๓. เสรีสูตร เล่ม ๑๕

แต่บุคคลทำกรรมใดแล้ว ไม่เดือดร้อนในภายหลัง มีจิตแช่มชื่นเบิกบานเสวยผลแห่งกรรมใด กรรมนั้นทำแล้วดี

บุคคลรู้ว่ากรรมใดเป็นประโยชน์แก่ตนและผู้อื่น ควรรีบลงมือทำกรรมนั้นทีเดียว อย่าพยายามเป็นนักปราชญ์เจ้าความคิดด้วยความคิดแบบพ่อค้าเกวียนเลยคือ พ่อค้าเกวียนเลี่ยงทางสายใหญ่ที่เรียบเสมอเสีย แวะลงไปทางที่ขรุขระ จึงเป็นผู้มีเพลาเกวียนหักแล้ว ซึมเศร้าอยู่ ฉันใดคนเขลาก็ฉันนั้น ละทิ้งธรรมเสียแล้วหันไปประพฤติตามอธรรม ดำเนินไปสู่ทางมฤตยู ซึมเศร้าอยู่ เหมือนกับพ่อค้าเกวียนผู้มีเพลาเกวียนหักแล้วฉะนั้น

๓. เสรีสูตร

ว่าด้วยบุญเป็นที่พึ่งในโลกหน้า

{๒๘๒} [๑๐๔] เสรีเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กล่าวคาถาทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

เทวดาและมนุษย์ทั้งสองฝ่ายต่างก็พอใจอาหารด้วยกันทั้งนั้น ส่วนผู้ที่ไม่พอใจอาหารชื่อว่ายักษ์โดยแท้

{๒๘๓} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

คนเหล่าใดมีใจผ่องใสให้อาหารนั้นด้วยศรัทธา อาหารนั้นเองย่อมติดตามเขาไปทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

เพราะฉะนั้น บุคคลพึงกำจัดความตระหนี่ ครอบสนิมในใจคือความตระหนี่เสีย ให้ทานไว้เถิด เพราะบุญทั้งหลายย่อมเป็นที่พึ่งของเหล่าสัตว์ในโลกหน้า

{๒๘๔} เสรีเทพบุตรทูลว่า “น่าอัศจรรย์นัก พระพุทธเจ้าข้า น่าแปลกใจนักพระพุทธเจ้าข้า ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพระสุภาษิตนี้ว่า

คนเหล่าใดมีใจผ่องใสให้อาหารนั้นด้วยศรัทธา อาหารนั้นเองย่อมติดตามเขาไปทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

เพราะฉะนั้น บุคคลพึ่งกำจัดความตระหนี่ ครอบสนิมในใจคือความตระหนี่เสีย ให้ทานไว้เถิด เพราะบุญทั้งหลายย่อมเป็นที่พี่งของเหล่าสัตว์ในโลกหน้า

{๒๘๕} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องเคยมีมาแล้ว หม่อมฉันได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินมีนามว่าเสรี เป็นทายก เป็นทานบดี เป็นผู้กล่าวชมคุณแห่งทาน หม่อมฉันได้ให้ทานแก่สมณพราหมณ์ คนกำพร้า คนเดินทางไกล วณิพก และยาจกทั้งหลายที่ประตูทั้งสี่ด้าน ครั้นต่อมาพวกฝ่ายในพากันเข้าไปหาหม่อมฉันแล้วได้พูดปรารภขึ้นว่า ‘พระองค์ทรงได้บำเพ็ญทาน แต่พวกหม่อมฉันไม่ได้บำเพ็ญเลย เป็นการชอบที่พวกหม่อมฉันจะได้อาศัยพระองค์ให้ทานและทำบุญบ้าง’ หม่อมฉันจึงคิดว่า ‘เราเองเป็นทายก เป็นทานบดี เป็นผู้กล่าวชมคุณแห่งทาน เมื่อมีคนมาพูดว่า ‘พวกหม่อมฉันขอให้ทานบ้าง’ เราจะพูดอะไรได้’ จึงได้มอบประตูด้านแรกให้พวกฝ่ายในไป พวกฝ่ายในจึงให้ทานกันที่ประตูนั้น ทานของหม่อมฉันก็เลยลดลงไป

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ครั้นต่อมาพวกกษัตริย์พระราชวงศ์พากันเข้าไปหาหม่อมฉันแล้วได้พูดปรารภขึ้นว่า ‘พระองค์ทรงได้บำเพ็ญทาน พวกฝ่ายในก็ได้บำเพ็ญทาน แต่พวกข้าพระพุทธเจ้าไม่ได้บำเพ็ญเลย เป็นการชอบที่พวกข้าพระพุทธเจ้าจะได้อาศัยพระองค์ให้ทานและทำบุญบ้าง’ หม่อมฉันก็คิดว่า ‘เราเองเป็นทายก เป็นทานบดี เป็นผู้กล่าวชมคุณแห่งทาน เมื่อมีคนมาพูดว่า ‘พวกหม่อมฉันขอให้ทานบ้าง’ เราจะพูดอะไรได้’ จึงได้มอบประตูด้านที่ ๒ ให้แก่พวกกษัตริย์พระราชวงศ์ไป พวกกษัตริย์พระราชวงศ์จึงให้ทานกันที่ประตูนั้น ทานของหม่อมฉันก็เลยลดลงไปอีกข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ครั้นต่อมาพวกรี้พลพากันเข้าไปหาหม่อมฉันแล้วได้พูดปรารภขึ้นว่า

