๒๓. โกนาคมนพุทธวงศ์ เล่ม ๓๓

กุกฺกุสนฺธสฺส อปเรน สมฺพุทฺโธ ทิปทุตฺตโม

โกนาคมโน นาม ชิโน โลกเชฏฺโฐ นราสโภ ฯ

ทสธมฺเม ปูรยิตฺวาน กนฺตารํ สมติกฺกมิ

ปวาหาย ๒ มลํ สพฺพํ ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ ฯ

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตนฺเต โกนาคมเน ๓ วินายเก

ตึสโกฏิสหสฺสานํ ปฐมาภิสมโย อหุ ฯ

ปาฏิหีรํ กโรนฺเต จ ปรวาทปฺปมทฺทเน

วีสติโกฏิสหสฺสานํ ทุติยาภิสมโย อหุ ฯ

ตโต วิกุพฺพนํ กตฺวา ชิโน เทวปุรํ คโต

วสติ ตตฺถ สมฺพุทฺโธ สิลาย ปณฺฑุกมฺพเล ฯ

ปกรเณ สตฺต เทเสนฺโต วสฺสํ วสติ โส มุนิ

ทสโกฏิสหสฺสานํ ตติยาภิสมโย อหุ ฯ

ตสฺสาปิ เทวเทวสฺส เอโก อาสิ สมาคโม

ขีณาสวานํ วิมลานํ สนฺตจิตฺตาน ตาทินํ ฯ

ตึสภิกฺขุสหสฺสานํ ตทา อาสิ สมาคโม

โอฆานมติกฺกนฺตานํ ๑ ภิชฺชิตานญฺจ มจฺจุยา ฯ

อหนฺเตน สมเยน ปพฺพโต นาม ขตฺติโย

มิตฺตามจฺเจหิ สมฺปนฺโน พลพาหนมปฺปกํ ๒ ฯ

สมฺพุทฺธทสฺสนํ คนฺตฺวา สุตฺวา ธมฺมมนุตฺตรํ

นิมนฺเตตฺวา สชินํ สงฺฆํ ทานํ ทตฺวา ยทิจฺฉกํ ฯ

ปตฺตุณฺณํ จีนปฏญฺจ โกเสยฺยํ กมฺพลํปิจ

โสวณฺณปาทุกญฺเจว อทาสิ ๓ สตฺถุ สาวเก ฯ

โสปิ มํ มุนิ พฺยากาสิ สงฺฆมชฺเฌ นิสีทิย

อิมสฺมึ ภทฺทเก กปฺเป อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ ฯ

อหุ กปิลวฺหยา รมฺมา นิกฺขมิตฺวา ตถาคโต

ปธานํ ปทหิตฺวาน กตฺวา ทุกฺกรการิกํ ฯ

อชปาลรุกฺขมูลสฺมึ นิสีทิตฺวา ตถาคโต

ตตฺถ ปายาสํ ปคฺคยฺห เนรญฺชรมุเปหิติ ฯ

เนรญฺชราย ตีรมฺหิ ปายาสํ อทิ โส ชิโน

ปฏิยตฺตวรมคฺเคน โพธิมณฺฑมฺหิ เอหิติ ฯ

ตโต ปทกฺขิณํ กตฺวา โพธิมณฺฑํ อนุตฺตรํ

อสฺสตฺถรุกฺขมูลมฺหิ พุชฺฌิสฺสติ มหายโส ฯ

อิมสฺส ชนิกา มาตา มายา นาม ภวิสฺสติ

ปิตา สุทฺโธทโน นาม อยํ เหสฺสติ โคตโม ฯ

อนาสวา วีตราคา สนฺตจิตฺตา สมาหิตา

โกลิโต อุปติสฺโส จ อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวกา

อานนฺโท นามุปฏฺฐาโก อุปฏฺฐิสฺสติมํ ชินํ ฯ

เขมา อุปฺปลวณฺณา จ อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวิกา

อนาสวา วีตราคา สนฺตจิตฺตา สมาหิตา ฯ

โพธิ ตสฺส ภควโต อสฺสตฺโถติ ปวุจฺจติ

จิตฺโต จ หตฺถาฬวโก อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐกา ฯ

นนฺทมาตา จ อุตฺตรา อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐิกา

อายุ วสฺสสตํ ตสฺส โคตมสฺส ยสสฺสิโน ฯ

อิทํ สุตฺวาน วจนํ อสมสฺส มเหสิโน

อาโมทิตา นรมรู พุทฺธวีชงฺกุโร อยํ ฯ

อุกฺกุฏฺฐิสทฺทา วตฺตนฺติ อปฺโผเฏนฺติ หสนฺติ จ

กตญฺชลี นมสฺสนฺติ ทสสหสฺสี สเทวกา ฯ

ยทิมสฺส โลกนาถสฺส วิรชฺฌิสฺสาม สาสนํ

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ ฯ

ยถา มนุสฺสา นทึ ตรนฺตา ปฏิติตฺถํ วิรชฺฌิย

เหฏฺฐาติตฺถํ คเหตฺวาน อุตฺตรนฺติ มหานทึ ฯ

เอวเมว มยํ สพฺเพ ยทิ มุญฺจามิมํ ชินํ

