๔. กสิภารทวาชสูตร เล่ม ๒๕

๔. กสิภารทวาชสูตร

๔. กสิภารทวาชสูตร

ว่าด้วยการทำนาในทางธรรม

{๒๙๗} ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ หมู่บ้านพราหมณ์ชื่อเอกนาฬา ในทักขิณาคีรีชนบท แคว้นมคธ ก็สมัยนั้นแลเป็นฤดูไถหว่านกสิภารทวาชพราหมณ์ใช้ไถจำนวน ๕๐๐ เล่มไถนาอยู่

ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้วทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปจนถึงที่ที่ทำการงานของกสิภารทวาชพราหมณ์ก็ขณะนั้นแล กสิภารทวาชพราหมณ์กำลังเลี้ยงอาหารเช้ากันอยู่พอดี จึงพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปจนถึงที่เลี้ยงอาหารกัน แล้วได้ประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งกสิภารทวาชพราหมณ์ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับยืนอยู่เพื่อบิณฑบาต จึงได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระสมณะข้าพระองค์ยังต้องไถและหว่านเสียก่อนจึงจะได้บริโภค ข้าแต่พระสมณะแม้พระองค์ก็จงไถหว่านเสียก่อนแล้วจึงบริโภคเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ แม้เราเองก็ไถและหว่านเสียก่อนแล้วจึงได้บริโภคเหมือนกัน”

กสิภารทวาชพราหมณ์ทูลถามว่า “ก็ข้าพระองค์ไม่เห็นแอก ไถ ผาล ปฏัก หรือฝูงโคของท่านพระโคดมเลย เมื่อเป็นเช่นนี้ ท่านพระโคดมยังจะตรัสว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ แม้เราเองก็ไถและหว่านเสียก่อนแล้วจึงได้บริโภคเหมือนกัน’ อยู่อีกหรือ”

ลำดับนั้น กสิภารทวาชพราหมณได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยคาถาว่า

{๒๙๘} [๗๖] พระองค์ทรงปฏิญาณตนว่าเป็นชาวนา แต่ข้าพระองค์ ยังไม่เห็นเครื่องมือกสิกรรมของพระองค์เลย พระองค์ ผู้เป็นชาวนา ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว โปรดตรัสบอกด้วย เถิดว่า ข้าพระองค์จะทราบเครื่องมือกสิกรรมนั้นได้อย่างไร

[๗๗] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบเป็นพระคาถาว่า)

เรามีศรัทธาเป็นพันธ์พืช มีความเพียรเป็นฝน มี ปัญญาเป็นแอกและไถ มีหิริเป็นงอนไถ มีใจเป็นเชือก มีสติเป็นผาลและปฏัก

[๗๘] เราควบคุมกาย ควบคุมวาจา สำรวมเรื่องอาหาร ในท้อง ทำการถางหญ้าด้วยสัจจะ เรามีโสรัจจะ เป็นเครื่องปลดเปลื้องกิเลส

[๗๙] เรามีความเพียรเป็นเครื่องทำธุระนำไปให้บรรลุถึง นิพพานที่บุคคลไปถึงแล้วไม่เศร้าโศก ไม่หวนกลับมาอีก

๔. กสิภารทวาชสูตร

[๘๐] เราทำนาด้วยวิธีนี้ นาที่เราทำแล้วนั้นมีอมตธรรมเป็นผล ผู้ทำนาตามวิธีที่กล่าวมานี้ย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวง

{๒๙๙} ลำดับนั้น กสิภารทวาชพราหมณ์ตักข้าวปายาสใส่ถาดสำริดใบใหญ่ แล้วน้อมถวายพระผู้มีพระภาคเจ้าพร้อมกับกราบทูลว่า

“ขอท่านพระโคดมจงเสวยเถิด แท้จริงพระโคดมก็ทรงเป็นชาวนาทรงทำนาซึ่งมีอมตธรรมเป็นผลเหมือนกัน”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