‘พระองค์ทรงได้บำเพ็ญพระราชกุศล พวกฝ่ายในก็ทรงได้บำเพ็ญพระกุศล ทั้งพวกกษัตริย์พระราชวงศ์ก็ทรงได้บำเพ็ญพระกุศล พวกข้าพระพุทธเจ้ามิได้ให้ทานเลย เป็นการชอบที่พวกข้าพระพุทธเจ้าจะได้อาศัยใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทให้ทานและทำบุญบ้าง’ หม่อมฉันก็คิดว่า ‘เราเองเป็นทายก เป็นทานบดี เป็นผู้กล่าวชมคุณแห่งทาน เมื่อมีคนมาพูดว่า ‘พวกหม่อมฉันขอให้ทานบ้าง’ เราจะพูดอะไรได้’ จึงได้มอบประตูด้านที่ ๓ ให้พวกเขาไป พวกเขาจึงได้ให้ทานกันที่ประตูนั้น ทานของหม่อมฉันก็เลยลดลงไปอีกข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ครั้นต่อมามีพวกพราหมณ์และคฤหบดีพากันเข้าไปหาหม่อมฉันแล้วได้พูดปรารภขึ้นว่า ‘พระองค์ทรงได้บำเพ็ญพระราชกุศลพวกฝ่ายในก็ทรงได้บำเพ็ญพระกุศล

พวกกษัตริย์พระราชวงศ์ก็ทรงได้บำเพ็ญพระกุศล พวกรี้พลก็ได้ให้ทาน แต่พวกข้าพระพุทธเจ้าไม่ได้ให้ทาน เป็นการชอบที่พวกข้าพระพุทธเจ้าจะได้อาศัยใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทให้ทานและทำบุญบ้าง’ หม่อมฉันก็คิดว่า ‘เราเองเป็นทายก เป็นทานบดี เป็นผู้กล่าวชมคุณแห่งทาน เมื่อมีคนมาพูดว่า ‘พวกหม่อมฉันขอให้ทานบ้าง’ เราจะพูดอะไรได้’ จึงได้มอบประตูด้านที่ ๔ ให้พวกพราหมณ์และคฤหบดีไป พวกเขาจึงได้ให้ทานกันที่ประตูนั้น ทานของหม่อมฉันก็เลยลดลงไปอีก

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกเจ้าหน้าที่พากันเข้าไปหาหม่อมฉันแล้วได้ทูลอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทจะไม่ทรงบำเพ็ญทานในที่ไหน ๆ อีกหรือ’ หม่อมฉันจึงกล่าวตอบไปว่า ‘ถ้าอย่างนั้น ท่านทั้งหลาย ในท้องถิ่นชนบทนอก ๆ ออกไป มีรายได้อันใดเกิดขึ้น พวกท่านจงส่งรายได้กึ่งหนึ่งจากนั้นเข้าไปในเมือง อีกกึ่งหนึ่งพวกท่านจงให้ทานแก่สมณพราหมณ์ คนกำพร้า คนเดินทางไกล วณิพก และยาจกทั้งหลายในชนบทนั้นเถิด’ หม่อมฉันจึงยังไม่ถึงที่สุดแห่งบุญแห่งกุศลที่ได้บำเพ็ญไว้ได้ก่อสร้างไว้ตลอดกาลนานอย่างนี้ว่า ‘บุญมีเท่านี้’ ‘ผลบุญมีเท่านี้’ หรือว่า ‘เท่านี้ก็พึงดำรงอยู่ในสามัคคีธรรมได้’{๒๘๖} น่าอัศจรรย์นัก พระพุทธเจ้าข้า น่าแปลกใจนัก พระพุทธเจ้าข้า ที่พระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแจ่มแจ้งแล้ว

คนเหล่าใดมีใจผ่องใสให้อาหารนั้นด้วยศรัทธา อาหารนั้นเองย่อมติดตามเขาไปทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

เพราะฉะนั้น บุคคลพึงกำจัดความตระหนี่ ครอบสนิมในใจคือความตระหนี่เสีย ให้ทานไว้เถิด เพราะบุญทั้งหลายย่อมเป็นที่พึ่งของเหล่าสัตว์ในโลกหน้า

๔. ฆฏิการสูตร

ว่าด้วยฆฏิการเทพบุตร

{๒๘๗} [๑๐๕] ฆฏิการเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ภิกษุ ๗ รูปซึ่งมีราคะและโทสะสิ้นแล้ว ข้ามพ้นตัณหาในโลกได้แล้ว หลุดพ้นแล้ว เป็นผู้เข้าถึงพรหมโลกชั้นอวิหาแล้ว