รัตนะจงกรมกัณฑ์ เล่ม ๓๓

ท้าวสหัมบดีพรหม ผู้เป็นใหญ่แห่งชาวโลก

ได้ประนมมือทูลอาราธนาพระผู้มีพระภาค

ผู้ไม่มีใครประเสริฐยิ่งไปกว่า

สัตว์ทั้งหลายผู้มีธุลีในดวงตาน้อย มีอยู่ในโลกนี้

ขอพระองค์โปรดอนุเคราะห์หมู่สัตว์นี้แสดงธรรมเถิด

พระผู้มีพระภาค ผู้เป็นใหญ่แห่งชาวโลก เป็นผู้สูงสุดแห่งนระ

อันหมู่พรหมประนมมือทูลอาราธนาว่า

‘สัตว์ทั้งหลายผู้เป็นปราชญ์ มีธุลีในดวงตาน้อยมีอยู่ในโลกนี้

ขอพระองค์โปรดอนุเคราะห์หมู่สัตว์นี้แสดงธรรมเถิด

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำ

ขอพระสุคตโปรดแสดงธรรม ขอพระองค์โปรดแสดงอมตบท

ขอพระสุคตโปรดแสดงธรรมเพื่ออนุเคราะห์ชาวโลกเถิด’

พระตถาคต ผู้หาบุคคลเปรียบมิได้

ทรงถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ผู้คงที่

ผู้ทรงความรุ่งเรือง ทรงไว้ซึ่งพระวรกายครั้งสุดท้าย

ทรงเกิดความกรุณาในสรรพสัตว์

พระผู้มีพระภาค ผู้ศาสดา

ทรงสดับดังนั้นแล้วจึงตรัสพระดำรัสนี้ว่า

‘พรหม สัตว์เหล่าใดผู้มีโสตประสาท

จงปล่อยศรัทธามาเถิด

เรามิได้ปิดประตูอมตธรรมแก่สัตว์ทั้งหลายเหล่านั้น

เพราะเรารู้สำคัญว่าจะลำบาก

จึงมิได้แสดงธรรมที่ประณีต

คล่องแคล่วในหมู่มนุษย์‘

สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ประเสริฐกว่ามุนี

เมื่อจะทรงอนุเคราะห์เหล่าเวไนยสัตว์

จึงเสด็จออกจากโคนต้นอชปาลนิโครธ

เสด็จถึงกรุงพาราณสี โดยการเสด็จดำเนินไปตามลำดับ

ก็ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคประทับนั่งบนบัลลังก์ที่ประเสริฐนั้น

และทรงประกาศพระธรรมจักร

คือทุกขสัจ สมุทยสัจ นิโรธสัจ

และมรรคสัจ อันสูงสุด แก่ปัญจวัคคีย์

ในกาลนั้น พระผู้พระภาคทรงประกาศพระธรรมจักรนั้นแล้ว

ฤาษีปัญจวัคคีย์เหล่านั้น พร้อมด้วยหมู่พรหม

และเทวดาประมาณ ๑๘ โกฏิ

ได้บรรลุธรรมในการประชุมครั้งแรก

สมัยต่อมาฤาษีปัญจวัคคีย์ทั้งหมด

คือโกณฑัญญะ วัปปะ ภัททิยะ มหานามะ และอัสสชิ

พร้อมด้วยหมู่พรหมและเทวดาประมาณ ๑๘ โกฏิ

อันพระผู้มีพระภาคทรงแนะนำให้วิเศษโดยลำดับ ในกาลนั้น

โสดาปัตติผลได้มี(แก่เหล่าเทวดา)ในการประชุมครั้งแรก

ในกาลนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จถึงกรุงราชคฤห์

โดยการเสด็จดำเนินไปตามลำดับ

พระพุทธองค์ผู้ประเสริฐกว่ามุนี

ประทับอยู่ที่พระเวฬุวันมหาวิหาร

ฝ่ายพระเจ้าพิมพิสารได้ทรงสดับความนั้น

ได้เสด็จไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค

มีบริวารเป็นจำนวนมากถึง ๑๑ นหุต

พระองค์ทรงใช้ประทีป ของหอม ธูป

และดอกไม้เป็นต้นบูชาพระผู้มีพระภาค

ในสมาคมนั้น พระผู้มีพระภาค

ทรงแสดงกามาทีนวกถา(ว่าด้วยโทษของกาม)

ในเวลาจบพระธรรมเทศนาครั้งนั้น

สัตว์ประมาณ ๘๔,๐๐๐ มีพระราชาเป็นประมุขได้บรรลุธรรม

พระราชบิดาได้ทรงสดับความนั้น จึงทรงส่งทูตไป ๙ นาย

ทูตเหล่านั้นพร้อมด้วยบริวาร ๙,๐๐๐

ทูลขอบรรพชากับพระมุนี ทูตเหล่านั้น

พร้อมด้วยบริวารทั้ง ๙,๐๐๐ ได้บรรลุอรหัตตผล

ครั้งสุดท้าย กาฬุทายีอำมาตย์กับบริวาร ๑,๐๐๐

ถือเพศภิกษุแล้ว นิมนต์พระผู้มีพระภาค

พระศากยมุนีผู้ประเสริฐ ทรงรับนิมนต์แล้ว

เสด็จดำเนินไปตามทางใหญ่

เสด็จพร้อมด้วยภิกษุ ๒๐,๐๐๐ รูป

พระพุทธองค์เสด็จถึงกรุงกบิลพัสดุ์

โดยการเสด็จดำเนินไปตามลำดับ

ได้ทรงทำปาฏิหาริย์ที่ใกล้ฝั่งแม่น้ำโรหิณี

พระผู้มีพระภาคผู้ศากยมุนี ผู้ประเสริฐ

ประทับนั่งท่ามกลางบัลลังก์นั้น

แสดงมหาเวสสันดรชาดก แก่พระราชบิดาท่ามกลางบัลลังก์นั้น

สัตว์ ๘๔,๐๐๐ ได้บรรลุธรรม

(พระผู้มีพระภาคทรงพระดำริว่า)

มนุษย์พร้อมทั้งเทวดาเหล่านี้ไม่รู้ว่า

พระพุทธเจ้าผู้เป็นผู้สูงสุดแห่งนรชนนี้เป็นเช่นไร

พระพุทธเจ้าผู้ทรงประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์โลก

ทรงมีกำลังฤทธิ์ และกำลังปัญญาเช่นไร มีพุทธพลัง เช่นไร

มนุษย์พร้อมทั้งเทวดาเหล่านี้ไม่รู้ว่า

พระพุทธเจ้าผู้สูงสุดแห่งนรชนนี้เป็นเช่นนี้

พระพุทธเจ้าผู้ทรงประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์โลก

ทรงมีกำลังฤทธิ์และกำลังปัญญาเช่นนี้ มีพุทธพลังเช่นนี้

เอาละ เราจักแสดงพุทธพลังอันยอดเยี่ยม

จักเนรมิตที่จงกรมซึ่งประดับด้วยรัตนะในนภากาศ”