[๘๑] ดูก่อนพราหมณ์ โภชนะที่ได้มาด้วยการกล่าวคาถา ประพันธ์ เป็นสิ่งไม่ควรบริโภคสำหรับเรา นี้มิใช่ ธรรมเนียมของพระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้ทรงเห็นแจ้งอยู่ พระพุทธเจ้าทั้งหลายล้วนทรงปฏิเสธโภชนะที่ได้มาด้วย การกล่าวคาถาประพันธ์ ดูก่อนพราหมณ์ เมื่อมี ธรรมเนียมอยู่อย่างนี้ การแสวงหาจึงเป็นพฤติกรรม ประจำชีวิตของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

[๘๒] ขอเชิญท่านบำรุงพระขีณาสพผู้บริบูรณ์ด้วยคุณทั้งปวง ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้มีความคะนองอันสงบแล้ว ด้วยข้าวน้ำอื่นเถิด เพราะว่าเขตนั้นป็นเขตบุญของท่าน ผู้ต้องการบุญกุศล

{๓๐๐} กสิภารทวาชพราหมณ์ทูลถามว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม เมื่อเป็นเช่นนี้ข้าพระองค์จะนำข้าวปายาสนี้ไปถวายใครกันเล่า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ดูก่อนพราหมณ์ เรายังไม่เห็นบุคคลในโลกตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ผู้ซึ่งบริโภคข้าวปายาสนั้นไปแล้ว

ข้าวปายาสนี้จะถึงความย่อยไปได้ดี นอกจากตถาคตหรือสาวกของตถาคตดูก่อนพราหมณ์ ถ้าอย่างนั้น ท่านจงเทข้าวปายาสนั้นในที่ที่ปราศจากของสดเขียว หรือจงเททิ้งเสียในป่าซึ่งปราศจากตัวสัตว์เถิด”

ลำดับนั้น กสิภารทวาชพราหมณ์ได้เทข้าวปายาสนั้นลงในนํ้าซึ่งปราศจากตัวสัตว์ ขณะนั้นแล ข้าวปายาสซึ่งกสิภารทวาชพราหมณ์เทลงในน้ำนั้นได้เดือดพลุ่ง ส่งเสียงฉี่ ๆ เกิดควันกรุ่นคลุ้งไปทันที เปรียบเหมือนผาลที่ร้อนโชนตลอดทั้งวันถูกจุ่มลงในน้ำ ย่อมเดือดพลุ่งส่งเสียงดังฉี่ ๆ เกิดควันกรุ่นคลุ้งไปทันที ฉันใดก็ฉันนั้น

{๓๐๑} ลำดับนั้น กสิภารทวาชพราหมณ์มีความประหลาดใจ ถึงกับขนลุกขนพอง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ หมอบซบศรีษะลงแทบพระยุคลบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมกับกราบทูลว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระองค์ทรงประกาศธรรมเข้าใจได้ง่าย เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พร้อมทั้งพระธรรมและภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอท่านพระโคดมได้โปรดจำข้าพระองค์ไว้ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป ขอให้ข้าพระองค์ได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของท่านพระโคดมด้วยเถิด”กสิภารทวาชพราหมณ์ได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว หลังจากอุปสมบทแล้วไม่นาน ท่านก็ปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ไม่ข้านักก็ได้ ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่พวกกุลบุตรออกมาบวชเป็น

๕. จุนทสูตร

บรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ก็ท่านพระภารทวาชะได้เป็นพระอรหันต์รูปหนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย ฉะนี้แล

๕. จุนทสูตร

ว่าด้วยปัญหาของนฺายจุนทะ

[๘๓] (นายจุนทะบุตรช่างทองทูลถามว่า)

{๓๐๒} ข้าพระองค์ขอทูลถามพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นพระมุนี มีพระปัญญามาก เป็นเจ้าของพระธรรม ปราศจากตัณหา ทรงธรรมสูงกว่าทวยเทพและหมู่มนุษย์ ประเสริฐกว่านายสารถีทั้งปวงว่า ในโลกนี้มีพระสมณะอยู่กี่ประเภทขอพระองค์ทรงโปรดตรัสบอกให้ข้าพระองค์ทราบด้วยเถิด