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ ฯ

ตสฺสาปิ วจนํ สุตฺวา ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ

อุตฺตรึ วตฺตมธิฏฺฐาสึ ทสปารมิปูริยา ฯ

สพฺพญฺญุตํ คเวสนฺโต ทานํ ทตฺวา นรุตฺตโม ๑

โอหายาหํ มหารชฺชํ ปพฺพชึ ชินสนฺติเก ฯ

นครํ โสภวตี นาม โสโภ นามาสิ ขตฺติโย

วสติ ตตฺถ นคเร สมฺพุทฺธสฺส มหากุลํ ฯ

พฺราหฺมโณ ยญฺญทตฺโต จ อาสิ พุทฺธสฺส โส ปิตา

อุตฺตรา นาม ชนิกา โกนาคมนสฺส สตฺถุโน ฯ

ตีณิ วสฺสสหสฺสานิ อคารํ อชฺฌาวสิ โส

ตุสิตสนฺตุสิตสนฺตุฏฺฐา ตโย ปาสาทมุตฺตมา ฯ

อนูนโสฬสสหสฺสานิ นาริโย สมลงฺกตา

รุจิคตฺตา นาม นารี สตฺถวาโห นาม อตฺรโช ฯ

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา หตฺถิยาเนน นิกฺขมิ

ฉมาสํ ปธานจารํ อจริ ปุริสุตฺตโม ฯ

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต โกนาคมโน ๒ โลกนายโก

วตฺตจกฺโก มหาวีโร มิคทาเย นรุตฺตโม ฯ

ภิยฺโยโส ๓ อุตฺตโร นาม อเหสุํ อคฺคสาวกา

โสตฺถิโช นามุปฏฺฐาโก โกนาคมนสฺส ยสสฺสิโน ๔ ฯ

สมุทฺทา อุตฺตรา เจว อเหสุํ อคฺคสาวิกา

โพธิ ตสฺส ภควโต อุทุมฺพโรติ วุจฺจติ ฯ

อุคฺโค จ โสมเทโว จ อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา

สีวลา เจว สามา จ อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐิกา ฯ

อุจฺจตฺตเนน โส พุทฺโธ ตึสหตฺถสมุคฺคโต

อุกฺกามุเข ยถา ตมฺพํ ๑ เอวํ รํสีหิ มณฺฑิโต ฯ

ตึสวสฺสสหสฺสานิ อายุ พุทฺธสฺส ตาวเท

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส ตาเรสิ ชนตํ พหุํ ฯ

ธมฺมเจติยํ ๒ สมุสฺสิตฺวา ธมฺมทุสฺสวิภูสิตํ

ธมฺมปุปฺผคุฬํ กตฺวา นิพฺพุโต โส สสาวโก ฯ

มหาวิลาโส ตสฺส ชโน สิริธมฺมปฺปกาสโน

สพฺพํ สมนฺตรหิตํ นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขาราติ ฯ

โกนาคมโน สมฺพุทฺโธ ปพฺพตารามมฺหิ นิพฺพุโต

ธาตุวิตฺถาริกํ อาสิ เตสุ เตสุ ปเทสโตติ ฯ

โกนาคมนพุทฺธวํโส เตวีสติโม ฯ

๑ ยุ. สีหนาทญฺจ ฯ ๒ ม. ยุ. ปวาหิย ฯ ๓ ม. โกนาคมนนายเก ฯ ยุ. โกนาคมเน$

นายเก ฯ

๑ ยุ. อติกฺกนฺตจตุโรฆานํ ฯ ๒ ม. ยุ. อนนฺตพลวาหนํ ฯ ๓ ม. ยุ. อทาสึ ฯ

๑ ม. ยุ. นรุตฺตเม ฯ ๒ ม. โกนาคมนนายโก ฯ ๓ ม. ภิยฺยโส ฯ ๔ ม. ยุ.

สตฺถุโน ฯ

สมัยต่อมาจากพระกุกกุสันธพุทธเจ้า พระสัมพุทธนราสภชินเจ้าผู้อุดมกว่าสัตว์ เชษฐบุรุษของโลก พระนามว่าโกนาคมนะ ทรงบำเพ็ญธรรม ๑๐ ประการบริบูรณ์ ข้ามทางกันดารได้แล้ว ทรงลอยมลทินทั้งปวงแล้ว ทรงบรรลุสัมโพธิญาณอันอุดม เมื่อพระองค์ผู้เป็นนายกชั้นพิเศษของโลก ทรงประกาศพระธรรมจักร ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ ได้มีแก่สัตว์สามหมื่นโกฏิ และในคราวเมื่อพระองค์ทรงทำปฏิหาริย์ย่ำยีวาทะของผู้อื่น ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๒ ได้มีแก่สัตว์สองหมื่นโกฏิ