เทวดาประจำภาคพื้น เทวดาชั้นจาตุมหาราชิกา

ชั้นดาวดึงส์ ชั้นยามา ชั้นดุสิต ชั้นนิมมานรดี

ชั้นปรนิมมิตวสวัตดี และเทวดาที่นับเนื่องในหมู่พรหม

ต่างก็ยินดี ได้พากันส่งเสียงอื้ออึงกึกก้อง

พื้นแผ่นดินพร้อมทั้งเทวโลกสว่างไสว

โลกันตนรกจำนวนมากที่ไม่เชื่อมติดกัน

และความมืดอันหนาทึบถูกขจัดไปในกาลนั้น

เพราะเห็นปาฏิหาริย์อันน่าอัศจรรย์

แสงสว่างเจิดจ้าอย่างโอฬาร ได้เกิดแผ่ซ่านไปในโลกทั้ง ๒

คือในโลกนี้และโลกอื่นพร้อมด้วยเทวดา

คนธรรพ์ มนุษย์ และรากษส

แผ่ไปตลอดพื้นที่กว้างขวางทั้งเบื้องล่าง เบื้องบน และเบื้องขวาง

พระศาสดาผู้ประเสริฐกว่าเหล่าสัตว์ ไม่มีใครประเสริฐยิ่งไปกว่า

ทรงเป็นผู้นำวิเศษ อันเทวดาและมนุษย์บูชา

ทรงมีอานุภาพมาก มีบุญลักษณะนับร้อย

ทรงแสดงปาฏิหาริย์ ที่น่าอัศจรรย์

ในสมาคมนั้น พระชินเจ้าผู้พระศาสดา

เสด็จเหาะขึ้นในนภากาศแล้ว

ทรงเนรมิตภูเขาสิเนรุราชให้เป็นที่จงกรมที่รื่นรมย์

ทวยเทพในโลกธาตุมีหมื่นจักรวาลนมัสการพระตถาคตแล้ว

กระทำการบูชาพุทธเจ้าในสำนักของพระชินเจ้า

ครั้งนั้น พระศาสดาผู้มีพระจักษุ

เป็นผู้สูงสุดแห่งนรชน ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

อันท้าวสหัมบดีพรหมผู้ประเสริฐกว่าเทวดาทูลอาราธนาแล้ว

ทรงพิจารณาเห็นประโยชน์

ทรงเนรมิตที่จงกรมอันสำเร็จด้วยรัตนะทุกชนิดสำเร็จดีแล้ว

พระผู้มีพระภาค ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

ทรงมีความชำนาญในปาฏิหาริย์ ๓ อย่างคือ

อิทธิปาฏิหาริย์ อาเทสนาปาฏิหาริย์

และอนุสาสนีปาฏิหาริย์

ทรงเนรมิตที่จงกรมอันสำเร็จด้วยรัตนะทุกชนิดสำเร็จดีแล้ว

ทรงแสดงภูเขาสิเนรุซึ่งสูงสุดในโลกธาตุมีหมื่นจักรวาล

เป็นดุจเสาเรียงกันไปตามลำดับในที่จงกรมซึ่งทำด้วยรัตนะ

พระชินเจ้าทรงเนรมิตที่จงกรมเลยขอบปากหมื่นจักรวาล

ชานทั้ง ๒ ด้าน ที่จงกรมที่สำเร็จด้วยรัตนะ สำเร็จด้วยทองคำล้วน

ทรงเนรมิตไพที ทองคำล้วน ลาดด้วยแผ่นทองคำ

อันเหมาะสมแก่ขื่อและเต้าไว้ทั้ง ๒ ข้าง

รัตนจงกรมที่ทรงเนรมิต เกลื่อนไปด้วยทรายแก้วมณี

ทรายแก้วมุกดา สว่างไปทั่วทิศ เหมือนดวงอาทิตย์อุทัย

พระชินสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงเป็นนักปราชญ์

มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ

ทรงเปล่งปลั่งด้วยพระรัศมีที่รุ่งเรือง

เสด็จจงกรมอยู่ ณ ที่จงกรมนั้น

เทพทั้งปวงที่มาประชุมกัน

ต่างก็โปรยปรายดอกมณฑารพ ดอกปทุม

และดอกปาริฉัตตกะอันเป็นทิพย์ลงบนที่จงกรม

เทพทั้งหลายในหมื่นจักรวาล

ได้เห็นพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นจึงได้มาประชุมกัน

ต่างก็ยินดีร่าเริงบันเทิงใจ หมอบลงกราบ

เทวดาทั้งหลายชั้นดาวดึงส์ ชั้นยามา ชั้นดุสิต

ชั้นนิมมานรดี และชั้นปรนิมมิตวสวัตดี

ต่างก็มีจิตเบิกบาน มีใจดี

พากันมองดูพระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

นาค ครุฑ หรือแม้กินนร พร้อมด้วยเหล่าเทวดา

คนธรรพ์ มนุษย์ และรากษส ต่างก็ได้เห็นพระศาสดา

ผู้ทรงเกื้อกูล อนุเคราะห์สัตว์โลก

เหมือนดวงจันทร์ลอยเด่นอยู่ในนภากาศ

เหล่าอาภัสสรพรหม สุภกิณหพรหม เวหัปผลพรหม

และอกนิฏฐพรหม ต่างองค์ก็นุ่งผ้าขาวล้วนยืนประนมมือ

ต่างก็โปรยปรายดอกไม้ ๕ สี และดอกมณฑารพ

ที่เจือด้วยกระแจะจันทน์ และพากันโบกผ้าอยู่บนท้องฟ้า

ครั้งนั้น ทั้งหมดต่างก็เปล่งเสียงว่า

น่าอัศจรรย์ พระชินเจ้าผู้ทรงเกื้อกูล อนุเคราะห์สัตว์โลก

พระองค์ผู้สูงสุดแห่งเทวดาและมนุษย์

ทรงเป็นพระศาสดา ปรากฏดังเสาธง

เป็นหลักชัย เป็นที่พึ่งอาศัย และเป็นประทีปของปวงสัตว์

เทวดาทั้งหลายผู้มีฤทธิ์มากในหมื่นจักรวาล

ต่างก็ยินดีร่าเริงบันเทิงใจ พากันแวดล้อมถวายบังคม

เทพบุตรและเทพกัญญา ต่างก็เลื่อมใส

มีใจยินดี พากันบูชาพระผู้องอาจกว่านรชน ด้วยดอกไม้ ๕ สี

เทวดาทั้งหลาย ได้เห็นพระศาสดาพระองค์นั้น

ต่างก็เลื่อมใส มีใจยินดี

พากันบูชาพระองค์ผู้องอาจกว่านรชน

ด้วยดอกไม้ ๕ สี แล้วเปล่งเสียงว่า

‘โอ น่าอัศจรรย์ ขนพองสยองเกล้า

ไม่เคยปรากฏในโลก ความอัศจรรย์

ขนพองสยองเกล้าเช่นนี้ ไม่เคยปรากฏ’

เทวดาเหล่านั้นนั่งอยู่ในภพของตน ๆ

ได้เห็นความอัศจรรย์ในนภากาศแล้ว

พากันหัวเราะดังลั่น

เหล่าภุมมเทวดาที่ประจำอยู่ตามต้นไม้

และอากาสัฏฐเทวดาที่ประจำอยู่ตามดวงดาว

ต่างก็มีความยินดีร่าเริงบันเทิงใจ พากันประนมมือนมัสการ

แม้พวกนาคที่มีอายุยืน มีบุญญาธิการ มีฤทธิ์มาก

ต่างก็มีความบันเทิงใจ นมัสการ

บูชาพระศาสดาเป็นผู้สูงสุดแห่งนรชน

บรรเลงสังคีต ตีกลองกันอยู่ในอากาศกลางเวหา

เพราะเห็นเหตุอัศจรรย์ในนภากาศ

เทวดาจำนวนมาก เป่าสังข์ แกว่งบัณเฑาะว์

เคาะมโหระทึก บรรเลงอยู่ในนภากาศ

เพราะเห็นความมหัศจรรย์ในนภากาศ

เป็นความอัศจรรย์หนอไม่เคยปรากฏ

วันนี้เกิดขนพองสยองเกล้าขึ้นแล้ว

เราทั้งหลายได้ความสำเร็จประโยชน์ที่ยั่งยืน

ขณะเราทั้งหลายให้สำเร็จเฉพาะแล้ว’

เพราะได้สดับคำว่า “พุทโธ”

เทวดาเหล่านั้นเกิดปีติในขณะนั้น

ต่างก็ยืนประนมมือกล่าวว่า ‘พุทโธ พุทโธ‘

สัตว์ต่าง ๆ ที่อยู่ในฟากฟ้า

ต่างก็ประนมมือเปล่งเสียงสาธุการดังกระหึ่ม

และเสียงโห่ร้องบันลือลั่น

นาคทั้งหลายต่างก็ขับร้อง ประสานเสียง

ประโคม ปรบขนด ฟ้อนรำ

และต่างก็โปรยปรายดอกไม้ ๕ สี และดอกมณฑารพ

ที่เจือด้วยกระแจะจันทน์

กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระมหาวีระ

ที่พระยุคลบาทของพระองค์มีจักรลักษณะเป็นรูปธงชัย

รูปธงปฏาก รูปวชิราวุธ รูปแว่นแก้ว และรูปขอ

ไม่มีใครเทียบกับพระองค์ได้ในเพราะรูปกาย

ศีล สมาธิ ปัญญา และวิมุตติ

อนึ่ง ไม่มีใครเสมอเหมือนกับพระองค์ได้

ในเพราะการประกาศพระธรรมจักร

กำลังกายของพญาช้าง ๑๐ เชือก

เท่ากับกำลังกายตามปกติของพระองค์

ไม่มีใครเสมอกับพระองค์ด้วยกำลังฤทธิ์

ทั้งไม่มีใครเสมอเหมือนกับพระองค์ได้

ในเพราะการประกาศพระธรรมจักร

ท่านทั้งหลายจงนมัสการพระมหามุนี

ผู้ประกอบด้วยคุณสมบัติทุกประการ

ทรงประกอบด้วยองค์คุณทั้งปวง

ทรงมีพระกรุณา ทรงเป็นที่พึ่งของสัตว์โลกอย่างนี้

พระองค์ย่อมควรแก่การอภิวาท การสดุดี

การไหว้ การสรรเสริญ การนมัสการ

และการบูชาทุกอย่าง

ข้าแต่พระมหาวีระ บุคคลผู้ประเสริฐที่สุด

ในบรรดาบุคคลผู้ที่ต้องไหว้

และบุคคลที่ควรไหว้ทั้งหมดในโลกเช่นกับพระองค์ไม่มี

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก

เป็นผู้ฉลาดในสมาธิและในฌาน ยืนอยู่ที่ภูเขาคิชฌกูฏ

ได้เห็นพระองค์ ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

มองดูพระองค์ผู้องอาจกว่านรชน

ผู้งามเหมือนต้นพญาไม้สาละที่มีดอกบานสะพรั่ง

เหมือนดวงจันทร์ในท้องฟ้า

และเหมือนดวงอาทิตย์ในยามเที่ยงวัน

เห็นพระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก ผู้เป็นนักปราชญ์

ซึ่งมีพระรัศมีแวดล้อมอยู่ด้านละวา

รุ่งเรืองเหมือนต้นพฤกษาประทีป

งามเด่นเหมือนดวงอาทิตย์ยามรุ่งอรุณ

พระสารีบุตรได้นิมนต์ภิกษุ ๕๐๐ รูป

มีกิจอันกระทำแล้ว ผู้คงที่ ผู้เป็นพระขีณาสพ

ผู้ปราศจากมลทินให้มาประชุมกันในขณะนั้น

แล้วกล่าวว่า พระชินเจ้าทรงแสดงปาฏิหาริย์

อันทำสัตว์โลกทั้งผองให้เลื่อมใส

แม้เราทั้งหลายก็จักไปกราบไหว้พระชินเจ้า ณ ที่นั้น

มาเถิด เราทั้งปวงจักไปเฝ้าพระชินเจ้า

ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก จักทูลถามให้บรรเทาความสงสัย

