๑. ทีปังกรพุทธวงศ์ เล่ม ๓๓

กปฺเป จ สตสหสฺเส จตุโร จ อสงฺขิเย

อมรํ นาม นครํ ทสฺสเนยฺยํ มโนรมํ ฯ

ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตํ อนฺนปานสมายุตํ

หตฺถิสทฺทํ อสฺสสทฺทํ เภริสงฺขรถานิ จ ฯ

ขาทถ ปีวถ เจว อนฺนปาเนน โฆสิตํ

นครํ สพฺพงฺคสมฺปนฺนํ สพฺพกมฺมมุปาคตํ ฯ

สตฺตรตนสมฺปนฺนํ นานาชนสมากุลํ

สมิทฺธํ เทวนครํว อาวาสํ ปุญฺญกมฺมินํ ฯ

นคเร อมรวติยา สุเมโธ นาม พฺราหฺมโณ

อเนกโกฏิสนฺนิจฺจโย ปหูตธนธญฺญวา ฯ

อชฺฌายิโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทาน ปารคู

ลกฺขเณ อิติหาเส จ สทฺธมฺเม ปารมึ คโต ฯ

รโหคโต นิสีทิตฺวา เอวํ จินฺเตสิหนฺตทา

ทุกฺโข ปุนพฺภโว นาม สรีรสฺส ปเภทนํ ฯ

๑ [สมฺโมหํ มรณํ ทุกฺขํ ชราย อภิมทฺทิตํ]

ชาติธมฺโม ชราธมฺโม พฺยาธิธมฺโม จหนฺตทา

อชรํ อมรํ เขมํ ปริเยสิสฺสามิ นิพฺพุตึ ฯ

ยนฺนูนิมํ ปูติกายํ นานากุณปปูริตํ

ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺเฉยฺยํ อนเปกฺโข อนตฺถิโก ฯ

อตฺถิ เหหิติ โส มคฺโค น โส สกฺกา น เหตุเย

ปริเยสิสฺสามิ ตํ มคฺคํ ภวโต ปริมุตฺติยา ฯ

ยถาปิ ทุกฺเข วิชฺชนฺเต สุขํ นามปิ วิชฺชติ

เอวํ ภเว วิชฺชมาเน วิภโว อิจฺฉิตพฺพโก ฯ

ยถาปิ อุเณฺห วิชฺชนฺเต อปรํ วิชฺชติ สีตลํ

เอวํ ติวิธคฺคิ วิชฺชนฺเต นิพฺพานํ อิจฺฉิตพฺพกํ ฯ

ยถาปิ ปาเป วิชฺชนฺเต กลฺยาณมปิ วิชฺชติ

เอวเมว ชาติ วิชฺชนฺเต อชาติ อิจฺฉิตพฺพกํ ฯ

ยถา คูถคโต ปุริโส ตฬากํ ทิสฺวาน ปูริตํ

น คเวสติ [๑] ตฬากํ น โทโส ตฬากสฺส โส ฯ

เอวํ กิเลสมลโธวนํ วิชฺชนฺเต อมตนฺตเฬ

น คเวสติ ตฬากํ น โทโส อมตนฺตเฬ ฯ

ยถา อรีหิ ปริรุทฺโธ วิชฺชนฺเต คมนํปเถ

น ปลายติ โส ปุริโส น โทโส อญฺชสสฺส โส ฯ

เอวํ กิเลสปริรุทฺโธ วิชฺชมาเน สิเว ปเถ

น คเวสติ ตํ มคฺคํ น โทโส สิวมญฺชเส ฯ

ยถา พฺยาธิโก ปุริโส วิชฺชมาเน ติกิจฺฉเก

น ติกิจฺฉาเปติ ตํ พฺยาธึ น โส โทโส ติกิจฺฉเก ฯ

เอวํ กิเลสพฺยาธีหิ ทุกฺขิโต ปริปีฬิโต

น คเวสติ อาจริยํ น โส โทโส วินายเก ฯ

๑ [ยนฺนูนิมํ ปูติกายํ นานากุณปปูริตํ

ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺเฉยฺยํ อนเปกฺโข อนตฺถิโก] ฯ

ยถาปิ กุณปํ ปุริโส กณฺเฐ พนฺธํ ชิคุจฺฉิยํ

โมจยิตฺวาน คจฺเฉยฺย สุขี เสรี สยํ วสี ฯ

ตเถวิมํ ปูติกายํ นานากุณปสญฺจยํ

ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺเฉยฺยํ อนเปกฺโข อนตฺถิโก ฯ

ยถา อุสฺสาสฐานมฺหิ ๒ กรีสํ นรนาริโย

ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺฉนฺติ อนเปกฺขา อนตฺถิกา ฯ

เอวเมวาหํ อิมํ กายํ นานากุณปปูริตํ

ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺฉิสฺสํ วจฺจํ กตฺวา ยถา กุฏึ ฯ

