๑. เขตตูปมาเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

พระบาลีสุตตันตปิฎก

ขุททกนิกาย เปตวัตถุ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. อุรควรรค

๑. เขตตูปมเปตวัตถุ

ว่าด้วยพระอรหันต์เปรียบด้วยนา

(พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ ความว่า)

{๘๖}[๑] พระอรหันต์ทั้งหลายเปรียบเหมือนนา ทายกทั้งหลาย เปรียบเหมือนชาวนา ไทยธรรมเปรียบเหมือนพืช ผล ทานย่อมเกิดจากการบริจาคไทยธรรมแก่ปฏิคาหกของ

ทายก

[๒] พืชที่บุคคลหว่านลงในนานั้นย่อมเกิดผลแก่เปรตทั้งหลาย และทายก คือ เปรตทั้งหลายย่อมบริโภคผลนั้น ทายกย่อมเจริญด้วุยบุญ

[๓] ทายกทำกุศลในโลกนี้และอุทิศบูชาให้เปรตทั้งหลายแล้ว ย่อมขึ้นถึงสวรรค์เพราะทำกรรมดีไว้

จบ เขตตูปมเปตวัตถุที่ ๑

.........

เรียกว่า เวมานิกเปรต คือเปรตที่มีวิมานอยู่เป็นของตนเอง มีความสุขเหมือนพวกเทวดาในเวลาหนึ่ง แต่ในอีกเวลาหนึ่งก็ได้รับทุกขเวทนาแสนสาหัสเหมือนเปรตพวกอื่นและสัตว์นรกทั่วไป ในคัมภีร์เปตวัดถุที่จะกล่าวนี้ มุ่งเน้นกล่าวถึงบุรพกรรมของเปรตในความหมายที่ ๒ เป็นส่วนมาก ดังนั้น คำว่า เปตวัตถุ จึงแปลว่า เหตุแห่งความเป็นเปรต หรือ เรื่องของเปรต หมายถึงประมวล เรื่องเกี่ยวกับกรรมที่เป็นเหตุให้ได้อัตภาพคือเกิดเป็นเปรต กล่าวโดยเฉพาะพระปริยัติธรรมที่เริ่มต้นด้วยคำว่า ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเปรียบเหมือนนา’ ซึ่งมุ่งเน้นประกาศกรรมที่เป็นเหตุให้เกิดเป็นเปรตของสัตว์นั้น ๆ ชื่อว่า เปตวัตถุ

ในที่นี้ เป็นชื่อที่ตั้งขึ้นเพื่อให้เรียกพระธรรมเทศนาหมวดหนึ่ง ว่าด้วยการเสวยผลกรรมของเปรตแต่ละตน ๆ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้ในโอกาสต่าง ๆ เพื่อให้ผู้ฟังเกิดความสังเวชสลดใจและเห็นประจักษ์ถึงผลแห่งกรรมทั่วนั้นๆ ของเปรตตามความ 'หมายที่ ๒ หรือเพื่อให้ผู้ฟังเกิดศรัทธาเลื่อมใสในผลแห่งกรรมดีต่าง ๆ ของเปรตในความหมายที่ ๑ มีจำนวน ๕๑ เรื่อง ซื่งมีทั้งเรื่องที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงยกขึ้นแสดงเองเมื่อมีเหตุการณ์ที่เกี่ยวกับเปรตนั้น ๆ เกิดขึ้น เรียกว่าอัตถุปปัตติ และเรื่องที่เกิดจากการถาม-ตอบโดยเหล่าพระเถระ มีท่านพระมหาโมคคัลลานเถระเป็นต้นเป็นผู้ถามเปรตที่ท่านพบเห็นด้วยความกรุณาเห็นใจใน

วิบากกรรมที่เปรตนั้นกำลังได้รับอยู่ และเปรตนั้นๆ เป็นผู้ตอบซึ่งก็ตอบด้วยความรู้สึกเศร้าสลด เสียใจในผลกรรมนั้น และมีความสำนึกผิด ถ้ามีโอกาส (ไปเกิดเป็นมนุษย์) ก็จะสร้างแต่กรรมดี เรียกว่าปุจฉาวิสัชชนา มีรูปลักษณ์ทางวรรณกรรมเป็นคำร้อยกรองที่เรียกว่า คาถา ซึ่งเป็นรูป แบบหนึ่งแห่งพระพุทธพจน์ ๙รูปแบบที่เรียกว่านวังคสัตถุศาสน์เหมือนในวิมานวัตถุ แต่ไม่ได้แยก ประเภทชัดเจนเป็นเรื่องของเปรตชาย เปรตหญิง เหมือนในวิมานวัตถุที่แยกประเภท ชัดเจน เป็นอิตถีวิมาน ปุริสวิมาน คงเรียงไว้รวม ๆ กัน แบ่งเนี้อหาเป็น ๔ วรรค คือ (๑) อุรควรรค มี ๑๒ เรื่อง (๒) อุพพรีวรรค มี ๑๓ เรื่อง (๓) จูฬวรรค มี ๑๐ เรื่อง (๔) มหาวรรค มี ๑๖ เรื่อง จัดอยู่ในขุททกนิกาย คัมภีร์ที่ ๗ ในบรรดา ๑๕ คัมภีร์ของขุททกนิกาย และจัดอยู่ในเล่มที่ ๒๖ (รวมกับวิมานวัตถุ เถรคาถา เถรีคาถา) ในบรรดาพระไตรปิฎก ๔๕ เล่ม (ขุ.เปต.อ. ๒-๓)

๒. สูกรเปตวัตถุ

ว่าด้วยบุพกรรมของเปรตปากสุกร

(ท่านพระนารทะถามเปรตตนหนึ่งว่า)

{๘๗}[๔] กายของท่านมีสีเหมือนทองทั่วทั้งกาย สว่างไสวไปทั่วทุกทิศ แต่ปากของท่านเหมือนปากสุกร ชาติก่อนท่าน ได้ทำกรรมอะไรไว้(เปรตนั้นตอบว่า)

[๕] ข้าแต่ท่านพระนารทะ ชาติก่อนข้าพเจ้าได้แต่สำรวมกาย แต่ไม่ได้สำรวมวาจา เพราะเหตุนั้น วรรณะของข้าพเจ้า จึงเป็นเช่นดังที่ท่านเห็นอยู่[๖] เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าขอบอกท่าน สรีระของข้าพเจ้า นี้ท่านก็เห็นเองแล้ว ขอท่านอย่าทำบาปด้วยปาก อย่าได้มีปากเหมือนสุกรเลย

จบ สุกรเปตวัตถุที่ ๒

๓. ปูติมุขเปตวัตถุ

ว่าด้วยบุพกรรมของเปรตปากเหม็น

(ท่านพระนารทะถามเปรตตนหนึ่งว่า)

{๘๘}[๗] ท่านมีวรรณะงามดังทิพย์ยืนอยู่ในอากาศ แต่ปากของท่านมีกลิ่นเหม็น มีหมู่หนอนไชชอนอยู่ ชาติก่อน ท่านทำกรรมอะไรไว้