ภิกษุผู้มีปัญญารักษาตน สำรวมอินทรีย์เหล่านั้น

รับคำว่า “สาธุ” แล้วต่างก็ถือบาตรและจีวร

พากันเข้าไปหา(พระสารีบุตร)อย่างรีบเร่ง

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก

พร้อมด้วยพระขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน

ผู้ฝึกตนในการฝึกอันยอดเยี่ยม พากันไปเฝ้าด้วยฤทธิ์

พระสารีบุตรผู้เป็นเจ้าคณะใหญ่อันภิกษุเหล่านั้นแวดล้อม

เข้าเฝ้าด้วยฤทธิ์ ดังเทวดาลอยมาในฟากฟ้า

ภิกษุเหล่านั้น ผู้มีวัตรงาม มีความเคารพยำเกรง

ไม่ไอ ไม่จาม พากันเข้าเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ครั้นเข้าเฝ้าแล้ว เห็นพระสยัมภูวีรเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

ลอยเด่นอยู่ในนภากาศเหมือนดวงจันทร์ในฟากฟ้า

เห็นพระพุทธเจ้า ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

ผู้รุ่งเรืองดังต้นพฤกษาประทีป

เหมือนสายฟ้าในท้องฟ้า

และเหมือนดวงอาทิตย์ในยามเที่ยงวัน

ภิกษุทั้ง ๕๐๐ รูป เห็นพระพุทธเจ้า

ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก ดังห้วงน้ำใสแจ๋ว

และดังปทุมชาติที่กำลังบาน

ต่างก็ยินดีร่าเริงบันเทิงใจ

ประนมมือหมอบลงนอบน้อม

แทบพระยุคลบาทที่มีจักรลักษณะของพระศาสดา

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก

มีผิวพรรณเสมอเหมือนดอกหงอนไก่

เป็นผู้ฉลาดในสมาธิและในฌาน

ไหว้พระศาสดาผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

พระมหาโมคคัลลานะผู้มีฤทธิ์มาก

ไม่มีใครเสมอได้ด้วยกำลังฤทธิ์

มีผิวพรรณเสมอเหมือนดอกอุบลเขียว

ได้บันลือมา(ด้วยวิสัยแห่งฤทธิ์)

เหมือนเมฆในฤดูฝนคำรนอยู่

แม้พระมหากัสสปเถระผู้ผิวพรรณดั่งทองที่หลอมอยู่ในเบ้า

พระศาสดาทรงสรรเสริญตั้งไว้ว่า

เป็นผู้เลิศในฝ่ายธุดงค์คุณ

พระอนุรุทธเถระผู้เป็นเจ้าคณะใหญ่

เลิศกว่าบรรดาภิกษุทั้งหลายฝ่ายทิพยจักษุ

เป็นพระญาติผู้ประเสริฐของพระผู้มีพระภาค ยืนอยู่ในที่ไม่ไกล

พระอุบาลีเถระผู้ฉลาดในอาบัติ อนาบัติ และสเตกิจฉา

พระศาสดาทรงสรรเสริญตั้งไว้ว่า

เป็นผู้เลิศในฝ่ายพระวินัย

พระเถระผู้ฤาษีปรากฏชื่อว่าปุณณมันตานีบุตร

ผู้รู้แจ้งในอรรถอันละเอียดสุขุม

ประเสริฐกว่าภิกษุทั้งหลายฝ่ายพระธรรมกถึก เป็นหัวหน้าคณะ

พระมุนีมหาวีระผู้ทรงฉลาดในอุปมา ตัดความสงสัย

ทรงทราบจิตของท่านเหล่านั้นแล้ว

จึงตรัสถึงพระคุณของพระองค์ว่า

สิ่งที่นับไม่ได้ มีที่สุด

ที่บุคคลรู้ไม่ได้ ๔ อย่าง

คือ (๑) หมู่สัตว์ (๒) อากาศ (๓) อนันตจักรวาล

(๔) พระพุทธญาณที่หาประมาณมิได้

สิ่งเหล่านี้อันใคร ๆ ไม่อาจรู้แจ้งได้

การที่เราจะแสดงฤทธิ์นี้ จะอัศจรรย์อะไรในโลกเล่า

เพราะความอัศจรรย์ที่ทำให้เกิดขนพองสยองเกล้าอย่างอื่น

ยังมีอยู่อีกมากมาย

ในกาลใด เราเป็นเทพอยู่ในสวรรค์ชั้นดุสิต

ในกาลนั้น เรามีชื่อว่าสันดุสิตเทพบุตร

เทวดาในหมื่นจักรวาล ได้มาประชุมกันแล้ว

ประนมมือกล่าวอัญเชิญเราว่า

ข้าแต่พระมหาวีระ

บัดนี้ ถึงเวลาสมควรของพระองค์แล้ว

ขอเชิญพระองค์เสด็จอุบัติในพระครรภ์มารดา

ตรัสรู้อมตบทช่วยสัตว์โลกพร้อมทั้งเทวโลก

ให้ข้ามพ้น(สังสารวัฏ)เถิด

ขณะเมื่อเราจุติจากสวรรค์ชั้นดุสิตลงสู่ครรภ์นั้น

โลกธาตุมีหมื่นจักรวาล แผ่นดินก็ไหว

ขณะเมื่อเรามีความรู้สึกตัว ประสูติจากพระครรภ์มารดานั้น

ทวยเทพก็พากันสาธุการ หมื่นจักรวาลก็ไหว

ในการก้าวลงสู่พระครรภ์มารดา

และในการประสูติ ไม่มีใครเสมอด้วยเรา

เราเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในการตรัสรู้

และในการประกาศพระธรรมจักร

โอ ความอัศจรรย์ได้มีในโลก

เพราะพระพุทธเจ้าทรงพระคุณมาก

โลกธาตุมีหมื่นจักรวาลไหว ๖ ครั้ง

มีรัศมีสว่างจ้า น่าอัศจรรย์ขนพองสยองเกล้า

ก็สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคชินเจ้า

ผู้เจริญที่สุดในโลก ทรงองอาจกว่านรชน

เสด็จจงกรมด้วยพระฤทธิ์ แสดงให้มนุษย์พร้อมทั้งเทวโลกเห็น

พระศาสดาผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

เสด็จจงกรมอยู่ ในที่จงกรมนั่นเอง

ตรัสธรรมีกถา ไม่เสด็จกลับในระหว่าง

เหมือนเสด็จจงกรมอยู่ในที่จงกรมเพียง ๔ ศอก

พระสารีบุตรผู้มีปัญญามาก

เป็นผู้ฉลาดในสมาธิและฌาน

ถึงความบริบูรณ์ด้วยปัญญา

ได้ทูลถามพระศาสดาผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลกว่า

ข้าแต่พระมหาวีระ เป็นผู้สูงสุดแห่งนรชน

อภินิหารของพระองค์เป็นเช่นไร

ข้าแต่พระวีรเจ้า พระองค์ทรงปรารถนา

พระโพธิญาณอันสูงสุดในกาลไร

ทาน ศีล เนกขัมมะ ปัญญา วิริยะ ขันติ

สัจจะ และอธิษฐานเป็นเช่นไร เมตตาและอุเบกขาเป็นเช่นไร

ข้าแต่พระมหาวีระ ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

บารมี ๑๐ เป็นอย่างไร อุปบารมี ๑๐ เต็มได้อย่างไร

และปรมัตถบารมี ๑๐ เต็มได้อย่างไร

เพราะทรงอธิษฐานกรรมอะไร เป็นอธิบดีได้อย่างไร

มีบารมีได้อย่างไร นักปราชญ์เป็นเช่นไร ในโลก

เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขาเป็นเช่นไร

พระองค์ทรงบำเพ็ญพุทธการกธรรม

(ธรรมที่กระทำความเป็นพระพุทธเจ้า)

ให้บริบูรณ์สิ้นเชิงได้อย่างไร’

