิดขึ้น พวกท่านจงส่งรายได้กึ่งหนึ่งจากนั้นเข้าไปในเมือง อีกกึ่งหนึ่งพวกท่านจงให้ทานแก่สมณพราหมณ์ คนกำพร้า คนเดินทางไกล วณิพก และยาจกทั้งหลายในชนบทนั้นเถิด’ หม่อมฉันจึงยังไม่ถึงที่สุดแห่งบุญแห่งกุศลที่ได้บำเพ็ญไว้ได้ก่อสร้างไว้ตลอดกาลนานอย่างนี้ว่า ‘บุญมีเท่านี้’ ‘ผลบุญมีเท่านี้’ หรือว่า ‘เท่านี้ก็พึงดำรงอยู่ในสามัคคีธรรมได้’{๒๘๖} น่าอัศจรรย์นัก พระพุทธเจ้าข้า น่าแปลกใจนัก พระพุทธเจ้าข้า ที่พระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแจ่มแจ้งแล้ว

คนเหล่าใดมีใจผ่องใสให้อาหารนั้นด้วยศรัทธา อาหารนั้นเองย่อมติดตามเขาไปทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

เพราะฉะนั้น บุคคลพึงกำจัดความตระหนี่ ครอบสนิมในใจคือความตระหนี่เสีย ให้ทานไว้เถิด เพราะบุญทั้งหลายย่อมเป็นที่พึ่งของเหล่าสัตว์ในโลกหน้า

๔. ฆฏิการสูตร

ว่าด้วยฆฏิการเทพบุตร

{๒๘๗} [๑๐๕] ฆฏิการเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ภิกษุ ๗ รูปซึ่งมีราคะและโทสะสิ้นแล้ว ข้ามพ้นตัณหาในโลกได้แล้ว หลุดพ้นแล้ว เป็นผู้เข้าถึงพรหมโลกชั้นอวิหาแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า

ก็ภิกษุเหล่านั้นคือผู้ใดบ้าง ที่ข้ามเครื่องข้องอันเป็นบ่วงของมารที่ข้ามได้แสนยาก ละกายของมนุษย์ ก้าวล่วงทิพยโยคะ ได้แล้วฆฏิการเทพบุตรกราบทูลว่า

ท่านเหล่านั้น คือ ท่านอุปกภิกษุ ๑ ท่านผลคัณฑภิกษุ ๑ ท่านปุกกุสาติภิกษุ ๑ ท่านภัททิยภิกษุ ๑ ท่านขัณฑเทวภิกษุ ๑ ท่านพหุทันตีภิกษุ ๑ ท่านสิงคิยภิกษุ ๑ รวม ๗ ท่าน ท่านเหล่านั้นล้วนแต่ละกายของมนุษย์ ก้าวล่วงทิพยโยคะได้แล้ว{๒๘๘} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ท่านเป็นคนพูดดี จึงกล่าวสรรเสริญภิกษุเหล่านั้น ผู้ละบ่วงมารได้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นรู้ธรรมของใครเล่า จึงตัดเครื่องผูกคือภพได้{๒๘๙} ฆฏิการเทพบุตรกราบทูลว่า

ท่านเหล่านั้นรู้ธรรมของผู้ใด จึงตัดเครื่องผูกคือภพได้ ผู้นั้นหาใช่ผู้นอกจากพระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ และธรรมนั้นเล่าก็หาใช่ธรรมนอกจากคำสั่งสอนของพระองค์ไม่นามและรูปดับไม่เหลือในธรรมใด ท่านเหล่านั้นได้รู้ธรรมนั้นในพระศาสนานี้ จึงตัดเครื่องผูกคือภพเสียได้

{๒๙๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ท่านกล่าวคำลึกซึ้ง รู้ได้ยาก เข้าใจให้ดีได้ยาก ท่านรู้ธรรมของใครจึงกล่าวคำเช่นนี้ได้

{๒๙๑} ฆฏิการเทพบุตรกราบทูลว่า

เมื่อก่อนข้าพระองค์เป็นช่างหม้อ ปั้นหม้ออยู่ในเวภฬิงคชนบท เป็นผู้เลี้ยงมารดาและบิดา ได้เป็นอุบาสกของพระกัสสปพุทธเจ้า เป็นผู้เว้นจากเมถุนธรรม เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่ข้องเกี่ยวด้วยอามิส ได้เคยเป็นคนร่วมบ้านเดียวกับพระองค์ ทั้งได้เคยเป็นสหายของพระองค์ในปางก่อนข้าพระองค์รู้จักภิกษุ ๗ รูปเหล่านี้ ผู้หลุดพ้นแล้ว มีราคะและโทสะสิ้นแล้ว ผู้ข้ามตัณหาในโลกได้แล้ว

{๒๙๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ดูก่อนช่างหม้อ ท่านกล่าวเรื่องใด เรื่องนั้นได้เป็นจริงแล้วอย่างนั้นในครั้งนั้น เมื่อก่อนท่านเคยเป็นช่างหม้อ ปั้นหม้ออยู่ในเวภฬิงคชนบท เป็นผู้เลี้ยงมารดาและบิดา เป็นอุบาสกของพระกัสสปพุทธเจ้า เป็นผู้เว้นจากเมถุนธรรม เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่เกี่ยวข้องด้วยอามิส เป็นคนเคยร่วมบ้านเดียวกันกับเรา ทั้งได้เคยเป็นสหายของเราในปางก่อนพระสังคีติกาจารย์กล่าวเพิ่มเติมว่า

สหายเก่าทั้งสองคนผู้เคยอบรมตนมาแล้ว ทรงไว้ซึ่งสรีระเป็นชาติสุดท้าย ได้มาพบกันแล้ว ด้วยประการฉะนี้

๕. ชันตุสูตร

ว่าด้วยเทวดาเตือนพระ

{๒๙๓} [๑๐๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง ภิกษุเป็นจำนวนมากอยู่ในกระท่อมกลางป่า ข้างภูเขาหิมพานต์ แคว้นโกศล ล้วนเป็นผู้ฟุ้งซ่าน เย่อหยิ่ง กลับกลอก ปากกล้าแก่คุย ลืมสติ ขาดสัมปชัญญะ จิตใจไม่ตั้งมั่น ไม่มั่นคง ไม่สำรวมอินทรีย์{๒๙๔} วันนั้นเป็นวันอุโบสถ ๑๕ ค่ำ ชันตุเทพบุตรเข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะภิกษุเหล่านั้นด้วยคาถาทั้งหลายว่า

เมื่อก่อน พวกภิกษุผู้เป็นสาวกของพระโคดมเป็นอยู่อย่างง่าย ๆ ไม่มักได้แสวงหาบิณฑบาต ไม่มักได้ที่นอน ที่นั่ง ท่านรู้หลักอนิจจตาในโลก จึงทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ส่วนท่านเหล่านี้ทำตนให้เป็นคนเลี้ยงยาก กิน ๆ แล้วก็นอน เหมือนผู้เอาเปรียบชาวบ้าน จมอยู่แต่ในเรือนของคนอื่น

ข้าพเจ้าขอทำอัญชลีต่อพระสงฆ์ ขอพูดกะท่านบางพวกในที่นี้ว่า ‘ท่านเหล่านั้นถูกเขาทอดทิ้งแล้ว หมดที่พึ่ง เป็นเหมือนคนที่ตายแล้ว’

ที่ข้าพเจ้ากล่าวนี้หมายเอาปวงท่านที่ยังประมาทอยู่ ส่วนท่านเหล่าใดไม่ประมาท ข้าพเจ้าขอนมัสการท่านเหล่านั้น