ยถาปิ ชชฺชรํ นาวํ ปลุตฺตํ ๓ อุทกคาหินึ

สามิกา ๔ ฉฑฺฑยิตฺวาน อนเปกฺขา อนตฺถิกา ฯ

เอวเมวาหํ อิมํ กายํ นวจฺฉิทฺทํ ธุวสฺสวํ

ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺฉิสฺสํ ชิณฺณนาวํว สามิกา ฯ

ยถา ปุริโส โจเรหิ คจฺฉนฺโต ภณฺฑมาทิย

ภณฺฑจฺเฉทภยํ ทิสฺวา ฉฑฺฑยิตฺวาน คจฺฉติ ฯ

เอวเมว อยํ กาโย มหาโจรสโม วิย

ปหายิมํ คมิสฺสามิ กุสลจฺเฉทนา ภยา ฯ

เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน เนกโกฏิสตํ ธนํ

นาถานาถานํ ทตฺวาน หิมวนฺตํ อุปาคมึ ฯ

หิมวนฺตสฺสาวิทูเร ธมฺมิโก นาม ปพฺพโต

อสฺสโม สุกโต มยฺหํ ปณฺณสาลา สุมาปิตา ฯ

จงฺกมํ ตตฺถ มาเปสึ ปญฺจโทสวิวชฺชิตํ

อฏฺฐคุณสมุเปตํ อภิญฺญาพลมาหรึ ฯ

สาฏกํ ปชหึ ตตฺถ นวโทสมุปาคตํ

วากจีรํ นิวาเสสึ ทฺวาทสคุณมุปาคตํ ฯ

อฏฺฐโทสสมากิณฺณํ ปชหึ ปณฺณสาลกํ

อุปาคมึ รุกฺขมูลํ คุเณหิ ๑ ทสหุปาคตํ ฯ

วาปิตํ โรปิตํ ธญฺญํ ปชหึ นิรวเสสโต

อเนกคุณสมฺปนฺนํ ปวตฺตผลมาทยึ ฯ

ตตฺถปฺปธานํ ปทหึ นิสชฺชฏฺฐานจงฺกเม

อพฺภนฺตรมฺหิ สตฺตาเห อภิญฺญาพลปาปุณึ ฯ

เอวํ เม สิทฺธิปตฺตสฺส วสีภูตสฺส สาสเน

ทีปงฺกโร นาม ชิโน อุปฺปชฺชิ โลกนายโก ฯ

อุปฺปชฺชนฺเต จ ชายนฺเต พุชฺฌนฺเต ธมฺมเทสเน

จตุโร นิมิตฺเต นาทฺทสํ ฌานรติสมปฺปิโต ฯ

ปจฺจนฺตเทสวิสเย นิมนฺเตตฺวา ตถาคตํ

ตสฺส อาคมนํ มคฺคํ โสเธนฺติ ตุฏฺฐมานสา ฯ

อหนฺเตน สมเยน นิกฺขมิตฺวา สกสฺสมา

ธุนนฺโต วากจีรานิ คจฺฉามิ อมฺพเร ตทา ฯ

เวทชาตํ ชนํ ทิสฺวา ตุฏฺฐหฏฺฐํ ปโมทิตํ

โอโรหิตฺวาน คคนา มนุสฺเส ปุจฺฉิ ตาวเท ฯ

ตุฏฺฐหฏฺโฐ ปมุทิโต เวทชาโต มหาชโน

กสฺส โสธิยตี ๑ มคฺโค อญฺชสํ วฏุมายนํ ฯ

เต เม ปุฏฺฐา วิยากํสุ พุทฺโธ โลเก อนุตฺตโร

ทีปงฺกโร นาม ชิโน อุปฺปชฺชิ โลกนายโก

ตสฺส โสธิยเต ๒ มคฺโค อญฺชสํ วฏุมายนํ ฯ

พุทฺโธติ มม ๓ สุตฺวาน ปีติ อุปฺปชฺชิ ตาวเท

พุทฺโธ พุทฺโธติ กถยนฺโต โสมนสฺสํ ปเวทยึ ฯ

ตตฺถ ฐตฺวา วิจินฺเตสึ ตุฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส

อิธ วีชานิ โรปิสฺสํ ขโณ เว มา อุปจฺจคา ฯ

ยทิ พุทฺธสฺส โสเธถ เอโกกาสํ ททาถ เม

อหํปิ โสธยิสฺสามิ อญฺชสํ วฏุมายนํ ฯ

อทํสุ เต มโมกาเส ๔ โสเธตุํ อญฺชสํ ตทา

พุทฺโธ พุทฺโธติ จินฺเตนฺโต มคฺคํ โสเธมหนฺตทา ฯ

อนิฏฺฐิเต มโมกาเส ทีปงฺกโร มหามุนิ

จตูหิ สตสหสฺเสหิ ฉฬภิญฺเญหิ ตาทิหิ

ขีณาสเวหิ วิมเลหิ ปฏิปชฺชิ อญฺชสํ ชิโน ฯ

ปจฺจุคฺคมนา วตฺตนฺติ วชฺชนฺติ เภริโย พหู

อาโมทิตา นรมรู สาธุการํ ปวตฺตยุํ ฯ

เทวา มนุสฺเส ปสฺสนฺติ มนุสฺสา ๑ ปสฺสนฺติ เทวตา

อุโภปิ เต ปญฺชลิกา อนุยนฺติ ตถาคตํ ฯ

เทวา ทิพฺเพหิ ตุริเยหิ มนุสฺสา มานุสเกหิ ๒ จ

อุโภปิ เต วชฺชยนฺตา อนุยนฺติ ตถาคตํ ฯ

ทิพฺพํ มนฺทารวํ ปุปฺผํ ปทุมํ ปาริฉตฺตกํ

ทิโสทิสํ โอกิรนฺติ ๓ อากาเส นภคา ๔ มรู ฯ

ทิพฺพํ จนฺทนจุณฺณญฺจ วรคนฺธญฺจ เกวลํ

ทิโสทิสํ โอกิรนฺติ ๓ อากาเส นภคา ๔ มรู ฯ

จมฺปกํ สลฬํ นีปํ นาคปุนฺนาคเกตกํ

ทีโสทิสํ โอกิรนฺติ ๓ ภูมิตลคตา นรา ฯ

เกเส มุญฺจิตฺวาหํ ตตฺถ วากจีรํ จ จมฺมกํ

กลเล ปตฺถริตฺวาน อวกุชฺโช นิปชฺชหํ ฯ

อกฺกมิตฺวาน มํ พุทฺโธ สห สิสฺเสหิ คจฺฉตุ

มา นํ กลลํ ๕ อกฺกมิตฺถ หิตาย เม ภวิสฺสติ ฯ

ปฐวิยํ นิปนฺนสฺส เอวํ เม อาสิ เจตโส

อิจฺฉมาโน อหํ อชฺช กิเลเส ฌาปเย มม ฯ

กึ เม อญฺญาตเวเสน ธมฺมํ สจฺฉิกเตนิธ

สพฺพญฺญุตํ ปาปุณิตฺวา มุตฺโต ๖ โมเจ สเทวเก ฯ

กึ เม เอเกน ติณฺเณน ปุริเสน ถามทสฺสินา

สพฺพญฺญุตํ ปาปุณิตฺวา สนฺตาเรสฺสํ สเทวเก ๑ ฯ

อิมินา เม อธิกาเรน กเตน ปุริสุตฺตเม

สพฺพญฺญุตํ ปาปุณามิ ๒ ตาเรมิ ชนตํ พหุํ ฯ

สํสารโสตํ ฉินฺทิตฺวา วิทฺธํเสตฺวา ตโย ภเว

ธมฺมนาวํ สมารุยฺห สนฺตาเรสฺสํ สเทวเก ฯ

ทีปงฺกโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

อุสฺสีสเก มํ ฐตฺวาน อิทํ วจนมพฺรวิ ฯ

ปสฺสถ อิมํ ตาปสํ ชฏิลํ อุคฺคตาปนํ

อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป พุทฺโธ โลเก ภวิสฺสติ ฯ

อหุ ๓ กปิลวฺหยา รมฺมา นิกฺขมิตฺวา ตถาคโต

ปธานํ ปทหิตฺวาน กตฺวา ทุกฺกรการิกํ ๔ ฯ

อชปาลรุกฺขมูลสฺมึ นิสีทิตฺวา ตถาคโต

ตตฺถ ปายาสํ ปคฺคยฺห เนรญฺชรมุเปหิติ ฯ

เนรญฺชราย ตีรมฺหิ ปายาสํ อทิ ๕ โส ชิโน

ปฏิยตฺตวรมคฺเคน โพธิมูลมฺหิ เอหิติ ฯ

ตโต ปทกฺขิณํ กตฺวา โพธิมณฺฑํ อนุตฺตรํ

อสฺสตฺถรุกฺขมูลมฺหิ พุชฺฌิสฺสติ มหายโส ฯ

อิมสฺส ชนิกา มาตา มายา นาม ภวิสฺสติ

ปิตา สุทฺโธทโน นาม อยํ เหสฺสติ โคตโม ฯ

โกลิโต อุปติสฺโส จ อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวกา

อนาสวา วีตราคา ๑ สนฺตจิตฺตา สมาหิตา

อานนฺโท นามุปฏฺฐาโก อุปฏฺฐิสฺสติมํ ชินํ ฯ

เขมา อุปฺปลวณฺณา จ อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวิกา

อนาสวา วีตราคา สนฺตจิตฺตา สมาหิตา ฯ

โพธิ ตสฺส ภควโต อสฺสตฺโถติ ปวุจฺจติ

จิตฺโต จ หตฺถาฬวโก อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐกา ฯ

นนฺทมาตา จ อุตฺตรา อคฺคา เหสฺสนฺตุปฏฺฐิกา

อายุ ๒ วสฺสสตํ ตสฺส โคตมสฺส ๓ ยสสฺสิโน ฯ

อิทํ สุตฺวาน วจนํ อสมสฺส มเหสิโน

อโมทิตา นรมรู พุทฺธวีชงฺกุโร ๔ อยํ ฯ

อุกฺกุฏฺฐิสทฺทา วตฺตนฺติ อปฺโผเฏนฺติ หสนฺติ จ

กตญฺชลี นมสฺสนฺติ ทสสหสฺสี สเทวกา ฯ