พระศาสดา ผู้มีพระสุรเสียงไพเราะดังเสียงนกการเวก

อันพระสารีบุตรนั้นทูลถามแล้ว ทรงพยากรณ์ให้เย็นใจ

และทรงทำมนุษยโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ร่าเริง

พระศาสดาทรงประกาศประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์โลก

ที่พระพุทธชินเจ้าในอดีตทรงแสดงไว้ ทรงชมเชย

ที่นำสืบ ๆ กันมาของพระพุทธเจ้า

ด้วยพระพุทธญาณที่ไปตามปุพเพนิวาสานุสสติญาณ

ในโลกพร้อมทั้งเทวโลกว่า

ท่านทั้งหลายจงทำจิตให้เกิดปีติปราโมทย์

ให้บรรเทาลูกศรคือความเศร้าโศก ให้ได้สมบัติทั้งปวงแล้วจงฟังเรา

ท่านทั้งหลายจงดำเนินไปตามมรรคที่ย่ำยีความเมา

บรรเทาความเศร้าโศก เปลื้องตนจากสงสาร

เป็นที่สิ้นทุกข์ทั้งปวง โดยความเคารพเถิด

รตนจังกมนกัณฑ์ จบ

๒. สุเมธกถา

ว่าด้วยสุเมธพุทธเจ้า

[๑] ใน ๔ อสงไขย ๑๐๐,๐๐๐ กัป

มีนครหนึ่งชื่อว่าอมระ เป็นนครที่น่าชม น่ารื่นรมย์ใจ

[๒] เป็นนครที่สมบูรณ์ด้วยข้าว น้ำ

ไม่ว่างเว้นจากเสียง ๑๐ ประการ

คือ เสียงช้าง เสียงม้า เสียงกลอง เสียงสังข์

เสียงรถ(เสียงตะโพน เสียงพิณ เสียงเพลงขับ เสียงฉิ่ง)

และเสียงเชื้อเชิญด้วยของกินและเครื่องดื่มว่า

เชิญท่านเคี้ยวกิน เชิญท่านดื่ม

[๓] เป็นนครที่สมบูรณ์ด้วยองค์คุณทั้งปวง

ประกอบด้วยการงานทุกอย่าง

สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ

คับคั่งไปด้วยหมู่ชนต่าง ๆ

เป็นนครที่อุดมสมบูรณ์เหมือนเทพนคร

เป็นที่อยู่ของผู้มีบุญ

[๔] เราเป็นพราหมณ์นามว่าสุเมธะ

อยู่ในกรุงอมรวดี สั่งสมทรัพย์ไว้หลายโกฏิ

มีทรัพย์สมบัติและธัญญาหารมากมาย

[๕] เป็นผู้คงแก่เรียน ทรงจำมนตร์ จบไตรเพท

ถึงความสำเร็จในคัมภีร์ทำนายลักษณะ

และอิติหาสะ๒และในธรรมของตน

[๖] นั่งอยู่ในที่สงัด คิดอย่างนี้ว่า

การเกิดในภพใหม่ และการแตกไปแห่งสรีระเป็นทุกข์

ความหลงตายเป็นทุกข์ ชีวิตถูกชราย่ำยี

[๗] ก็ครั้งนั้น เรามีความเกิด ความแก่

ความป่วยไข้เป็นธรรมดา

เราจักแสวงหาพระนิพพาน

ที่ไม่แก่ ไม่ตาย เป็นแดนเกษม

[๘] เอาเถิด เราควรเป็นผู้ไม่มีความห่วงใย

ไม่มีความต้องการ ละทิ้งร่างกายที่เปื่อยเน่า

เต็มไปด้วยซากศพต่าง ๆ นี้ไปเสีย

[๙] มรรคนั้นไม่อาจจะไม่เป็นเหตุ มรรคนั้นที่มีอยู่ก็จักมี

เราจักแสวงหามรรคนั้น เพื่อหลุดพ้นไปจากภพ

[๑๐] เมื่อความทุกข์มี ชื่อว่าความสุขก็ต้องมีฉันใด

เมื่อภพมีอยู่ วิภพ ก็จำต้องปรารถนา ฉันนั้น

[๑๑] เมื่อความร้อนมี ความเย็นอย่างอื่นก็ต้องมีฉันใด

เมื่อไฟ ๓ อย่างมีอยู่

นิพพาน(ความดับ)ก็จำต้องปรารถนา ฉันนั้น

[๑๒] เมื่อความชั่วมี แม้ความดีก็ต้องมี ฉันใด

เมื่อความเกิดมีอยู่ ความไม่เกิดก็จำต้องปรารถนา ฉันนั้น

[๑๓] บุรุษผู้ตกไปในหลุมคูถเห็นสระน้ำเต็ม

ไม่เข้าไปยังสระน้ำนั้น นั้นไม่ใช่ความผิดของสระน้ำ ฉันใด

[๑๔] เมื่อสระน้ำอมฤต มีอยู่ บุคคลไม่แสวงหาสระน้ำนั้น

อันเป็นที่ชำระมลทินคือกิเลส

นั้นก็ไม่ใช่ความผิดของสระน้ำอมฤต ฉันนั้น

[๑๕] เมื่อทางไปมีอยู่ บุรุษนั้นถูกข้าศึกปิดล้อมไม่ยอมหนีไป

นั้นไม่ใช่ความผิดของหนทาง ฉันใด

[๑๖] เมื่อทางเกษมมีอยู่ บุคคลถูกกิเลสปิดล้อม

ไม่แสวงหาทางนั้น นั้นก็ไม่ใช่ความผิดของทางอันเกษม ฉันนั้น

[๑๗] คนป่วย เมื่อหมอมีอยู่ ก็ไม่ให้หมอเยียวยา

ความป่วยไข้นั้น นั้นไม่ใช่ความผิดของหมอ ฉันใด

[๑๘] คนมีทุกข์ถูกความป่วยไข้คือกิเลสเบียดเบียน

ไม่แสวงหาอาจารย์ นั้นก็ไม่ใช่ความผิดของอาจารย์ผู้แนะนำ

เอาเถิดเราควรเป็นผู้ไม่มีความห่วงใย

ไม่มีความต้องการ ละทิ้งร่างกายที่เปื่อยเน่า

เต็มไปด้วยซากศพต่าง ๆ นี้ไปเสีย ฉันนั้น

[๑๙] คนปลดเปลื้องซากศพที่น่ารังเกียจที่ผูกไว้ที่คอแล้ว

ไปอยู่เป็นสุขอย่างเสรีตามลำพังตน ฉันใด

[๒๐] เราไม่มีความห่วงใย ไม่มีความต้องการ

ละทิ้งร่างกายที่เปื่อยเน่าเป็นที่รวมซากศพต่าง ๆ นี้ไปเสีย ฉันนั้น

[๒๑] คนชายหญิงถ่ายอุจจาระลงในส้วม

แล้วละทิ้งส้วมไปไม่มีความห่วงใย ไม่มีความต้องการ ฉันใด

[๒๒] เราจักละทิ้งร่างกายที่เต็มไปด้วยซากศพต่าง ๆ นี้ไปเสีย

ดุจคนถ่ายอุจจาระ(ลงในส้วม) แล้วละทิ้งส้วมไป ฉันนั้น

[๒๓] เจ้าของเรือทิ้งเรือที่คร่ำคร่า ชำรุด น้ำไหลเข้าได้ไป

อย่างไม่มีความห่วงใย ไม่มีความต้องการ ฉันใด

[๒๔] เราจักละทิ้งร่างกายนี้ที่มีทวาร ๙

มีของไม่สะอาดไหลออกอยู่เป็นนิตย์ไปเสีย

ดุจเจ้าของเรือละทิ้งเรือที่คร่ำคร่าไป ฉันนั้น

[๒๕] บุรุษนำสิ่งของมีค่าไปกับพวกโจร

เห็นภัยคือการถูกปล้นสิ่งของจึงละทิ้ง(โจร)ไปเสีย ฉันใด

[๒๖] กายนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เปรียบเสมอด้วยมหาโจร

เราจักละกายนี้ไปเพราะกลัวแต่การปล้นกุศลธรรม ฉันนั้น

[๒๗] ครั้นเราคิดอย่างนี้แล้ว ได้ให้ทรัพย์หลายร้อยโกฏิ

แก่คนมีที่พึ่งและไม่มีที่พึ่งแล้วเข้าไปยังภูเขาหิมพานต์

[๒๘] ในที่ไม่ไกลจากภูเขาหิมพานต์ มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อธรรมิกะ

