๙. เหมวตสูตร เล่ม ๒๕

[๑๔๙] กุลบุตรผู้ฉลาดในประโยชน์พึงแผ่เมตตาจิตอย่างไม่มีขอบเขตไปในสัตว์ทั้งปวง เหมือนแม่รักถนอมลูกในไสัที่มีอยู่เพียงคนเดียว แม้ชีวิตก็ยอมสละให้ได้ฉะนั้น[๑๕๐] ก็กุลบุตรนั้นพึงแผ่เมตตาจิตอย่างไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีศัตรู ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง และท่ามกลาง

[๑๕๑] กุลบุตรผู้เจริญเมตตานั้นจะยืน เดิน นั่ง หรือนอนอยู่ก็ตาม พึงตั้งสตินี้ไว้ตลอดเวลาที่ยังไม่มีความง่วง บัณฑิตทั้งหลายเรียกวิหารธรรมนี้ว่า เป็นพรหมวิหารในธรรมวินัยนี้[๑๕๒] กุลบุตรผู้เจริญเมตตาไม่ยึดมั่นความเห็นผิด มีศีล สมบูรณ์ด้วยทัสสนะ(โสดาปัตติมรรค) กำจัดความยินดีในกิเลสกามและวัตถุกามได้แล้ว จะไม่ต้องกลับมาเกิดในกามภพอีก

๙. เหมวตสูตร

ว่าด้วยเหมวตยักษ์ทูลถามปัญหา

{๓๐๙} [๑๕๓] (สาตาคิรยักษ์กล่าวว่า)

วันนี้เป็นวันอุโบสถ ๑๕ ค่ำ ราตรีสว่างไสวด้วยทิพโยภาส เราทั้งสองไปเฝ้าพระโคดมผู้เป็นพระศาสดาที่มีพระนามเลื่องลือกันดีกว่า

๙. เหมวตสูตร

[๑๕๔] (เหมวตยักษ์ถามว่า)

พระโคดมผู้มั่นคงทรงตั้งพระทัยมั่นคงในสัตว์ทั้งปวง จริงหรือทรงควบคุมความดำริทั้งในอิฏฐารมณ์และอนิฏฐารมณ์ไว้ได้จริงหรือ[๑๕๕] (สาตาคิรยักษ์ตอบว่า)

พระโคดมผู้มั่นคงทรงตั้งพระทัยมั่นคงในสัตว์ทั้งปวงจริง ทรงควบคุมความดำริทั้งในอิฏฐารมณ์และอนิฏฐารมณ์ไว้ได้จริง[๑๕๖] (เหมวตยักษ์ถามอีกว่า)

พระโคดมทรงเว้นจากการฆ่าสัตว์จริงหรือ ไม่ทรงถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขามิได้ให้จริงหรือ ทรงห่างไกลจากปมาทธรรมจริงหรือ ไม่ทรงทอดทิ้งฌานจริงหรือ[๑๕๗] (สาตาคิรยักษ์ตอบว่า)

พระองค์ทรงเว้นจากการฆ่าสัตว์จริง ไม่ทรงถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขามิได้ให้จริง ทรงห่างไกลจากปมาทธรรมจริง ไม่ทรงทอดทิ้งฌานจริง[๑๕๘] (เหมวตยักษ์ถามอีกว่า)

พระโคดมไม่ตรัสคำเท็จจริงหรือ ทรงมีพระวาจาไม่หยาบคายจริงหรือ ไม่ตรัสคำส่อเสียดจริงหรือ ไม่ตรัสคำเพ้อเจ้อจริงหรือ

[๑๕๙] (สาตาคิรยักษ์ตอบว่า)

พระองค์ไม่ตรัสคำเท็จจริง ทรงมีพระวาจาไม่หยาบคายจริง ไม่ตรัสคำส่อเสียดจริงเพราะทรงกำหนดด้วยพระปัญญา จึงตรัสแต่คำที่เป็นประโยชน์อย่างเดียว[๑๖๐] (เหมวตยักษ์ถามอีกว่า)

พระโคดมไม่ทรงยินดีในกามทั้งหลายจริงหรือ พระทัยของพระองค์ไม่ขุ่นมัวจริงหรือ พระองค์ทรงล่วงพ้นโมหะได้จริงหรือ พระองค์ทรงมีพระปัญญาจักษุในธรรม ทั้งหลายจริงหรือ[๑๖๑] (สาตาคิรยักษ์ตอบว่า)

พระองค์ไม่ทรงยินดีในกามทั้งหลายจริง พระทัยของพระองค์ไม่ขุ่นมัวจริง พระองค์ทรงล่วงพ้นโมหะได้ทั้งหมดจริง พระองค์ทรงเป็นพุทธะ ทรงมีพระปัญญา จักษุในธรรมทั้งหลายจริง[๑๖๒] (เหมวตยักษ์ถามอีกว่า)

