๔. ฆฏิการสูตร เล่ม ๑๕

เอกมนฺตํ ฐิโต โข ฆฏิกาโร ๑ เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ

อวิหํ อุปปนฺนาเส วิมุตฺตา สตฺต ภิกฺขโว

ราคโทสปริกฺขีณา ติณฺณา โลเก วิสตฺติกนฺติ ฯ

เย ๒ จ เต อตรุํ สงฺคํ ๓ มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตรํ

เต หิตฺวา มานุสํ เทหํ ทิพฺพโยคมุปจฺจคุนฺติ ฯ

อุปโก ผลคณฺโฑ จ ปุกฺกุสาติ จ เต ตโย

ภทฺทิโย ขณฺฑเทโว จ พาหุรคฺคิ จ สิงฺคิโย ๔

เต หิตฺวา มานุสํ เทหํ ทิพฺพโยคมุปจฺจคุนฺติ ฯ

ฆฏิการเทพบุตร ครั้นยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้ กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคว่า

ภิกษุ ๗ รูป ผู้เข้าถึงพรหมโลกชื่อว่าอวิหาเป็นผู้หลุดพ้นแล้วสิ้นราคะโทสะแล้ว ข้ามพ้นเครื่องข้องต่างๆ ในโลกเสียได้แล้ว ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า

ก็ภิกษุเหล่านั้น คือใครบ้างผู้ข้ามพ้นเครื่องข้องเป็นบ่วงมารอันแสนยากที่ใครๆ จะข้ามพ้นได้ ละกายของมนุษย์แล้วก้าวล่วงเครื่องประกอบอันเป็นทิพย์ ฯ

ฆฏิการเทพบุตรกราบทูลว่า

คือ ท่านอุปกะ ๑ ท่านผลคัณฑะ ๑ ท่านปุกกุสาติ ๑ รวมเป็น ๓ ท่านท่านภัททิยะ ๑ ท่านขัณฑเทวะ ๑ ท่านพาหุรัคคิ ๑ ท่านลิงคิยะ ๑(รวมเป็น ๗ ท่าน) ท่านเหล่านั้นล้วนแต่ละกายของมนุษย์ ก้าวล่วงเครื่องประกอบอันเป็นทิพย์ได้แล้ว ฯ

กุสลี ภาสสี เตสํ มารปาสปฺปหายินํ

กสฺส เต ธมฺมมญฺญาย อจฺฉิทุํ ภวพนฺธนนฺติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า

ท่านเป็นคนมีความฉลาด กล่าวสรรเสริญภิกษุเหล่านั้น ผู้ละบ่วงมารได้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นรู้ทั่วถึงธรรมของใคร จึงได้ตัดเครื่องผูกคือภพเสียได้ ฯ

น อญฺญตฺร ภควตา นาญฺญตฺร ตว สาสนา

ยสฺส เต ธมฺมมญฺญาย อจฺฉิทุํ ภวพนฺธนํ

ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ อเสสํ อุปรุชฺฌติ

ตํ เต ธมฺมมิธญฺญาย อจฺฉิทุํ ภวพนฺธนนฺติ ฯ

๑ ม. ยุ. ฆฏีกาโร ฯ ๒ ม. ยุ. เก ฯ ๓ ม. ยุ. ปงฺกํ ฯ ๔ ม. สงฺคิโย ฯ

ฆ. ท่านเหล่านั้นรู้ทั่วถึงธรรมของผู้ใดจึงตัดเครื่องผูกคือภพเสียได้ ผู้นั้นนอกจากพระผู้มีพระภาค และธรรมนั้นนอกจากพระศาสนาของพระองค์แล้วเป็นไม่มี ฯ

นามและรูปดับไม่เหลือในธรรมใด ท่านเหล่านั้นได้รู้ธรรมนั้นในพระศาสนานี้ จึงตัดเครื่องผูกคือภพได้ ฯ

คมฺภีรํ ภาสสี วาจํ ทุพฺพิชานํ สุทุพฺพุธํ

กสฺส ตฺวํ ธมฺมมญฺญาย วาจํ ภาสสิ อีทิสนฺติ ฯ

พ. ท่านกล่าววาจาลึก รู้ได้ยาก เข้าใจให้ดีได้ยากท่านรู้ทั่วถึงธรรมของใคร จึงกล่าววาจาเช่นนี้ได้ ฯ

กุมฺภกาโร ปุเร อาสึ เวภฬิงฺเค ๑ ฆฏีกโร

มาตาเปตฺติภโร อาสึ กสฺสปสฺส อุปาสโก

วิรโต เมถุนา ธมฺมา พฺรหฺมจารี นิรามิโส

อหุวา เต สคาเมยฺโย อหุวา เต ปุเร สขา

โสหเมเต ปชานามิ วิมุตฺเต สตฺต ภิกฺขโว

ราคโทสปริกฺขีเณ ติณฺเณ โลเก วิสตฺติกนฺติ ฯ

ฆ. ครั้งก่อนข้าพเจ้าเป็นช่างหม้อ ทำหม้ออยู่ในเวภฬิงคชนบท เป็นผู้เลี้ยงดูมารดาบิดา เป็นอุบาสกของพระกัสสปพุทธเจ้า เว้นขาดจากเมถุนธรรม ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่มีอามิส ได้เคยเป็นคนร่วมบ้านกับพระองค์ทั้งเคยได้เป็นสหายของพระองค์ในปางก่อน ข้าพเจ้ารู้จักภิกษุทั้ง ๗ รูปเหล่านี้ ผู้หลุดพ้นแล้ว สิ้นราคะ โทสะแล้วข้ามพ้นเครื่องข้องต่างๆ ในโลกได้แล้ว ฯ

เอวเมตํ ตทา อาสิ ยถา ภาสสิ ภคฺคว

กุมฺภกาโร ปุเร อาสิ เวภฬิงฺเค ฆฏีกโร

มาตาเปตฺติภโร อาสิ กสฺสปสฺส อุปาสโก

วิรโต เมถุนา ธมฺมา พฺรหฺมจารี นิรามิโส

อหุวา เม สคาเมยฺโย อหุวา เม ปุเร สขาติ ฯ

เอวเมตํ ปุราณานํ สหายานมหุ สงฺคโม

อุภินฺนํ ภาวิตตฺตานํ สรีรนฺติมธารินนฺติ ฯ

พ. แน่ นายช่างหม้อ ท่านพูดอย่างใดก็ได้เป็นจริงแล้ว อย่างนั้นในกาลนั้น ครั้งก่อนท่านเป็นช่างหม้อ ทำหม้ออยู่ในเวภฬิงคชนบท เป็นผู้เลี้ยงดูมารดาบิดา เป็นอุบาสกของพระกัสสปพุทธเจ้า งดเว้นจากเมถุนธรรม ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่มีอามิส ได้เป็นคนเคยร่วมบ้านกันกับเรา ทั้งได้เคยเป็นสหายของเราในปางก่อน ฯ

พระสังคีติกาจารย์กล่าวว่า

สหายเก่าทั้งสอง ผู้มีตนอันอบรมแล้ว ทรงไว้ซึ่งสรีระมีในที่สุด

ได้มาพบกันด้วยอาการอย่างนี้ ฯ