ยทิมสฺส โลกนาถสฺส วิรชฺฌิสฺสาม สาสนํ

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ ฯ

ยถา มนุสฺสา นทึ ตรนฺตา ปฏิติตฺถํ วิรชฺฌิย

เหฏฺฐาติตฺถํ ๕ คเหตฺวาน อุตฺตรนฺติ มหานทึ ฯ

เอวเมว มยํ สพฺเพ ยทิ มุญฺจามิมํ ชินํ

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน เหสฺสาม สมฺมุขา อิมํ ฯ

ทีปงฺกโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

มม กมฺมํ ปกิตฺเตตฺวา ทกฺขิณปาทมุทฺธริ ฯ

เย ตตฺถ อาสุํ ชินปุตฺตา สพฺเพ ปทกฺขิณมกํสุ มํ

เทวา มนุสฺสา อสุรา ยกฺขา ๑ อภิวาเทตฺวาน ปกฺกมม ฯ

ทสฺสนํ เม อติกฺกนฺเต สสงฺเฆ โลกนายเก

สยนา วุฏฺฐหิตฺวาน ปลฺลงฺกํ อาภุชึ ตทา ฯ

สุเขน สุขิโต โหมิ ปาโมชฺเชน ปโมทิโต

ปีติยา จ อภิสฺสนฺโน ปลฺลงฺกํ อาภุชึ ตทา ฯ

ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา เอวํ จินฺเตสิหํ ตทา

วสีภูโต อหํ ฌาเน อภิญฺญาปารมิงฺคโต ๒ ฯ

สหสฺสิยมฺหิ โลกมฺหิ อิสโย นตฺถิ เม สมา

อสโม อิทฺธิธมฺเมสุ อลภึ อีทิสํ สุขํ ฯ

ปลฺลงฺกาภุชเน มยฺหํ ทสสหสฺสาธิวาสิโน

มหานาทํ ปวตฺเตสุํ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

ยา ปุพฺเพ โพธิสตฺตานํ ปลฺลงฺกวรมาภุเช

นิมิตฺตานิ ปทิสฺสนฺติ ตานิ อชฺช ปทิสฺสเร ฯ

สีตํ พฺยาปคตํ ๓ โหติ อุณฺหญฺจ อุปสมฺมติ

ตานิ อชฺช ปทิสฺสนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

ทสสหสฺสี โลกธาตุ นิสฺสทฺทา โหติ นิรากุลา

ตานิ อชฺช ปทิสฺสนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

มหาวาตา น วายนฺติ น สนฺทนฺติ สวนฺติโย

ตานิ อชฺช ปทิสฺสนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

ถลชา ชลชา ๑ ปุปฺผา สพฺเพ ปุปฺผนฺติ ตาวเท

เตปชฺช ปุปฺผิตา สพฺเพ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

ลตา วา ยทิวา รุกฺขา ผลํ ธาเรนฺติ ตาวเท

เตปชฺช ผลิตา สพฺเพ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

อากาสฏฺฐา จ ภุมฺมฏฺฐา รตนา โชตนฺติ ตาวเท

เตปชฺช รตนา โชตนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

มานุสฺสิกา จ ทิพฺพา จ ตุริยา วชฺชนฺติ ตาวเท

เตปชฺชุโภ อภิรวนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

วิจิตฺตปุปฺผา คคนา อภิวสฺสนฺติ ตาวเท

เตปิ อชฺช ปทิสฺสนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

มหาสมุทฺโท อาภุชติ ทสสหสฺสี ปกมฺปติ

เตปชฺชุโภ อภิรวนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

นิรเย ทสสหสฺสา อคฺคี นิพฺพนฺติ ตาวเท

เตปชฺช นิพฺพุตา อคฺคี ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

วิมโล โหติ สุริโย สพฺพา ทิสฺสนฺติ ตารกา

เตปิ อชฺช ปทิสฺสนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

อโนวุฏฺเฐน อุทกํ มหิยา อุพฺภิชฺชิ ตาวเท

ตํปชฺชุพฺภิชฺชเต มหิยา ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

ตาราคณา วิโรจนฺติ นกฺขตฺตา คคนมณฺฑเล

วิสาขา จนฺทิมายุตฺตา ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

วิลาสยา ทรีสยา นิกฺขมนฺติ สกาสยา

เตปชฺช อาสยา ฉุทฺธา ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

น โหติ อรติ สตฺตานํ สนฺตุฏฺฐา โหนฺติ ตาวเท

เตปชฺช สพฺเพ สนฺตุฏฺฐา ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

โรคา ตนูปสมฺมนฺติ ชิฆจฺฉา จ วินสฺสติ

ตานิปชฺช ปทิสฺสนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

ราโค ตทา ตนุ โหติ โทโส โมโห วินสฺสติ

เตปชฺช วิคตา สพฺเพ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

ภยํ ตทา น ภวติ อชฺชเปตํ ปทิสฺสติ

เตน ลิงฺเคน ชานาม ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

รโชนุทฺธํสติ อุทฺธํ อชฺชเปตํ ปทิสฺสติ

เตน ลิงฺเคน ชานาม ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

อนิฏฺฐคนฺโธ ปกฺกมติ ทิพฺพคนฺโธ ปวายติ

โสปชฺช วายติ คนฺโธ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

สพฺเพ เทวา ปทิสฺสนฺติ ฐเปตฺวา จ อรูปิโน

เตปชฺช สพฺเพ ทิสฺสนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

ยาวตา นิรยา นาม สพฺเพ ทิสฺสนฺติ ตาวเท

เตปชฺช สพฺเพ ทิสฺสนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

กุฏา ๑ กวาฏา เสลา จ น โหนฺตาวรณา ตทา

อากาสภูตา เตปชฺช ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

จุติ จ อุปปตฺติ จ ขเณ ตสฺมึ น วิชฺชติ

ตานิ อชฺช ปทิสฺสนฺติ ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

๒ [อิเม นิมิตฺตา ทิสฺสนฺติ สมฺโพธตฺถาย ปาณินํ]

ทฬฺหํ ปคฺคยฺห วิริยํ มา นิวตฺต อภิกฺกม

มยํเปตํ วิชานาม ธุวํ พุทฺโธ ภวิสฺสสิ ฯ

พุทฺธสฺส วจนํ สุตฺวา ทสสหสฺสีน จูภยํ

ตุฏฺฐหฏฺโฐ ปโมทิโต เอวํ จินฺเตสิหนฺตทา ฯ

อเทฺวชฺฌวจนา พุทฺธา อโมฆวจนา ชินา

วิตถํ นตฺถิ พุทฺธานํ ธุวํ พุทฺโธ ภวามิหํ ฯ

ยถา ขิตฺตํ นเภ เลณฺฑํ ๓ ธุวํ ปตติ ภูมิยํ

ตเถว พุทฺธเสฏฺฐานํ วจนํ ธุวสสฺสตํ ฯ

[วิตถํ นตฺถิ พุทฺธานํ ธุวํ พุทฺโธ ภวามิหํ]

ยถาปิ สพฺพสตฺตานํ มรณํ ธุวสสฺสตํ

ตเถว พุทฺธเสฏฺฐานํ วจนํ ธุวสสฺสตํ ฯ

[๔]