เราสร้างอาศรมอย่างดี สร้างบรรณศาลาอย่างดีไว้

[๒๙] ในที่นั้น เราสร้างที่จงกรมซึ่งเว้นโทษ ๕ ประการ

เป็นที่นำมาซึ่งอภิญญาพละประกอบด้วยคุณ ๘ ประการ

[๓๐] ละทิ้งผ้าสาฎกซึ่งประกอบด้วยโทษ ๙ ประการ เสีย

แล้วนุ่งผ้าคากรอง(ผ้าเปลือกไม้) ซึ่งประกอบด้วยคุณ ๑๒ ประการ

[๓๑] เราละทิ้งบรรณศาลาที่ประกอบไปด้วยโทษ ๘ ประการ เสีย

เข้าไปอาศัยโคนต้นไม้ซึ่งประกอบด้วยคุณ ๑๐ ประการ

[๓๒] เราละทิ้งข้าวเปลือกที่หว่านไว้ ปลูกไว้เสียโดยไม่เหลือ

บริโภคผลไม้ที่หล่นเองซึ่งประกอบด้วยคุณหลายอย่าง

[๓๓] ในที่นั้น เราบำเพ็ญความเพียรอยู่ในที่นั่งที่ยืนและที่จงกรม

ภายในเวลา ๗ วัน ก็ได้บรรลุอภิญญาพละ

[๓๔] เมื่อเราบรรลุถึงความสำเร็จ

มีความชำนาญในศาสนาอย่างนี้แล้ว

พระชินเจ้าพระนามว่าทีปังกร ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

[๓๕] ในขณะที่พระชินเจ้าทรงปฏิสนธิ ประสูติ ตรัสรู้

และแสดงธรรม เราเป็นผู้เปี่ยมด้วยความยินดีในฌาน

จึงไม่ได้เห็นนิมิต ๔ ประการ

[๓๖] ในแคว้นปัจจันตประเทศ ชนทั้งหลาย

ทูลนิมนต์พระตถาคตแล้ว มีใจยินดี

ช่วยกันแผ้วถางทางสำหรับพระตถาคตเสด็จดำเนินมา

[๓๗] ครั้งนั้น เราออกจากอาศรมของตนแล้ว

สลัดผ้าคากรอง เหาะไปในท้องฟ้า

[๓๘] เห็นหมู่ชนผู้มีจิตโสมนัส ยินดีร่าเริงบันเทิงใจ

จึงลงจากท้องฟ้ามาถามมนุษย์ทั้งหลายในขณะนั้นว่า

[๓๙] มหาชนผู้มีจิตโสมนัส ยินดีร่าเริงบันเทิงใจ

ช่วยกันแผ้วถางทางสำหรับเดินเพื่อใคร

[๔๐] ชนเหล่านั้นถูกเราถามแล้วบอกว่า

‘พระพุทธชินเจ้าผู้ยอดเยี่ยม พระนามว่าทีปังกร

ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก เสด็จอุบัติขึ้นในโลกแล้ว

ชนทั้งหลายช่วยกันแผ้วถางทางสำหรับเสด็จดำเนินเพื่อพระองค์’

[๔๑] เดี๋ยวนั้น ปีติเกิดแก่เราเพราะได้ฟังคำว่า ‘พุทโธ‘

เราจึงกล่าวประกาศความโสมนัสว่า ‘พุทโธ พุทโธ‘

[๔๒] เราทั้งยินดี ทั้งตื้นตันใจ ยืนคิดอยู่ ณ ที่นั้นว่า

‘เราจักปลูกพืชคือบุญลงในที่นี้ ขณะอย่าได้ล่วงเลยไป’

[๔๓] แล้วกล่าวว่า ‘ถ้าท่านทั้งหลายช่วยกันแผ้วถางทางเพื่อพระพุทธเจ้า

ขอจงให้โอกาสหนึ่งแก่ข้าพเจ้า

แม้ข้าพเจ้าก็จะช่วยแผ้วถางทางสำหรับเสด็จดำเนิน’

[๔๔] ครั้งนั้น ชนเหล่านั้นได้ให้โอกาสแก่เราเพื่อการแผ้วถางทาง

เราแผ้วถางทางไปพลางคิดไปพลางว่า ‘พุทโธ พุทโธ‘

[๔๕] เมื่อโอกาสของเรายังไม่ทันเสร็จ

พระชินมหามุนีพระนามว่าทีปังกร

กับพระขีณาสพ ๔๐๐,๐๐๐ รูป

ผู้ได้อภิญญา ๖ ผู้คงที่ ปราศจากมลทินก็เสด็จมาถึงทาง

[๔๖] การต้อนรับย่อมเป็นไป คนเป็นอันมากประโคมกลองเภรี

เทวดาและมนุษย์ต่างก็มีความชื่นชม เปล่งเสียงสาธุการ

[๔๗] เทวดาก็เห็นมนุษย์ มนุษย์ก็เห็นเทวดา

ทั้ง ๒ พวกนั้น พากันประนมมือเดินตามพระตถาคต

[๔๘] เทวดาทั้งหลายนำดนตรีทิพย์มาประโคม

มนุษย์ทั้งหลายนำดนตรีมนุษย์มาประโคม

ทั้ง ๒ พวกนั้นพากันประโคม

[๔๙] เทพผู้อยู่ในนภากาศ

ต่างก็โปรยปรายดอกมณฑารพ ดอกปทุม

ดอกปาริฉัตตกะอันเป็นทิพย์ลงมายังทิศน้อยทิศใหญ่

[๕๐] และโปรยปรายกระแจะจันทน์ และของหอมอย่างดี

ล้วนแต่เป็นของทิพย์ลงมายังทิศน้อยทิศใหญ่

[๕๑] มนุษย์ทั้งหลายผู้อยู่บนพื้นดิน ต่างก็โปรยปรายดอกจำปา

ดอกสน กระทุ่ม ดอกกากะทิง

ดอกบุนนาค ดอกการะเกดลงมายังทิศน้อยทิศใหญ่

[๕๒] เราสยายผมแล้วลาดผ้าคากรอง

และหนังสัตว์ลงบนเปือกตม

แล้วนอนคว่ำหน้าลงที่นั้น

[๕๓] ด้วยคิดว่า ‘พระพุทธเจ้าพร้อมทั้ง(สาวก)ผู้เป็นศิษย์

จงเหยียบเราเสด็จไปเถิด อย่าทรงเหยียบเปือกตมนั้นเลย

ข้อนั้นจักเป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่เรา’

[๕๔] เมื่อเรานอนอยู่ที่พื้นดิน มีความคิดอย่างนี้ว่า

เราเมื่อต้องการอยู่ ก็พึงเผากิเลสเราได้ ในวันนี้

[๕๕] (แต่)จะมีประโยชน์อะไรแก่เรา

ที่จะรู้แจ้งพระธรรมในศาสนานี้ โดยเพศที่คนอื่นไม่รู้จัก

เราจักบรรลุพระสัพพัญญุตญาณ พ้นแล้ว

พึงปลดเปลื้องมนุษย์พร้อมทั้งเทวดา

[๕๖] จะมีประโยชน์อะไรแก่เรา

ที่เป็นผู้ชายเห็นกำลังความสามารถ

จะข้ามพ้นแต่เพียงผู้เดียว

เราจักบรรลุพระสัพพัญญุตญาณ

ช่วยมนุษยโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ข้ามพ้นด้วย

[๕๗] ด้วยอธิการ(คือกุศลอันยิ่งใหญ่) นี้

ที่เราได้ทำแล้วในพระพุทธเจ้า ทรงเป็นสูงสุดแห่งบุรุษ

เราจะบรรลุพระสัพพัญญุตญาณ

จะช่วยหมู่ชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น

[๕๘] เราจักตัดกระแสสังสารวัฏ ทำลายภพทั้ง ๓

แล้วขึ้นสู่ธรรมนาวา (เรือคือธรรม)

ช่วยมนุษยโลกพร้อมทั้งเทวโลกให้ข้ามพ้น

[๕๙] อภินิหารย่อมสำเร็จได้เพราะธรรม ๘ ประการ

ประชุมพร้อมกัน คือ ความเป็นมนุษย์ ๑

ความสมบูรณ์ด้วยบุรุษเพศ ๑

เหตุที่จะทำให้สำเร็จพระอรหันต์ได้ในชาตินั้น ๑

การได้เห็นพระศาสดา ๑ การบรรพชา ๑

ความถึงพร้อมแห่งคุณ(คือสมาบัติ ๘ และอภิญญา ๕) ๑

อธิการคือการทำให้ยิ่ง ๑ ความเป็นผู้มีฉันทะ ๑

[๖๐] พระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกร

ผู้ทรงรู้แจ้งโลก สมควรรับเครื่องบูชา

ประทับยืนอยู่เหนือศีรษะเรา ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

[๖๑] ‘เธอทั้งหลายจงดูชฎิลดาบสนี้ ผู้มีตบะแก่กล้า

ในกัปอันประมาณมิได้นับจากกัปนี้ไป

เขาจักเป็นพระพุทธเจ้าในโลก

[๖๒] พระตถาคตได้เสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์ที่น่ารื่นรมย์

ทรงเริ่มตั้งความเพียรบำเพ็ญทุกรกิริยา

[๖๓] พระตถาคตจักประทับนั่งที่โคนต้นอชปาลนิโครธ

ทรงรับข้าวปายาสในที่นั้นแล้ว

เสด็จไปยังแม่น้ำเนรัญชรา

[๖๔] พระชินเจ้าพระองค์นั้น จักเสวยข้าวปายาส

ที่ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา แล้วเสด็จไปที่โคนต้นโพธิ์

ตามหนทางอันประเสริฐที่ตกแต่งไว้แล้ว

[๖๕] จากนั้น พระองค์ผู้มีพระยศยิ่งใหญ่

จักทำประทักษิณโพธิมัณฑ์อันยอดเยี่ยมแล้ว

ตรัสรู้ที่โคนต้นอัสสัตถพฤกษ์

[๖๖] พระมารดาผู้ให้กำเนิดพระชินเจ้าพระองค์นี้

จักมีพระนามว่ามายา พระบิดาจักมีพระนามว่าสุทโธทนะ

พระชินเจ้าพระองค์นี้จักมีพระนามว่าโคดม

[๖๗] พระโกลิตเถระและพระอุปติสสเถระ

ผู้ไม่มีอาสวะ สิ้นราคะ มีจิตสงบ

ตั้งมั่นดี จักเป็นพระอัครสาวก

พระเถระนามว่าอานนท์ จักเป็นพระอุปัฏฐาก

บำรุงพระชินเจ้าพระองค์นี้

[๖๘] พระเขมาเถรีและพระอุบลวรรณาเถรี

ผู้ไม่มีอาสวะ สิ้นราคะ มีจิตสงบ

ตั้งมั่นดี จักเป็นพระอัครสาวิกา

ต้นไม้เป็นที่ตรัสรู้ของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น

ชาวโลกเรียกว่า ต้นอัสสัตถพฤกษ์

[๖๙] จิตตคหบดีอุบาสกและหัตถกคหบดีอุบาสก

ชาวเมืองอาฬวี จักเป็นอัครอุปัฏฐาก

นันทมารดาอุบาสิกาและอุตตราอุบาสิกา

จักเป็นอัครอุปัฏฐายิกา

พระโคดมผู้มียศพระองค์นั้นจักมีพระชนมายุประมาณ ๑๐๐ ปี’