ต่อแต่นั้น พระมุนีสัมพุทธชินเจ้าทรงแผลงฤทธิ์ต่างๆ เสด็จไปยังดาวดึงส์เทวโลก ประทับเหนือบัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ ทรงจำพรรษาอยู่ ณ ดาวดึงส์นั้น ทรงแสดงพระอภิธรรม ๗คัมภีร์ ธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๓ ได้มีแก่ทวยเทพหมื่นโกฏิ แม้พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ก็ทรงมีการประชุมพระภิกษุขีณาสพผู้ปราศจากมลทิน ผู้มีจิตสงบระงับ คงที่ ครั้งเดียว ในกาลนั้นพระภิกษุขีณาสพผู้ล่วงโอฆะทั้งหลายและทำลายมัจจุราชแล้ว มาประชุมกันสามหมื่น สมัยนั้น เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าบรรพตถึงพร้อมด้วยมิตรและอำมาตย์ มีพลนิกายและพาหนะมากมาย เราไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้าได้ฟังธรรมอันยอดเยี่ยมแล้ว นิมนต์พระสงฆ์พร้อมด้วยพระชินเจ้า ได้ถวายทานตามปรารถนา

เราได้ถวายผ้าปัตตุณณะ ผ้าเมืองจีน ผ้าไหม ผ้ากัมพล และรองเท้าทอง แก่พระศาสดาและพระสาวก แม้พระมุนีพระองค์นั้น ก็ประทับนั่งท่ามกลางสงฆ์ตรัสพยากรณ์เราว่า ในภัทรกัปนี้ผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าในโลก .... ข้ามแม่น้ำใหญ่ ฉะนั้น เราได้ฟังพระพุทธพยากรณ์แม้นั้นแล้ว ก็ยังจิตให้เลื่อมใสอย่างยิ่ง เราได้อธิษฐานวัตรในการบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการให้ยิ่งขึ้นไป เราผู้อุดมกว่านรชน เมื่อแสวงหาพระสัพพัญญุตญาณ จึงให้ทาน ละราชสมบัติอันใหญ่หลวงบวชในพระสำนักพระชินเจ้า พระนครชื่อว่าโสภวดี พระบรมกษัตริย์พระนามว่าโสภะ ตระกูลใหญ่ของพระสัมพุทธเจ้าอยู่ในพระนครนั้นยัญทัตตพราหมณ์เป็นพุทธบิดา

นางอุตราพราหมณีเป็นพุทธมารดาพระองค์ครอบครองอาคารสถานอยู่สามหมื่นปี มีปราสาทอันประเสริฐ๓ ปราสาท ชื่อดุสิต สันดุสิต และสันตุฏฐะ มีนางสาวนารี หมื่นหกพันนาง ล้วนประดับประดาสวยงาม นางรุจิคุตตาพราหมณีเป็นภรรยา บุตรชายนามว่าสัตถวาหะ พระองค์ผู้เป็นอุดมบุรุษได้เห็นนิมิต ๔ ประการ จึงออกบวชด้วยยานช้างยานพาหนะ บำเพ็ญเพียรอยู่ ๖ เดือน พระโกนาคมนมหาวีรเจ้า นายกของโลก ผู้อุดมกว่านรชน อันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักรที่มฤคทายวัน ทรงมีพระภิยโยสเถระ และพระอุตรเถระเป็นพระอัครสาวก พระเถระชื่อว่าโสตถิชะเป็นพระพุทธอุปัฏฐาก พระสมุททาเถรีและพระอุตราเถรีเป็นพระอัครสาวิกา

ไม้โพธิพฤกษ์ของพระองค์เรียกชื่อว่า ไม้มะเดื่อ อุคคอุบาสกและโสมเทวอุบาสกเป็นอัคร-อุปัฏฐาก สีวลาอุบาสิกาและสามาอุบาสิกาเป็นอัครอุปัฏฐายิกาพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น มีพระองค์สูง ๓๐ ศอก ประดับด้วยพระรัศมีเปล่งปลั่ง ดังทองที่ปากเบ้า พระองค์มีพระชนมายุในขณะนั้นสามหมื่นปี ทรงดำรงอยู่เท่านั้น ทรงช่วยให้ประชุมชนข้ามพ้นวัฏสงสารได้มากมาย ทรงยกธรรมเจดีย์อันประดับด้วยผ้าคือธรรมขึ้นแล้ว ทรงร้อยพวงดอกไม้คือธรรมเสร็จแล้ว เสด็จนิพพานพร้อมด้วยพระสาวก พระองค์มีพระลีลาอันใหญ่มีธรรมอันเป็นสิริเป็นเครื่องปรากฏ สิ่งทั้งปวงหายไปหมดแล้ว สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ พระโคนาคมนสัมพุทธเจ้า เสด็จนิพพาน ณ ปัพพตาราม พระธาตุของพระองค์แผ่กว้างไปในประเทศนั้นๆ ฉะนี้แล.

จบโกนาคมนพุทธวงศ์ที่ ๒๓