๑๕. โมฆราชปัญหา เล่ม ๒๕

๑๕ ทฺวาหํ สกฺก ๕ อปุจฺฉิสฺสํ (อิจฺจายสฺมา โมฆาราชา)

น เม พฺยากาสิ จกฺขุมา ๖

ยาวตติยญฺจ เทวิสิ พฺยากโรตีติ เม สุตํ

อยํ โลโก ปโร โลโก พฺรหฺมโลโก สเทวโก

ทิฏฺฐินฺเต นาภิชานามิ โคตมสฺส ยสสฺสิโน

เอวํ อภิกฺกนฺตทสฺสาวึ อตฺถี ปเญฺหน อาคมํ

กถํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ มจฺจุราชา น ปสฺสติ ฯ

สุญฺญโต โลกํ อเวกฺขสฺสุ โมฆราช สทา สโต

อตฺตานุทิฏฺฐึ อูหจฺจ เอวํ มจฺจุตโร สิยา

เอวํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ มจฺจุราชา น ปสฺสตีติ ฯ

โมฆราชมาณวกปญฺหา ปณฺณรสมา ฯ

๑ ม. อากิญฺญสมฺภวํ ญตฺวา ฯ ยุ. --- ญตฺวา ฯ ๒ โป. ม. เอวเมตํ ฯ

๓ ม. เอตํ ฯ ๔ โป. ตถา ฯ ๕ ม. ยุ. สกฺกํ ฯ ๖ โป. จกฺขุม ฯ

โมฆราชมาณพทูลถามปัญหาว่า

ข้าแต่พระผู้มีพระภาคผู้ศากยะ ข้าพระองค์ได้ทูลถามปัญหาถึงสองครั้งแล้ว พระองค์ผู้มีพระจักษุไม่ทรงพยากรณ์แก่ข้าพระองค์ แต่ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้เป็นเทพฤาษี จะทรงพยากรณ์ในครั้งที่สาม (ข้าพระองค์จึงขอทูลถามว่า) โลกนี้ โลกอื่น พรหมโลกกับทั้งเทวโลกข้าพระองค์ย่อมไม่ทราบความเห็นของพระองค์ผู้โคดม ผู้เรืองยศ ข้าพระองค์มีความต้องการด้วยปัญหา จึงได้มาเฝ้าพระองค์(ผู้มีปรกติเห็นก้าวล่วงวิสัยของสัตว์โลก) ผู้มีปรกติเห็นธรรมอันงามอย่างนี้ บุคคลผู้พิจารณาเห็นโลกอย่างไร มัจจุราชจึงจะไม่เห็น ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสพยากรณ์ว่า

ดูกรโมฆราช ท่านจงเป็นผู้มีสติทุกเมื่อ พิจารณาเห็นโลกโดยความเป็นของว่างเปล่าเถิด จงถอนความตามเห็นว่าเป็นตัวตนเสียแล้ว พึงเป็นผู้ข้ามพ้นมัจจุราชได้ด้วยอาการอย่างนี้บุคคลผู้พิจารณาเห็นโลกอยู่อย่างนี้ มัจจุราชจึงจะไม่เห็น ฯ

จบโมฆราชมาณวกปัญหาที่ ๑๕