ยถา รตฺติกฺขเย ปตฺเต สุริยุคฺคมนํ ธุวํ

ตเถว พุทฺธเสฏฺฐานํ วจนํ ธุวสสฺสตํ ฯ

ยถา นิกฺขนฺตสยนสฺส สีหสฺส นทนํ ธุวํ

ตเถว พุทฺธเสฏฺฐานํ วจนํ ธุวสสฺสตํ ฯ

ยถา อาปนฺนสตฺตานํ ภารโมโรปนํ ธุวํ

ตเถว พุทฺธเสฏฺฐานํ วจนํ ธุวสสฺสตํ ฯ

หนฺท พุทฺธกเร ธมฺเม วิจินามิ อิโตจิโต

อุทฺธํ อโธ ทสทิสา ยาวตา ธมฺมธาตุยา ฯ

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ ปฐมํ ทานปารมึ

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ อนุจิณฺณํ มหาปถํ ฯ

อิมํ ตฺวํ ปฐมํ ตาว ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย

ทานปารมิตํ คจฺฉ ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ ฯ

ยถาปิ กุมฺโภ สมฺปุณฺโณ ยสฺส กสฺสจิ อโธกโต

วมเต อุทกํ นิสฺเสสํ น ตตฺถ ปริรกฺขติ ฯ

ตเถว ยาจเก ทิสฺวา หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิเม

ททาหิ ทานํ นิสฺเสสํ กุมฺโภ วิย อโธกโต ฯ

น เหเต เอตฺตกาเยว พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ เย ธมฺมา โพธิปาจนา ฯ

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ ทุติยํ สีลปารมึ

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ อาเสวิตํ นิเสวิตํ ฯ

อิมํ ตฺวํ ทุติยํ ตาว ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย

สีลปารมิตํ คจฺฉ ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ ฯ

ยถาปิ จามรี ๑ วาลํ กิสฺมิญฺจิ ปฏิลคฺคิตํ

อุเปติ มรณํ ตตฺถ น วิโกเปติ วาลธึ ฯ

ตเถว จตูสุ ภูมีสุ สีลานิ ปริปูรย

ปริรกฺข สพฺพทา สีลํ จามรี วิย วาลธึ ฯ

น เหเต เอตฺตกาเยว พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ เย ธมฺมา โพธิปาจนา ฯ

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ ตติยํ เนกฺขมฺมปารมึ

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ อาเสวิตํ นิเสวิตํ ฯ

อิมํ ตฺวํ ตติยํ ตาว ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย

เนกฺขมฺมปารมิตํ คจฺฉ ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ ฯ

ยถา อฏฺฏฆเร ๑ ปุริโส จิรํ วุฏฺโฐ ทุกฺขทฺทิโต

น ตตฺถ ราคํ อภิชเนติ มุตฺตึเยว คเวสติ ฯ

ตเถว ตฺวํ สพฺพภเว ปสฺส อฏฺฏฆเร ๒ วิย

เนกฺขมฺมาภิมุโข โหหิ ภวโต ปริมุตฺติยา ฯ

น เหเต เอตฺตกาเยว พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ เย ธมฺมา โพธิปาจนา ฯ

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ จตุตฺถํ ปญฺญาปารมึ

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ อาเสวิตํ นิเสวิตํ ฯ

อิมํ ตฺวํ จตุตฺถํ ตาว ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย

ปญฺญาปารมิตํ คจฺฉ ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ ฯ

ยถาปิ ภิกฺขุ ภิกฺขนฺโต หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิเม

กุลานิ น วิวชฺชนฺโต เอวํ ลภติ ยาปนํ ฯ

ตเถว ตฺวํ สพฺพกาลํ ปริปุจฺฉนฺโต พุธํ ชนํ

ปญฺญาปารมิตํ คนฺตฺวา สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ ฯ

นเหเต เอตฺตกาเยว พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ เย ธมฺมา โพธิปาจนา ฯ

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ ปญฺจมํ วิริยปารมึ

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ อาเสวิตํ นิเสวิตํ ฯ

อิมํ ตฺวํ ปญฺจมํ ตาว ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย

วิริยปารมิตํ คจฺฉ ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ ฯ

ยถาปิ สีโห มิคราชา นิสชฺชฏฺฐานจงฺกเม

อลีนวิริโย โหติ ปคฺคหิตมโน สทา ฯ

ตเถว ตฺวํ สพฺพภเว ปคฺคยฺห วิริยํ ทฬฺหํ

วิริยปารมิตํ คนฺตฺวา สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ ฯ

น เหเต เอตฺตกาเยว พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ เย ธมฺมา โพธิปาจนา ฯ

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ ฉฏฺฐมํ ขนฺติปารมึ

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ อาเสวิตํ นิเสวิตํ ฯ$

อิมํ ตฺวํ ฉฏฺฐมํ ตาว ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย

ตตฺถ อเทฺวชฺฌมนโส สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ ฯ

ยถาปิ ปฐวี นาม สุจึปิ อสุจึปิ จ

สพฺพํ สหติ นิกฺเขปํ น กโรติ ปฏิฆทฺทยํ ฯ

ตเถว ตฺวํปิ สพฺเพสํ สมฺมานาวมานกฺขโม

ขนฺติปารมิตํ คนฺตฺวา สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ ฯ

น เหเต เอตฺตกาเยว พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ เย ธมฺมา โพธิปาจนา ฯ

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ สตฺตมํ สจฺจปารมึ

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ อาเสวิตํ นิเสวิตํ ฯ

อิมํ ตฺวํ สตฺตมํ ตาว ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย

ตตฺถ อเทฺวชฺฌวจโน สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ ฯ

ยถาปิ โอสธิ นาม ตุลาภูตา สเทวเก

สมเย อุตุวสฺเส วา น โวกฺกมติ วีถิโต ฯ

ตเถว ตฺวํปิ สจฺเจสุ มา โวกฺกมสิ วีถิโต

สจฺจปารมิตํ คนฺตฺวา สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ ฯ

น เหเต เอตฺตกาเยว พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ เย ธมฺมา โพธิปาจนา ฯ

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ อฏฺฐมํ อธิฏฺฐานปารมึ

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ อาเสวิตํ นิเสวิตํ ฯ

อิมํ ตฺวํ อฏฺฐมํ ตาว ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย

ตตฺถ ตฺวํ นิจฺจโล หุตฺวา สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ

ยถาปิ ปพฺพโต เสโล อจโล สุปติฏฺฐิโต

น กมฺปติ ภูสวาเตหิ สกฏฺฐาเนว ติฏฺฐติ ฯ

ตเถว ตฺวํ อธิฏฺฐาเน สพฺพทา อจโล ภว

อธิฏฺฐานปารมิตํ ๑ คนฺตฺวา สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ ฯ

น เหเต เอตฺตกาเยว พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ เย ธมฺมา โพธิปาจนา ฯ