[๗๐] เทวดาและมนุษย์ได้ฟังพระดำรัสนี้

ของพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน

ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่แล้ว

ต่างก็มีความชื่นชมกล่าวว่า

ท่านผู้นี้เป็นหน่อพุทธางกูร’

[๗๑] สัตว์ทั้งหลายในหมื่นจักรวาลพร้อมทั้งเทวดา

ต่างก็เปล่งเสียงโห่ร้องปรบมือ ร่าเริง

ประนมมือนมัสการว่า

[๗๒] ‘ถ้าเราทั้งหลายจักพลาดศาสนาของพระโลกนาถพระองค์นี้

เราทั้งหลายก็จักพร้อมหน้าหน่อพุทธางกูรนี้ในอนาคตกาล

[๗๓] มนุษย์ทั้งหลายเมื่อจะข้ามแม่น้ำ พลาดท่าเฉพาะหน้าแล้ว

ก็ยึดเอาท่าถัดไปจึงข้ามแม่น้ำใหญ่ไป ฉันใด

[๗๔] เราทั้งหมดก็ฉันนั้นเหมือนกัน

ถ้าพลาดพระชินเจ้าพระองค์นี้

ก็จักพร้อมหน้าหน่อพุทธางกูรนี้ในอนาคตกาล

[๗๕] พระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกร ผู้ทรงรู้แจ้งโลก

สมควรรับเครื่องบูชา

ทรงประกาศกรรมของเราแล้ว

ทรงยกพระบาทเบื้องขวาขึ้น

[๗๖] สาวกของพระชินเจ้าที่อยู่ในที่นั้น

ได้ทำประทักษิณเราทุก ๆ องค์

เทวดา มนุษย์ อสูร ยักษ์ อภิวาทเราแล้ว พากันหลีกไป

[๗๗] ครั้งนั้น เมื่อพระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกร

ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก พร้อมทั้งพระสงฆ์ล่วงคลองจักษุเราไป

เราลุกขึ้นจากการนอนแล้ว นั่งขัดสมาธิอยู่

[๗๘] เราสำราญใจด้วยความสุข บันเทิงใจด้วยความปราโมทย์

และดื่มด่ำด้วยปีติ นั่งขัดสมาธิอยู่ในกาลนั้น

[๗๙] ครั้งนั้น เรานั่งขัดสมาธิแล้วคิดอย่างนี้ว่า

‘เราเป็นผู้มีความชำนาญในฌาน ถึงความสำเร็จอภิญญา

[๘๐] ในโลกธาตุมีหมื่นจักรวาล ไม่มีฤาษีผู้เสมอกับเรา

ในธรรมคือฤทธิ์ ก็ไม่มีใครเสมอกับเรา เราได้สุขเช่นนี้’

ขณะที่เรานั่งขัดสมาธิอยู่

เทวดาผู้สถิตอยู่ในโลกธาตุมีหมื่นจักรวาล

พากันเปล่งเสียงอย่างกึกก้องว่า

‘ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

นิมิตเหล่าใดที่เคยปรากฏ

ในขณะที่พระโพธิสัตว์ทั้งหลาย

นั่งขัดสมาธิอย่างประเสริฐ

นิมิตเหล่านั้นก็ปรากฏในวันนี้

ความหนาวก็บำราศไป และความร้อนก็สงบ

นิมิตเหล่านั้นปรากฏในวันนี้

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

โลกธาตุมีหมื่นจักรวาล ปราศจากเสียง

หมดความวุ่นวาย นิมิตเหล่านั้นปรากฏในวันนี้

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ลมพายุไม่พัด แม่น้ำทั้งหลายก็ไม่ไหล

นิมิตเหล่านั้นปรากฏในวันนี้

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ดอกไม้ทั้งหลาย ทั้งที่เป็นพันธุ์ไม้บก

และพันธุ์ไม้น้ำทุกชนิดต่างก็ผลิดอกในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ดอกไม้เหล่านั้นก็บานหมดทุกดอก

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ไม้เถาหรือไม้ต้นต่างก็เผล็ดผลแล้วในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ ไม้ผลเหล่านั้นก็เผล็ดผลแล้วทุกต้น

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

รัตนะทั้งหลายที่อยู่ในอากาศ

และที่อยู่บนพื้นดินสว่างไสวแล้วในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ รัตนะเหล่านั้นก็สว่างไสว

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ดนตรีทั้งหลาย ทั้งที่เป็นของมนุษย์

และเป็นของทิพย์ ต่างก็บรรเลงขึ้นแล้วในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ ดนตรีทั้ง ๒ อย่างนั้นก็บรรเลง

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ทิพยบุปผชาติอันวิจิตร ต่างก็ตกลงจากท้องฟ้าในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ ทิพยบุปผชาติเหล่านั้นก็ปรากฏ

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

มหาสมุทรย่อมกระฉ่อน โลกธาตุมีหมื่นจักรวาลก็ไหว

แม้ในวันนี้ ทั้ง ๒ นั้น(มหาสมุทรและโลกธาตุ)ก็บันลือลั่น

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ไฟนรกนับหมื่นดวงก็ดับลงในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ ไฟนรกนั้นก็ดับแล้ว

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ดวงอาทิตย์ปราศจากมลทิน

ดาวทุกดวงต่างก็สุกสกาว

แม้ในวันนี้ ดวงอาทิตย์และดวงดาวต่างก็ผ่องแผ้วสุกใส

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ทั้งที่ฝนไม่ตกเลย (แต่)น้ำในแม่น้ำ

กลับเอ่อขึ้นจากแผ่นดินในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ น้ำในแม่น้ำนั้นก็เอ่อขึ้นจากแผ่นดิน

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

หมู่ดาวนพเคราะห์และหมู่ดาวนักษัตร

เปล่งประกายสว่างทั่วท้องฟ้า

ดวงจันทร์ประกอบด้วยวิสาขฤกษ์แจ่มจรัส

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

สัตว์ทั้งหลายจำพวกที่อยู่ในรู

และจำพวกที่อาศัยอยู่ตามซอก

ต่างก็พากันออกจากที่อยู่ของตน

แม้ในวันนี้ สัตว์เหล่านั้นละทิ้งที่อยู่อาศัย

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ความไม่พอใจมิได้มีแก่สัตว์ทั้งหลาย

สัตว์ทั้งหลายต่างพากันยินดีอยู่ทั่วกันในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ สัตว์ทั้งหลายก็ยินดีอยู่ด้วยกันทั้งสิ้น

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

โรคทั้งหลายต่างก็สงบระงับลง

และความหิวโหยก็หายไปในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ ภาวะทั้ง ๒ อย่างนั้นก็ปรากฏเหมือนกัน

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ราคะก็เบาบางลงไป โทสะ และโมหะ

ต่างก็ถดถอยไปในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ กิเลสเหล่านั้นก็ปราศจากไปจนหมดสิ้น

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ภัยมิได้มีในขณะนั้น แม้ในวันนี้ ก็ปรากฏอย่างนั้น

เพราะเหตุนั้นเราทั้งหลายจึงรู้ได้ว่า

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

ขณะนั้น ธุลีมิได้ฟุ้งขึ้นไปในอากาศ

แม้ในวันนี้ ก็ปรากฏอย่างนั้น

เพราะเครื่องหมายนั้น เราทั้งหลายจึงรู้ได้ว่า

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

กลิ่นที่ไม่น่าปรารถนาก็ปราศไปหมดสิ้น

กลิ่นทิพย์ก็หอมฟุ้งตลบไป(ในขณะนั้น)

แม้ในวันนี้ กลิ่นหอมก็ฟุ้งตลบไป

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

เทวดาทั้งปวงก็ได้พากันปรากฏกาย(ในขณะนั้น)

เว้นแต่อรูปพรหม แม้ในวันนี้ ก็ปรากฏอย่างนั้นทั้งหมด

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

นรกทั้งหลายมีประมาณเท่าใด

ก็ได้ปรากฏทั้งหมดเท่านั้น ในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ ก็ปรากฏทั้งหมด

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

กำแพง ประตู และภูเขา

ก็มิได้เป็นสิ่งที่ปิดกั้นได้ในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ ทั้งหมดก็เปิดโล่ง

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

การจุติและการอุบัติ ก็มิได้มีในขณะนั้น

แม้ในวันนี้ การจุติและการอุบัติเหล่านั้นก็ปรากฏ

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

นิมิตเหล่านี้ย่อมปรากฏ

เพื่อประโยชน์แก่การตรัสรู้ของสัตว์ทั้งหลาย

ท่านจงบำเพ็ญความเพียรให้มั่นคง

อย่าถอยกลับ จงก้าวไปข้างหน้าเถิด

แม้เราทั้งหลายก็รู้ความเพียรนั้นอย่างแจ่มแจ้งว่า

ท่านจักเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน’