พระโคดมทรงสมบูรณ์ด้วยวิชชาจริง หรือทรงมีจรณะบริสุทธิ์ดีจริงหรือ พระองค์ทรงสิ้นอาสวะทั้งหลายแล้วจริงหรือ พระองค์ไม่ทรงมีภพชาติต่อไปจริงหรือ[๑๖๓] (สาตาติรยักษ์ตอบว่า)

พระองค์ทรงสมบูรณ์ด้วยวิชชาจริง ทรงมีจรณะบริสุทธิ์ดีจริง พระองค์ทรงสิ้นอาสวะทั้งหลายแล้วจริง พระองค์ไม่ทรงมีภพชาติต่อไปจริง

๙. เหมวตสูตร

[๑๖๔] (เหมวตยักษ์กล่าวว่า)

พระมุนีนาถเจ้าทรงสมบูรณ์ด้วยกายกรรม วจีกรรมมโนกรรม ท่านสรรเสริญพระองค์ผู้ทรงถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะตามความเป็นจริงแล้ว

[๑๖๕] พระมุนีนาถเจ้าทรงสมบูรณ์ด้วยกายกรรม วจีกรรมมโนกรรม ท่านชมเชยพระองค์ผู้ทรงถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะตามความเป็นจริงแล้ว

[๑๖๖] พระมุนีนาถเจ้าทรงสมบูรณ์ด้วยกายกรรม วจีกรรม มโนกรรม เราทั้งสองไปเฝ้าพระโคดมผู้ทรงถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะกันเถิด

[๑๖๗] เหมวตยักษ์ชวนสาตาคิรยักษ์ไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

พระโคดมผู้ทรงมีพระชงฆ์ดังปลีแข้งเนื้อทราย ทรงมีพระวรกายงามระหง มีพระหฤทัยกล้าหาญ เสวยพระกระยาหารแต่นิดหน่อย ไม่ทรงละโมบในพระกระยาหาร เป็นพระจอมมุนีบำเพ็ญฌานอยู่ในป่า มาเถิดเราไปเฝ้ากันเถิด[๑๖๘] พระโคดมผู้สง่างามดุจราชสีห์ เสด็จจาริกไปพระองค์เดียว ไม่ทรงทำบาปกรรมอีก ไม่ทรงไยดีในกามทั้งหลาย พวกเราเข้าไปเฝ้าแล้วทูลถามถึงธรรมเป็นเครื่องพ้นจากบ่วงมารกันเถิด[๑๖๙] พวกเราจะทูลถามพระโคดมผู้ทรงแนะนำพร่ำสอน ผู้ทรงถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ตรัสรู้แล้ว ล่วงพ้นเวรภัยได้ทุกอย่างแล้ว

[๑๗๐] (เหมวตยักษ์ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า)

เมื่ออะไรเกิดขึ้น สัตว์โลกจึงเกิดขึ้น สัตว์โลกย่อมยินดีในอะไร สัตว์โลกย่อมยึดถืออะไร เพราะอะไรสัตว์โลกจึงเดือดร้อน

[๑๗๑] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ดูก่อนเหมวตะ เมื่ออายตนะภายใน ๖ อายตนะภายนอก ๖ เกิดขึ้น สัตว์โลกจึงเกิดขึ้น สัตว์โลกย่อมยินดีในอายตนะภายในและอายตนะภายนอกเหล่านั้น สัตว์โลก ย่อมยึดถืออายตนะภายในและอายตนะภายนอกเหล่านั้น นั้นเอง และเพราะอายตนะภายในและอายตนะภายนอก เหล่านั้น สัตว์โลกจึงเดือดร้อน

[๑๗๒] (เหมวตยักษ์ทูลถามว่า)

สัตว์โลกยึดมั่นอะไร จึงต้องเดือดร้อน ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์โปรดตรัสบอกธรรมชาติเป็นเครื่องนำออกจากโลก สัตว์โลกจะพ้นจาวัฏฏทุกข์ได้อย่างไร

[๑๗๓] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

กามคุณ ๕ รวมทั้งธรรมารมณ์เป็น ๖ ที่มีอยู่ในโลก เรา ประกาศไว้ชัดเจนแล้ว บุคคลคลายความพอใจในกามคุณ ๕ นี้ได้ ยอมพ้นจากทุกข์ได้ด้วยวิธีดังกล่าวมานี้

[๑๗๔] เราขอบอกธรรมชาติเป็นเครื่องออกจากโลกนี้แก่ท่านทั้งหลายตามความเป็นจริง (แม้พวกท่านจะถามเราสัก ๑,๐๐๐ ครั้ง) เราก็จะบอกพวกท่านอย่างนี้แหละ เพราะบุคคลย่อมพ้นจากทุกข์ได้ด้วยวิธีดังกล่าวมานี้