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ นวมํ เมตฺตาปารมึ

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ อาเสวิตํ นิเสวิตํ ฯ

อิมํ ตฺวํ นวมํ ตาว ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย

เมตฺตาย อสโม โหหิ ยทิ โพธึ ปตฺตุมิจฺฉสิ ฯ

ยถาปิ อุทกํ นาม กลฺยาเณ ปาปเก ชเน

สมํ ผรติ สีเตน ปวาเหติ รโชมลํ ฯ

ตเถว ตฺวํ หิตาหิเต สมํ เมตฺตาย ภาวย

เมตฺตาปารมิตํ คนฺตฺวา สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ ฯ

น เหเต เอตฺตกาเยว พุทฺธธมฺมา ภวิสฺสเร

อญฺเญปิ วิจินิสฺสามิ เย ธมฺมา โพธิปาจนา ฯ

วิจินนฺโต ตทา ทกฺขึ ทสมํ อุเปกฺขาปารมึ

ปุพฺพเกหิ มเหสีหิ อาเสวิตํ นิเสวิตํ ฯ

อิมํ ตฺวํ ทสมํ ตาว ทฬฺหํ กตฺวา สมาทิย

ตุลาภูโต ทโฬฺห หุตฺวา สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ ฯ

ยถาปิ ปฐวี นาม นิกฺขิตฺตํ อสุจึ สุจึ

อุเปกฺขติ อุโภเปเต โกธานุนย วชฺชิตา ฯ

ตเถว ตฺวํ สุขทุกฺเข ตุลาภูโต สทา ภว

อุเปกฺขาปารมิตํ คนฺตฺวา สมฺโพธึ ปาปุณิสฺสสิ ฯ

เอตฺตกาเยว เต โลเก เย ธมฺมา โพธิปาจนา

ตทุทฺธํ นตฺถิ อญฺญตฺร ทฬฺหํ ตตฺถ ปติฏฺฐหิ ฯ

อิเม ธมฺเม สมฺมสโต สภาวสรสลกฺขเณ

ธมฺมเตเชน วสุธา ทสสหสฺสี ปกมฺปถ ฯ

จลติ รวติ ปฐวี อุจฺฉุยนฺตํว ปีฬิตํ

เตลยนฺตํ ยถา จกฺกํ เอวํ กมฺปติ เมทนี ฯ

ยาวตา ปริสา อาสิ พุทฺธสฺส ปริเวสเน

ปเวธมานา สา ตตฺถ มุจฺฉิตา เสติ ภูมิยํ ฯ

ฆฏาเนกสหสฺสานิ กุมฺภีนญฺจ สตา พหู

สญฺจุณฺณมถิตา ตตฺถ อญฺญมญฺญํ ปฆฏฺฏิตา ฯ

อุพฺภิคฺคา ตสิตา ภีตา ภนฺตา พฺยถิตมานสา ๑

มหาชนา สมาคมฺม ทีปงฺกรมุปาคมม ฯ

กึ ภวิสฺสติ โลกสฺส กลฺยาณํ อถ ปาปกํ

สพฺโพ อุปทฺทุโต โลโก ตํ วิโนเทหิ จกฺขุมา ฯ

เตสํ ตทา สญฺญาเปสิ ทีปงฺกโร มหามุนิ

วิสฏฺฐา โหถ มา ภาถ อิมสฺมึ ปฐวิกมฺปเน ฯ

ยมหํ อชฺช พฺยากาสึ พุทฺโธ โลเก ภวิสฺสติ

เอโส สมฺมสตี ธมฺมํ ปุพฺพกํ ชินเสวิตํ ฯ

ตสฺส สมฺมสโต ธมฺมํ พุทฺธภูมิมเสสโต

เตนายํ กมฺปตี ๑ ปฐวี ทสสหสฺสี สเทวเก ฯ

พุทฺธสฺส วจนํ สุตฺวา มโน นิพฺพาติ ตาวเท

สพฺเพ มํ อุปสงฺกมฺม ปุนปิ อภิวนฺทิสุํ ฯ

สมาทยิตฺวา พุทฺธคุณํ ทฬฺหํ กตฺวาน มานสํ

ทีปงฺกรํ นมสฺสิตฺวา อาสนา วุฏฺฐหึ ตทา ฯ

ทิพฺพํ มานุสฺสิกํ ปุปฺผํ เทวา มานุสกา อุโภ

สโมกิรนฺติ ปุปฺเผหิ วุฏฺฐหนฺตสฺส อาสนา ฯ

เวทยนฺติ จ เต โสตฺถึ เทวา มานุสกา อุโภ

มหนฺตํ ปตฺถิตํ ตุยฺหํ ตํ ลภสฺสุ ยถิจฺฉิตํ ฯ

สพฺพีติโย วิวชฺชนฺตุ โสโก ๒ โรโค วิวชฺชตุ ๓

มา เต ภวตฺวนฺตราโย ผุสฺส ขิปฺปํ โพธิมุตฺตมํ ฯ

ยถา สมเย สมฺปตฺเต ปุปฺผนฺติ ปุปฺผิโน ทุมา

ตเถว ตฺวํ มหาวีร พุทฺธญาเณน ปุปฺผสิ ฯ

ยถา เย เกจิ สมฺพุทฺธา ปูรยุํ ทสปารมึ

ตเถว ตฺวํ มหาวีร ปูรย ทสปารมึ ฯ

ยถา เย เกจิ สมฺพุทฺธา โพธิมณฺฑมฺหิ พุชฺฌเร

ตเถว ตฺวํ มหาวีร พุชฺฌสฺสุ ชินโพธิยํ ฯ

ยถา เย เกจิ สมฺพุทฺธา ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยุํ

ตเถว ตฺวํ มหาวีร ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตย ฯ

ปุณฺณมายํ ยถา จนฺโท ปริปุณฺโณ ๑ วิโรจติ

ตเถว ตฺวํ ปุณฺณมโน วิโรจ ทสสหสฺสิยํ ฯ

ราหุมุตฺโต ยถา สุริโย ตาเปน อติโรจติ

ตเถว โลกา มุญฺจิตฺวา วิโรจ สิริยา ตุวํ ฯ

ยถา ยา กาจิ นทิโย โอสรนฺติ มโหทธึ

เอวํ สเทวกา โลกา โอสรนฺติ ตวนฺติเก ฯ

เตหิ ถุติปฺปสตฺโถ โส ทสธมฺเม สมาทิย

เต ธมฺเม ปริปูเรนฺโต ปวนํ ปาวิสี ตทา ฯ

สุเมธกถา นิฏฺฐิตา ฯ

ตทา เต โภชยิตฺวาน สสงฺฆํ โลกนายกํ

อุปคญฺฉฉ สรณํ ตสฺส ทีปงฺกรสฺส สตฺถุโน ฯ

สรณาคมเน กญฺจิ นิเวเสสิ ตถาคโต

กญฺจิ ปญฺจสุ สีเลสุ สีเล ทสวิเธ ปรํ ฯ

กสฺสจิ เทติ สามญฺญํ จตุโร ผลมุตฺตเม

กสฺสจิ อสเม ธมฺเม เทติ โส ปฏิสมฺภิทา ฯ

กสฺสจิ วรสมาปตฺติโย อฏฺฐ เทติ นราสโภ

ติสฺโส กสฺสจิ วิชฺชาโย ฉฬภิญฺญา ปเวจฺฉติ ฯ

เตน โยเคน ชนกายํ โอวทติ มหามุนิ

เตน วิตฺถาริกํ อาสิ โลกนาถสฺส สาสนํ ฯ

มหาหนูสภกฺขนฺโธ ทีปงฺกรสนามโก

พหู ชเน ตารยติ ปริโมเจติ ทุคฺคตึ ฯ

โพธเนยฺยชนํ ทิสฺวา สตสหสฺเสปิ โยชเน

ขเณน อุปคนฺตฺวาน โพเธติ ตํ มหามุนิ ฯ

ปฐมาภิสมเย พุทฺโธ โกฏิสตมโพธยิ

ทุติยาภิสมเย นาโถ นวุติโกฏิมโพธยิ ฯ

ยทา จ เทวภวนมฺหิ พุทฺโธ ธมฺมมเทสยิ

นวุติ โกฏิ สหสฺสานํ ตติยาภิสมโย อหุ ฯ

สนฺนิปาตา ตโย อาสุํ ทีปงฺกรสฺส สตฺถุโน