เราได้สดับพระพุทธดำรัสและคำ

ของเทวดาในหมื่นจักรวาลทั้ง ๒ แล้ว

ก็ยินดีร่าเริงบันเทิงใจ ได้คิดอย่างนี้ในกาลนั้นว่า

‘พระพุทธชินเจ้าทั้งหลาย มีพระดำรัสไม่เป็นสอง

มีพระดำรัสไม่เป็นโมฆะ พระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ไม่มีพระดำรัสไม่จริง เราคงจะเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

ย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เหมือนก้อนดินที่โยนขึ้นไปบนท้องฟ้า

ย่อมตกลงมาที่พื้นดินเป็นแน่

พระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มีพระดำรัสไม่จริง

เราคงจะเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

ย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เหมือนสัตว์ทั้งปวง

ต้องมีความตายเที่ยงแท้แน่นอน

พระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มีพระดำรัสไม่จริง

เราคงจะเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

ย่อมเที่ยงแท้แน่นอน

เหมือนสิ้นราตรีแล้ว อาทิตย์ต้องอุทัยแน่

พระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มีพระดำรัสไม่จริง

เราคงจะเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

ย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เหมือนราชสีห์ลุกออกจากที่นอน

ต้องมีการบันลือสีหนาทแน่

พระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มีพระดำรัสไม่จริง

เราคงจะเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน

พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

ย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เหมือนสตรีมีครรภ์แก่

จะต้องมีการคลอดบุตรในครรภ์เป็นแน่

พระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มีพระดำรัสไม่จริง

เราคงจะเป็นพระพุทธเจ้าแน่นอน’

เอาเถิด เราจักค้นหาพุทธการกธรรม จากสิบทิศ

คือข้างนี้ ๆ เบื้องบน เบื้องล่าง ตลอดทั่วธรรมธาตุ

ครั้งนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นทานบารมีเป็นข้อที่ ๑

ซึ่งเป็นทางใหญ่ที่ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายในปางก่อน

ได้อบรมสั่งสมมา จึงเตือนตนเองว่า

‘ท่านจงยึดทานบารมีข้อที่ ๑ นี้ บำเพ็ญให้มั่นคงก่อน

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ

ท่านก็จงบำเพ็ญทานบารมีเถิด

หม้อที่เต็มด้วยน้ำซึ่งผู้ใดผู้หนึ่งจับคว่ำลง

น้ำย่อมไหลออกหมด ไม่ขังอยู่ในหม้อนั้น ฉันใด

ท่านเห็นผู้ขอทั้งชั้นต่ำ ชั้นกลาง และชั้นสูงแล้ว

จงให้ทานอย่าให้เหลือ ดุจหม้อน้ำที่เขาคว่ำลง ฉันนั้น

แต่พุทธธรรมเหล่านี้จักมีเพียงเท่านี้ก็หามิได้

เราจักค้นหาธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

ครั้งนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นศีลบารมีเป็นข้อที่ ๒

ที่ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายในปางก่อน

ได้อบรมสั่งสมมา จึงเตือนตนเองว่า

‘ท่านจงยึดศีลบารมีข้อที่ ๒ นี้ บำเพ็ญให้มั่นคงก่อน

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ

ท่านก็จงบำเพ็ญศีลบารมีเถิด

จามรีย่อมรักษาขนหาง(ของตน)ที่ติดข้องอยู่ในที่ไร ๆ

ก็ยอมตายในที่นั้น ไม่ยอมให้ขนหางเสียไป ฉันใด

ท่านจงบำเพ็ญศีลในภูมิทั้ง ๔

รักษาศีลให้บริบูรณ์ในกาลทุกเมื่อ

ดุจจามรีรักษาขนหาง ฉันนั้น’

แต่พุทธธรรมเหล่านี้จักมีเพียงเท่านี้ก็หามิได้

เราจักค้นหาธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

ครั้งนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นเนกขัมมบารมีเป็นข้อที่ ๓

ที่ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายในปางก่อน

ได้อบรมสั่งสมมา จึงเตือนตนเองว่า

‘ท่านจงยึดเนกขัมมบารมีข้อที่ ๓ นี้ บำเพ็ญให้มั่นคงก่อน

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ

ท่านจงบำเพ็ญเนกขัมมบารมีเถิด

คนที่ถูกขังอยู่ในเรือนจำ ได้รับทุกข์มานาน

ย่อมไม่เกิดความยินดีในเรือนจำนั้น

มีแต่จะหาช่องทางที่จะพ้นออกไป ฉันใด

ท่านจงเห็นภพทั้งปวงดุจเรือนจำ

จงมุ่งหน้าต่อเนกขัมมะเพื่อหลุดพ้นไปจากภพ ฉันนั้นเถิด’

แต่พุทธธรรมเหล่านี้จักมีเพียงเท่านี้ก็หามิได้

เราจักค้นหาธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

ครั้งนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นปัญญาบารมีเป็นข้อที่ ๔

ที่ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายในปางก่อน

ได้อบรมสั่งสมมา จึงเตือนตนเองว่า

‘ท่านจงยึดปัญญาบารมีข้อที่ ๔ นี้ บำเพ็ญให้มั่นคงก่อน

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ

ท่านก็จงบำเพ็ญปัญญาบารมีเถิด

ภิกษุเมื่อเที่ยวบิณฑบาต

มิได้เว้นว่าจะเป็นตระกูลชั้นต่ำ ชั้นกลาง หรือชั้นสูง

ย่อมได้อาหารพอยังอัตภาพให้เป็นไปได้ ฉันใด

ท่านเมื่อสอบถามคนมีความรู้ตลอดกาลทั้งปวง

บำเพ็ญปัญญาบารมีไปเถิด

แล้วจักบรรลุสัมโพธิญาณได้ ฉันนั้น’

แต่พุทธธรรมเหล่านี้จักมีเพียงเท่านี้ก็หามิได้

เราจักค้นหาธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

ครั้งนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นวิริยบารมีเป็นข้อที่ ๕

ที่ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายในปางก่อน

ได้อบรมสั่งสมมา จึงเตือนตนเองว่า

‘ท่านจงยึดวิริยบารมีข้อที่ ๕ นี้ บำเพ็ญให้มั่นคงก่อน

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ

ท่านก็จงบำเพ็ญวิริยบารมีเถิด

ราชสีห์พญาเนื้อมีความเพียรไม่ย่อหย่อน

ทั้งในขณะหมอบ ยืน และเดิน ประคองใจไว้ทุกเมื่อ ฉันใด

ท่านจงประคองความเพียรให้มั่นคงทุกภพทุกชาติ

บำเพ็ญวิริยบารมีไปเกิด

แล้วจักบรรลุสัมโพธิญาณได้ ฉันนั้น’

แต่พุทธธรรมเหล่านี้จักมีเพียงเท่านี้ก็หามิได้

เราจักค้นหาธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

ครั้งนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นขันติบารมีเป็นข้อที่ ๖

ที่ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายในปางก่อน

ได้อบรมสั่งสมมา จึงเตือนตนเองว่า

‘ท่านจงยึดขันติบารมีข้อที่ ๖ นี้ บำเพ็ญให้มั่นคงก่อน

ท่านมีใจแน่วแน่(ไม่เป็นสอง)ในขันติบารมีนั้น

จักบรรลุสัมโพธิญาณได้

ธรรมดาแผ่นดินย่อมทนทานต่อสิ่งที่เขาทิ้งลงทุกอย่าง

ทั้งที่สะอาดและไม่สะอาด

ไม่ทำความยินดีและความขัดเคือง แม้ฉันใด

ถึงท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน อดทนต่อการยกย่อง

และการดูหมิ่นของคนทั้งปวง

บำเพ็ญขันติบารมีแล้วจักบรรลุสัมโพธิญาณได้’

แต่พุทธธรรมเหล่านี้จักมีเพียงเท่านี้ก็หามิได้

เราจักค้นหาธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

ครั้งนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นสัจจบารมีเป็นข้อที่ ๗

ที่ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายในปางก่อน

ได้อบรมสั่งสมมา จึงเตือนตนเองว่า

‘ท่านจงยึดสัจจบารมีข้อที่ ๗ นี้ บำเพ็ญให้มั่นคงก่อน

ท่านมีคำพูดที่แน่นอน(ไม่เป็นสอง)ในสัจจบารมีนั้น

จักบรรลุสัมโพธิญาณได้

ธรรมดาว่าดาวประกายพรึก

เป็นดาวนพเคราะห์ที่เที่ยงตรงในโลกพร้อมทั้งเทวโลก

ย่อมไม่เคลื่อนไปจากวิถีโคจร ไม่ว่าจะเป็นฤดูร้อน

ฤดูหนาว หรือฤดูฝน แม้ฉันใด

ถึงท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน

จงอย่าถอยกลับไปจากทาง(ที่ถูกต้องมั่นคง)

ในสัจจะทั้งหลาย บำเพ็ญสัจจบารมีแล้ว

จักบรรลุสัมโพธิญาณได้’

แต่พุทธธรรมเหล่านี้จักมีเพียงเท่านี้ก็หามิได้

เราจักค้นหาธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

ครั้งนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นอธิษฐานบารมีเป็นข้อที่ ๘