๙. เหมวตสูตร

[๑๗๕] (เหมวตยักษ์ทูลถามว่า)

ในโลกนี้ ใครเล่าข้ามโอฆะได้ ใครเล่าข้ามห้วงมหรรณพได้ ใครเล่าไม่จมลงในห้วงมหรรณพที่ลุ่มลึกปราศจากเกาะแก่ง ไม่มีเครื่องยึดเหนี่ยว

[๑๗๖] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ผู้มีศีลสมบูรณ์ มีปัญญา มีจิตตั้งมั่นดีแล้ว เพ่งพินิจธรรมภายในด้วยวิปัสสนาอยู่เสมอ มีสติทุกเมื่อ ย่อมข้ามพ้นโอฆะที่ข้ามได้แสนยาก

[๑๗๗] ผู้ที่งดเว้นจากกามทั้งหลายได้แล้ว ละสังโยชน์ได้ทุกอย่างหมดสิ้นตัณหาและภพ ๓ แล้ว ย่อมไม่จมลงในห้วงมหรรณพที่ลุ่มลึก

[๑๗๘] (เหมวตยักษ์กล่าวว่า)

ขอเชิญท่านทั้งหลายมาดูเถิด พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงมีพระปัญญาลึกซึ้ง แสดงเนื้อความอย่างละเอียด ปราศจากความกังวล ไม่ทรงติดข้องอยู่ในกาม และภพ ทรงหลุดพ้นได้เด็ดขาดในอารมณ์ทั้งปวงทรงพระคุณประเสริฐ เสด็จดำเนินอยู่ในทิพยปฏิปทา

[๑๗๙] ขอเชิญท่านทั้งหลายมาดูเถิด พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงมีพระนามเลื่องลือไกล แสดงเนื้อความอย่างละเอียด ประทานแสงสว่างคือปัญญา ไม่ทรงติดข้อง อาลัยในกามทั้งหลาย ทรงเป็นพระสัพพัญญู ทรงประกอบด้วยพระปัญญาบารมี ทรงพระคุณประเสริฐ ดำเนินไปในปฏิปทาของพระอริยเจ้า[๑๘๐] วันนี้เป็นวันฤกษ์งามยามดี เป็นบุญตาของพวกเราที่ได้มาเห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงข้ามพ้นโอฆะคือกิเลสทรงปราศจากอาสวะทั้งปวง

[๑๘๑] ยักษ์ ๑,๐๐๐ ตนที่อยู่ในที่นั้นทั้งหมด มีฤทธานุภาพ มียศ ได้พากันกล่าวคำขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์นั้นเป็นสรณะว่า พระองค์ทรงเป็นพระบรมศาสดาของพวกข้าพระองค์

[๑๘๒] พวกข้าพระองค์นั้นขอนมัสการพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระธรรมที่พระองค์ตรัสไว้ดีแล้ว และพระสงฆ์ผู้ปฏิบัติดีแล้ว จักเที่ยวประกาศธรรมไปทุกหนทุกแห่ง ไม่ว่าจะในหมู่บ้าน หรือตามขุนเขาลำเนาไพร

๑๐.อาฬวกสูตร

๑๐.อาฬวกสูตร

ว่าด้วยพวกอาวฬกยักษ์ทูลถามปัญหา

{๓๑๐} ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ที่อยู่ของอาฬวกยักษ์ ใกล้เมืองอาฬวี ครั้งนั้นแล อาฬวกยักษ์เข้าไปหาพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กล่าวกะพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ท่านจงออกไป สมณะ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ได้ซิ ท่าน” ดังนี้แล้วก็เสด็จออกไป

อาฬวยักษ์กล่าวอีกว่า “ท่านจงเข้ามา สมณะ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ตรัสว่า “ได้ซิ ท่าน” ดังนี้แล้วก็เสด็จเข้าไป

อาฬวยักษ์ได้กล่าวกะพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ดังนี้ว่า “ท่านจงออกไป สมณะ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ได้ซิท่าน” ดังนี้แล้วก็เสด็จออกไป

อาฬวยักษ์กล่าวอีกว่า “ท่านจงเข้ามา สมณะ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ตรัสว่า “ได้ซิท่าน” ดังนี้แล้วก็เสด็จเข้าไป

อาฬวยักษ์ก็ได้กล่าวกะพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๓ ดังนี้ว่า “ท่านจงออกไป สมณะ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ได้ซิ ท่าน” ดังนี้แล้วก็เสด็จออกไป

อาฬวยักษ์กล่าวอีกว่า “ท่านจงเข้ามา สมณะ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ตรัสว่า “ได้ซิ ท่าน” ดังนี้แล้วก็เสด็จเข้าไป

อาพวยักษ์ก็ได้กล่าวกะพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๔ ดังนี้ว่า “ท่านจงออกมา สมณะ”