โกฏิ สตสหสฺสานํ ปฐโม อาสิ สมาคโม ฯ

ปุน นารทกูฏมฺหิ ปวิเวกคเต ชิเน

ขีณาสวา วีตมลา สมึสุ สตโกฏิโย ฯ

ยมฺหิ กาเล มหาวีโร สุทสฺสนสิลุจฺจเย

นวุติโกฏิสหสฺเสหิ ปวาเรสิ มหามุนิ ฯ

อหํ เตน สมเยน ชฏิโล อุคฺคตาปโน

อนฺตลิกฺขมฺหิ จรโณ ปญฺจาภิญฺญาสุ ปารคู ฯ

ทส วีส สหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อหุ

เอกทฺวินฺนํ อภิสมโย คณนาโต อสงฺขิโย ฯ

วิตฺถาริกํ พหุชญฺญํ อิทฺธํ ผีตํ อหู ตทา

ทีปงฺกรสฺส ภควโต สาสนํ สุวิโสธิตํ ฯ

จตฺตาริ สตสหสฺสานิ ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกา

ทีปงฺกรํ โลกวิทุํ ปริวาเรนฺติ สพฺพทา ฯ

เย เกจิ เตน สมเยน ชหนฺติ มานุสมฺภวํ

อปฺปตฺตมานสา เสกฺขา ครหิตา ภวนฺติ เต ฯ

สุปุปฺผิตํ ปาวจนํ อรหนฺเตหิ ตาทิหิ

ขีณาสเวหิ วิมเลหิ อุปโสภติ สพฺพทา ฯ

นครํ รมฺมวตี นาม สุเทโว ๑ นาม ขตฺติโย

สุเมธา นาม ชนิกา ทีปงฺกรสฺส สตฺถุโน ฯ

ทสวสฺสสหสฺสานิ อคารํ อชฺฌาวสี ๒ ชิโน

หํสา โกญฺจา มายุรากฺขฺย ๓ ตโย ปาสาทมุตฺตมา ฯ

ตีณิ สตสหสฺสานิ นาริโย สมลงฺกตา

ปทุมา นาม สา นารี อุสภกฺขนฺโธ นาม อตฺรโช ฯ

นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา หตฺถิยาเนน นิกฺขมิ

อนูนทสมาสานิ ปธานํ ปทหี ชิโน ฯ

ปธานจารํ จริตฺวาน อพุชฺฌิ มานสา มุนิ

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สนฺโต ทีปงฺกโร มหามุนิ ฯ

วตฺตจกฺโก ๔ มหาวีโร นนฺทาราเม ๕ วสี ชิโน

นิสินฺโน สิริสมูลมฺหิ อกาสิ ติตฺถิยมทฺทนํ ฯ

สุมงฺคโล จ ติสฺโส จ อเหสุํ อคฺคสาวกา

สาคโต นามุปฏฺฐาโก ทีปงฺกรสฺส สตฺถุโน ฯ

นนฺทา เจว สุนนฺทา จ อเหสุํ อคฺคสาวิกา

โพธิ ตสฺส ภควโต ปิปฺผลีติ ปวุจฺจติ ฯ

ตปุสฺส ภลฺลิกา นาม อเหสุํ อคฺคุปฏฺฐกา

สิริมา โสณา อุปฏฺฐิกา ทีปงฺกรสฺส สตฺถุโน ฯ

อสีติหตฺถมุพฺเพโธ ทีปงฺกโร มหามุนิ

โสภติ ทีปรุกฺโขว สาลราชาว ผุลฺลิโต ฯ

ปภา นิทฺธาวตี ตสฺส สมนฺตา ทสโยชเน

สตสหสฺสวสฺสานิ อายุ ตสฺส มเหสิโน ฯ

ตาวตา ติฏฺฐมาโน โส ตาเรสิ ชนตํ พหุํ

โชตยิตฺวาน สทฺธมฺมํ สนฺตาเรตฺวา มหาชนํ ฯ

ชลิตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธว นิพฺพุโต โส สสาวโก

สา จ อิทฺธิ โส จ ยโส ตานิ จ ปาเทสุ จกฺกรตนานิ ฯ

สพฺพํ สมนฺตรหิตํ นนุ ริตฺตา สพฺพสงฺขาราติ

ทีปงฺกโร ชิโน สตฺถา นนฺทารามมฺหิ นิพฺพุโต ฯ

ตตฺเถว ตสฺส ชินถูโป ฉตฺตึสุพฺเพธโยชโน ฯ

ปตฺตจีวรํ ๑ ปริกฺขารํ ปริโภคญฺจ สตฺถุโน

โพธิมูเล ตทา ถูโป ติโยชนสมุคฺคโต ฯ

ทีปงฺกรพุทฺธวํโส ปฐโม ฯ

๑ ม. ยุ. อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ

๑ ม. ยุ. ตํ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

๑ ม. ยุ. อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ ๒ ม. ยุ. อุจฺจารฏฺฐานมฺหิ ฯ ๓ ม. ยุ. ปลุคฺคํ ฯ

๔ ม. ยุ. สามี ฉฑฺเฑตฺวา คจฺฉนฺติ ฯ

๑ ม. ยุ. คุเณ ฯ

๑-๒ ม. ยุ. โสธียติ ฯ ๓ ม. วจนํ ฯ ๔ ม. ยุ. มโมกาสํ ฯ

๑ ม. ยุ. มนุสฺสาปิ จ เทวตา ฯ ๒ ม. มานุเสหิ จ ฯ ๓ ม. ยุ. อุกฺขิปนฺติ ฯ

๔ ม. อากาสนภคตา ฯ ๕ ม. ยุ. กลเล ฯ ๖ ม. ยุ. พุทฺโธ เหสฺสํ ... ฯ

๑ ม. สเทวกํ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ๒ ม. ปาปุณิตฺวา ฯ ๓ ยุ. อถ ฯ

๔ ยุ. ... การิยํ ฯ ๕ ม. อท ฯ ยุ. อาทา ฯ

๑ ยุ. วีตมลา ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ๒-๓ ม. ยุ. อิทํ ปาททฺวยํ นตฺถิ ฯ

๔ ม. พุทฺธวีชํ กิร อยํ ฯ ๕ ม. ยุ. ... ติตฺเถ ฯ

๑ ม. ยุ. จ ฯ ๒ ม. ยุ. อภิญฺญาสุ ฯ ๓ ม. พฺยปคตํ ฯ

๑ ม. ยุ. ทกชา ฯ

๑ ม. ยุ. กุฑฺฑา ฯ ๒ ม. ยุ. อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ ๓ ม. ยุ. เลฑฺฑุ ฯ

๔ ม. วิตถํ นตฺถิ พุทฺธานํ ธุวํ พุทฺโธ ภวามิหํ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

๑ ม. ยุ. จมรี ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

๑-๒ ม. ยุ. อนฺทฺฆเร ฯ

๑ ยุ. ...ปารมึ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

๑ ม. พฺยาถิต... ฯ ยุ. พฺยาธิต... ฯ

๑ ม. ยุ. กมฺปิตา ฯ ๒ ยุ. สพฺพโรโค ฯ ๓ ม. วินสฺสตุ ฯ

๑ ม. ยุ. ปริสุทฺโธ ฯ

๑ ยุ. สุเมโธ นาม ฯ ๒ ม. ยุ. อชฺฌา โส วสิ ฯ ๓ ม. ยุ. มยูรา จ ฯ

๔ ม. ยุ. วตฺติ จกฺกํ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ๕ ม. ยุ. สิรีฆเร ฯ