ที่ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายในปางก่อน

ได้อบรมสั่งสมมา จึงเตือนตนเองว่า

‘ท่านจงยึดอธิษฐานบารมีข้อที่ ๘ นี้ บำเพ็ญให้มั่นคงก่อน

ท่านเป็นผู้ไม่หวั่นไหวในอธิษฐานบารมีนั้นแล้ว

จักบรรลุสัมโพธิญาณได้

ภูผาไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นไม่สะเทือนเพราะลมแรง

คงตั้งอยู่ในที่เดิมนั่นเอง แม้ฉันใด

ท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน

จงเป็นผู้ไม่หวั่นไหวในอธิษฐานบารมีทุกเมื่อ

บำเพ็ญอธิษฐานบารมีแล้ว

จักบรรลุสัมโพธิญาณได้’

แต่พุทธธรรมเหล่านี้จักมีเพียงเท่านี้ก็หามิได้

เราจักค้นหาธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

ครั้งนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นเมตตาบารมีเป็นข้อที่ ๙

ที่ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายในปางก่อน

ได้อบรมสั่งสมมา จึงเตือนตนเองว่า

‘ท่านจงยึดเมตตาบารมีข้อที่ ๙ นี้ บำเพ็ญให้มั่นคงก่อน

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุพระโพธิญาณ

ท่านก็จงเป็นผู้ไม่มีใครเสมอในเมตตาบารมี

ธรรมดาน้ำย่อมแผ่ความเย็น

ชำระล้างมลทินคือธุลีเสมอกัน

ทั้งในคนดีและคนชั่ว แม้ฉันใด

ท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน จงเจริญเมตตาให้เสมอกัน

ทั้งในคนที่เกื้อกูลกันและในคนที่ไม่ได้เกื้อกูลกัน

บำเพ็ญเมตตาบารมีแล้ว

จักบรรลุสัมโพธิญาณได้

แต่พุทธธรรมเหล่านี้จักมีเพียงเท่านี้ก็หามิได้

เราจักค้นหาธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

ครั้งนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นอุเบกขาบารมีเป็นข้อที่ ๑๐

ที่ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายในปางก่อน

ได้อบรมสั่งสมมา จึงเตือนตนเองว่า

‘ท่านจงยึดอุเบกขาบารมีข้อที่ ๑๐ นี้ บำเพ็ญให้มั่นคงก่อน

ท่านเป็นผู้มีอุเบกขาเที่ยงตรง มั่นคง

จักบรรลุสัมโพธิญาณได้

ธรรมดาแผ่นดินย่อมวางเฉยในสิ่งที่เขาทิ้งลงทั้งสะอาด

และไม่สะอาด ทั้ง ๒ อย่าง เว้นความโกรธและความยินดี แม้ฉันใด

ท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน

จงมีใจเที่ยงตรงในสุขและทุกข์ในกาลทุกเมื่อ

บำเพ็ญอุเบกขาบารมีแล้ว

จักบรรลุสัมโพธิญาณได้

ธรรมที่เป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณ

มีอยู่ในโลกเพียงเท่านี้ นอกจากนี้ยิ่งกว่านั้นไม่มี

ท่านจงตั้งมั่นอยู่ในธรรมนั้นเถิด’

เมื่อเราพิจารณาเห็นธรรมเหล่านี้

พร้อมทั้งกิจและลักษณะอันเป็นภาวะของตน

พื้นพสุธาโลกธาตุมีหมื่นจักรวาล

ก็ไหวด้วยเดชแห่งธรรม

ปฐพีไหวสะเทือนเลื่อนลั่นเหมือนยนต์หีบอ้อย

เมทนีดลหวั่นไหวเหมือนล้อที่หีบน้ำมัน

บริษัทประมาณเท่าใด มีอยู่ในบริเวณรอบ ๆ พระพุทธเจ้า

บริษัทประมาณเท่านั้น สั่นเทานอนสลบอยู่บนภาคพื้นที่บริเวณนั้น

หม้อน้ำหลายพันหม้อ หม้อข้าวหลายร้อยหม้อ

หม้อใส่กระแจะและหม้อที่ใส่เปรียงในที่นั้น

ต่างก็กระทบกันและกัน

มหาชนหวาดเสียว สะดุ้งกลัว ตื่นตระหนก

มีใจหวาดหวั่น ประชุมกัน

พากันเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกร

ทูลถามว่า ‘อะไรจักมีแก่ชาวโลก

เป็นเหตุดีหรือเหตุร้าย

ชาวโลกทั้งปวงถูกเบียดเบียน

ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุ

ขอพระองค์ได้โปรดบรรเทาภัยที่เบียดเบียนนั้นเถิด’

ครั้งนั้น พระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกร

ทรงเป็นพระมหามุนี ทรงแจ้งให้มหาชนได้เข้าใจว่า

‘ในการที่พสุธาไหวครั้งนี้ ท่านทั้งหลายจงเบาใจเถิด

อย่าตกใจกลัวเลย

วันนี้เราพยากรณ์ผู้ใดว่าจักเป็นพระพุทธเจ้าในโลก

ผู้นั้นพิจารณาเห็นธรรมที่พระชินเจ้าทรงอบรมสั่งสมมาก่อน

เมื่อผู้นั้นพิจารณาธรรมซึ่งเป็นพุทธภูมิโดยไม่มีเหลือ

เพราะเหตุนั้น ปฐพีโลกธาตุมีหมื่นจักรวาล

ในโลกพร้อมทั้งเทวโลกจึงไหวแล้ว’

ขณะนั้น มหาชนได้ฟังพระดำรัสแล้ว

ก็เกิดความสบายใจขึ้น

ทุกคนพากันมาหาเราแล้วอภิวาทอีก

ครั้งนั้น เรายึดพระพุทธคุณ ทำใจให้มั่นคง

นมัสการพระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกรแล้วลุกจากอาสนะ

ชน ๒ ฝ่าย คือ เทพถือดอกไม้ทิพย์

หมู่มนุษย์ถือดอกไม้ที่เป็นของมนุษย์

ต่างโปรยปรายดอกไม้ทั้งหลายเพื่อเราผู้ลุกจากอาสนะ

อนึ่ง เทพและมนุษย์ทั้ง ๒ ฝ่ายเหล่านั้น

ต่างก็ประกาศความสวัสดีว่า

‘ท่านปรารถนาตำแหน่งอันใหญ่หลวง

ขอท่านได้ตำแหน่งนั้นตามความปรารถนาเถิด

เสนียดจัญไรทั้งปวงจงอย่ามี

ความโศกและโรคจงอย่ามี

อันตรายจงอย่ามีแก่ท่าน

ขอให้ท่านได้บรรลุพระโพธิญาณ อันประเสริฐเร็วพลันเถิด

เมื่อถึงฤดู (ที่ต้นไม้ผลิดอก) หมู่ไม้จำพวกที่มีดอก

ก็ผลิดอก ฉันใด

ท่านผู้มีความเพียรอันยิ่งใหญ่

ขอท่านจงผลิด้วยพระพุทธญาณ ฉันนั้นเหมือนกันเถิด

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกพระองค์

ก็ได้ทรงบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการมาแล้วฉันใด

ท่านผู้มีความเพียรอันยิ่งใหญ่

ขอท่านจงบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการ ฉันนั้นเหมือนกันเถิด

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกพระองค์

ก็ได้ตรัสรู้ที่โพธิมัณฑ์ ฉันใด

ท่านผู้มีความเพียรอันยิ่งใหญ่

ขอท่านจงตรัสรู้ที่ต้นไม้เป็นที่ตรัสรู้ของพระชินเจ้า

ฉันนั้นเหมือนกันเถิด

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกพระองค์

ก็ทรงประกาศพระธรรมจักรแล้ว ฉันใด

ท่านผู้มีความเพียรอันยิ่งใหญ่

ขอท่านจงประกาศพระธรรมจักร ฉันนั้นเหมือนกันเถิด

ดวงจันทร์ในวันเพ็ญเต็มดวงส่องสว่าง ฉันใด

ขอท่านผู้มีใจปรารถนาที่เต็มเปี่ยมแล้ว

จงรุ่งโรจน์(สว่างไสว)ในหมื่นจักรวาล

ฉันนั้นเหมือนกันเถิด

ดวงอาทิตย์พ้นจากราหูแล้ว

ย่อมไพโรจน์แจ่มจ้าด้วยแสงสว่าง ฉันใด

ขอท่านจงพ้นจากโลกธรรมแล้ว

แจ่มจ้าด้วยสิริ(แห่งพระพุทธเจ้า) ฉันนั้นเหมือนกันเถิด

แม่น้ำทุกสายไหลไปสู่ทะเลหลวง ฉันใด

ขอชาวโลกพร้อมทั้งเทวดาทั้งหลาย

จงพากันหลั่งไหลไปในสำนักของท่าน ฉันนั้นเหมือนกันเถิด’

ครั้งนั้น สุเมธดาบสนั้น อันทวยเทพและหมู่มนุษย์เหล่านั้น

ชมเชย สรรเสริญแล้ว สมาทานธรรม ๑๐ ประการ(บารมี ๑๐)

เมื่อจะบำเพ็ญธรรมเหล่านั้นให้บริบูรณ์ จึงเข้าไปยังป่าใหญ่

สุเมธกถา จบ