๑ ม. ยุ. อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ

ในสี่อสงไขยแสนกัป มีพระนครหนึ่งชื่อว่าอมรนครเป็นนครสวยงามน่ารื่นรมย์ใจ ไม่ว่างจากเสียง ๑๐ ประการคือ เสียงประกาศให้มานำเอาข้าวน้ำไป เสียงช้าง เสียงม้า เสียงกลอง เสียงสังข์ เสียงรถ เสียงเชิญให้มาเคี้ยวมาดื่ม มาบริโภคข้าวและน้ำ เป็นนครสมบูรณ์ด้วยองค์คุณทั้งปวง ประกอบด้วยการงานทุกอย่าง สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ คับคั่งไปด้วยหมู่ชนต่างๆ เป็นนครสมบูรณ์เหมือนเทพนคร เป็นที่อยู่ของผู้มีบุญ

เราเป็นพราหมณ์นามว่าสุเมธอยู่ในครอมรวดี สั่งสมโภคทรัพย์ไว้หลายโกฏิ มีทรัพย์สมบัติมากมาย เป็นผู้เล่าเรียน ทรงมนต์รู้จบไตรเพท ถึงความสำเร็จในตำราทำนายลักษณะ และคัมภีร์อิติหาสะ นั่งอยู่ในที่ลับคิดอย่างนี้ในครั้งนั้นว่าการเกิดในภพใหม่และความที่สรีระแตกเป็นทุกข์ [ความหลงตายเป็นทุกข์ ชีวิตถูกย่ำยี] เราจักแสวงหานิพพานอันไม่แก่ไม่ตาย ปลอดภัย เป็นที่ดับชาติธรรม ชราธรรม และพยาธิธรรมเอาละ เราพึงเป็นผู้ไม่มีความห่วงใย ไม่ต้องการ ละทิ้งกายอันเปื่อยเน่าเต็มด้วยซากศพนี้ไปเสียเถิดทางที่ใครๆ ไม่อาจจะไปได้เพราะไม่มีเหตุ จักมีแน่นอนเราจักแสวงหาทางนั้นเพื่อหลุดพ้นไปจากภพเมื่อมีความเจริญ

ความเสื่อมก็จำต้องปรารถนา เปรียบเหมือนเมื่อมีทุกข์แม้สุขก็ย่อมมี ฉะนั้นไฟ ๓ กองมีอยู่นิพพานความดับก็จำต้องปรารถนา เปรียบเหมือนเมื่อความร้อน ความเย็นก็ย่อมมีฉะนั้น ความเกิดมีอยู่ ความไม่เกิดก็จำต้องปรารถนาเปรียบเหมือนเมื่อความชั่วมีอยู่ แม้ความดีก็ย่อมมี ฉะนั้นสระน้ำอมฤตอันเป็นสถานที่ชำระกิเลสมลทินมีอยู่ แต่บุคคลผู้ต้องการจะชำระไม่แสวงหาสาระ จะโทษสระน้ำอมฤตไม่ได้ เปรียบเหมือนบุรุษเปื้อนคูถเห็นสระมีน้ำเต็มแล้ว ไม่ไปหาสระเอง จะโทษสระนั้นไม่ได้ฉะนั้นบุคคลผู้ถูกกิเลสห้อมล้อมแล้ว เมื่อทางเกษมมีอยู่แต่ไม่แสวงหาทางนั้น จะไปโทษทางเกษมไม่ได้ เปรียบเหมือนบุรุษถูกข้าศึกล้อมไว้

เมื่อทางสำหรับจะหนีไปมีอยู่แต่เขาไม่หนีไป จะโทษทางนั้นไม่ได้ ฉะนั้น บุคคลผู้มีทุกข์ถูกพยาธิคือกิเลสเบียดเบียด ไม่แสวงหาอาจารย์ จะโทษอาจารย์นั้นไม่ได้ เปรียบเหมือนบุรุษผู้ป่วยไข้ เมื่อหมอมีอยู่แต่ไม่ให้รักษาความป่วยไข้นั้น จะโทษหมอนั้นไม่ได้ ฉะนั้น [เอาละ เราพึงเป็นผู้ไม่มีความห่วงใยไม่ต้องการละทิ้งกายอันเปื่อยเน่าเต็มไปด้วยซากศพนี้ไปเสียเถิด] เราพึงเป็นผู้ไม่มีความห่วงใย ไม่ต้องการ ละทิ้งกายอันเปื่อยเน่าสั่งสมด้วยซากศพต่างๆ นี้ไปเสีย เปรียบเหมือนบุรุษพึงเปลื้องซากศพอันน่าเกลียดพันอยู่ที่คอออกเสีย แล้วพึงไปอยู่เป็นสุขเสรีตามลำพังตน ฉะนั้นเราจักละทิ้งกายอันเต็มด้วยซากศพต่างๆ

นี้ไปเสีย ดังถ่ายอุจจาระในส้วมแล้วไป เปรียบเหมือนบุรุษและสตรีถ่ายอุจจาระลงในส้วมเสร็จแล้วออกไป โดยไม่ห่วงใย ไม่ต้องการ ฉะนั้น เราจักละทิ้งกายอันมีช่อง ๙ แห่ง มีน้ำหนองเป็นนิตย์นี้ไปเสีย ดังเจ้าของเรือทิ้งเรือที่คร่ำคร่า เปรียบเหมือนเจ้าของเรือที่เก่าคร่ำคร่า ชำรุดน้ำชุ่มไปโดยไม่ห่วงใย ไม่ต้องการ ฉะนั้นเถิด เราจักละกายนี้ซึ่งเปรียบเสมอด้วยมหาโจรไปเสีย เพราะกลัวจะชิงตัดกุศล เปรียบเหมือนบุรุษถือห่อสิ่งของไปกับพวกโจร ทิ้งโจรไปเสียเพราะเห็นภัย คือโจรจะชิงสิ่งของ ฉะนั้น ครั้นเราคิดอย่างนี้แล้ว ได้ให้ทรัพย์หลายร้อยโกฏิแก่คนไม่มีที่พึ่งและคนอนาถาแล้วเข้าไปยังภูเขาหิมวันต์ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์

มีเขาลูกหนึ่งชื่อธรรมมิกบรรพต เราสร้างอาศรมอย่างดี สร้างบรรณศาลาอยู่ที่เขาธรรมมิกบรรพต ณ ที่นั้นเราสร้างที่จงกรมอันเว้นโทษ ๕ ประการ ประกอบด้วยคุณ ๘ประการ เป็นที่นำมาซึ่งอภิญญาและพละไว้ ทิ้งผ้าสาฎกประกอบด้วยโทษ ๙ ประการเสีย นุ่งผ้าเปลือกไม้กรองอันประกอบด้วยคุณ๑๒ ประการเราละบรรณศาลาอันเกลื่อนกล่นไปด้วยโทษ ๘ ประการเสีย มาอาสัยโคนไม้อันประกอบด้วยคุณ ๑๐ ประการ เราละทิ้งข้าวเปลือกที่ปลูกไว้หว่านไว้เสียโดยไม่เหลือ เก็บเอาผลไม้ที่หล่นเองซึ่งประกอบด้วยคุณหลายอย่างมาบริโภค ณ ที่นั้น เราบำเพ็ญความเพียรอยู่ในที่นั่งและที่จงกรมภายใน ๗ วันก็ได้บรรลุอภิญญาและพละ เมื่อเราถึงความสำเร็จมีความเย็นใจในศาสนาอย่างนี้แล้วพระพิชิตมารผู้เป็นนายกของโลกพระนามว่า

ทีปังกร เสด็จอุบัติขึ้นเมื่อพระพิชิตมารเสด็จอุบัติบังเกิด ตรัสรู้ และในการแสดงพระธรรมเทศนา เราผู้เปี่ยมด้วยความยินดีในฌาน ไม่ได้เห็นนิมิต๔ ประการ ชนทั้งหลายทูลนิมนต์พระตถาคต ณ ที่ประทับในปัจจันตประเทศช่วยกันแผ้วถางทาง สำหรับพระตถาคตเสด็จดำเนินมาสมัยนั้น เราออกจากอาศรมของตนแล้ว สลัดผ้าคากรองเหาะไปในอัมพรได้เห็นหมู่ชนผู้มีจิตโสมนัส ยินดี ร่าเริงเบิกบานใจ จึงลงจากอากาศมาถามมนุษย์ทั้งหลายในขณะนั้นว่า มหาชนผู้มีจิตโสมนัสยินดี ร่าเริง เบิกบานใจ ช่วยกันแผ้วถางทางสำหรับเดินเพื่อใครชนเหล่านั้นอันเราถามแล้วบอกว่า

พระพุทธชินเจ้าผู้ยอดเยี่ยมเป็นนายกของโลก พระนามว่าทีปังกร เสด็จอุบัติขึ้นแล้วในโลก ชนทั้งหลายช่วยกันแผ้วถางทางสำหรับเดินเพื่อพระองค์ ขณะนั้นปีติเกิดขึ้นแก่เรา เพราะได้ฟังคำว่า พุทโธ เราจึงกล่าวประกาศความโสมนัสว่า พุทโธ พุทโธ เราทั้งยินดีทั้งสลดใจยืนคิดอยู่ ณ ที่นั้นว่าเราจะปลูกพืชคือบุญลงในที่นี้ขณะอย่างได้ล่วงไปเสียเลย แล้วกล่าวว่าถ้าท่านทั้งหลายช่วยกันถางทางเพื่อพระพุทธเจ้า ขอจงให้โอกาสหนึ่งแก่ข้าพเจ้าแม้ข้าพเจ้าก็จะช่วยแผ้วถางทางเสด็จดำเนินในกาลนั้นชนเหล่านั้นได้ให้โอกาสเพื่อการถางทางแก่เรา

ครั้งนั้นเราถางทางไปพลางคิดไปพลางว่า พุทโธ พุทโธ เมื่อเราทำยังไม่ทันเสร็จ พระมหามุนีทีปังกรชินเจ้ากับพระขีณาสพสี่แสนผู้ได้อภิญญา๖ ผู้คงที่ปราศจากมลทินก็เสด็จมาถึง การต้อนรับย่อมเป็นไป คนเป็นอันมากประโคมกลองเภรี มนุษย์และเทวดาต่างก็มีใจเบิกบานเปล่งเสียงสาธุการ เทวดาก็เห็นมนุษย์ มนุษย์ก็เห็นเทวดา มนุษย์และเทวดาทั้งสองพวกนั้น พากันประนมอัญชลีเดินตามพระตถาคตพวกเทวดาเอาดนตรีทิพย์มาประโคม พวกมนุษย์เอาดนตรีมนุษย์มาประโคม เดินตามพระตถาคตมาทั้งสองพวกทวยเทพผู้อยู่ในอากาศต่างก็โปรยปรายดอกมณฑารพดอกปทุม ดอกปาริชาตก์ทิพย์ ลงยังทิศน้อยทิศใหญ่และโปรยลงซึ่งกระแจะจันทน์ และของหอมอย่างดีล้วนแต่เป็นของทิพย์ลงยังทิศน้อยทิศใหญ่

พวกมนุษย์ผู้ที่อยู่บนพื้นดิน ก็โปรยดอกจำปา ดอกช้างน้าว ดอกประดู่ ดอกกากะทิงดอกบุนนาค ดอกการเกตลงยังทิศน้อยทิศใหญ่เราสยายผมแล้วเอาผ้าคากรองและหนังสัตว์ลาดลงบนเปือกตม นอนคว่ำลง ณที่นั้น ด้วยคิดว่า พระพุทธเจ้าพร้อมด้วยพระสาวก จงทรงเหยียบเราเสด็จไปเถิด อย่าทรงเหยียบเปือกตมนั้นเลย ข้อนั้นจักเป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่เรา เมื่อเรานอนอยู่ที่พื้นดิน ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า เรา (มิได้) ปรารถนาว่า วันนี้

พระพุทธเจ้าพึงทรงเผากิเลสของเราประโยชน์อะไรแก่เราด้วยเพศที่ใครๆ ไม่รู้จัก และด้วยการทำให้แจ้งซึ่งธรรม ณ ที่นี้ เราพึงบรรลุสัพพัญญุตญาณหลุดพ้นแล้วพึงเปลื้องหมู่สัตว์พร้อมทั้งเทวดาให้หลุดพ้นเถิด ประโยชน์อะไรด้วยเราผู้เป็นคนมีกำลังจะข้ามไปคนเดียวเล่า เราบรรลุสัพพัญญุตญาณได้ และจะช่วยหมู่ชนให้ข้ามได้เป็นอันมาก ด้วยอธิการที่เราทำแล้วในพระพุทธเจ้านี้ เราตัดกระแสสงสารกำจัดภาพทั้ง ๓ ขึ้นสู่เรือคือธรรมแล้ว จักช่วยหมู่สัตว์พร้อมทั้งเทวดาให้ข้ามได้

พระพุทธทีปังกรผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชาประทับยืนอยู่เหนือศีรษะเรา ตรัสพระดำรัสว่า ท่านทั้งหลายจงดูชฎิลดาบสผู้มีตบะอันรุ่งเรืองนี้ เขาจักได้เป็นพระพุทธเจ้าในโลกในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้ พระตถาคตชินเจ้าพระองค์นั้น ผู้มีพระเกียรติยศมากจักเสด็จออกจากพระนครกบิลพัสดุ์ อันน่ารื่นรมย์ จักทรงบำเพ็ญความเพียรทำทุกกรกิริยา แล้วเสด็จไปประทับนั่งที่ควงไม้อชปาลนิโครธทรงรับข้าวมธุปายาส ณ ที่นั้นแล้ว เสด็จไปยังแม่น้ำเนรัญชรา

พระองค์เสวยข้าวมธุปายาสที่ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา แล้วเสด็จดำเนินตามทางราบเรียบที่เขาตกแต่งไว้ไปที่ควงไม้โพธิพฤกษ์แต่นั้นทรงทำประทักษิณโพธิมณฑลอันยอดเยี่ยมแล้ว จักตรัสรู้ที่ควงไม้อัสสัตถพฤกษ์ พระมารดาบังเกิดเกล้าของพระตถาคตพระองค์นี้ จักมีพระนามว่ามายา พระบิดามีพระนามว่าสุทโธทนะพระตถาคตนี้จักมีพระนามว่าโคดม พระตถาคตพระองค์นั้น จักมีพระอัครสาวกผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะมีจิตสงบระงับมั่นคงนามว่าโกลิตะ และอุปปติสสะ ภิกษุอุปฐากมีนามว่าอานนท์ จักบำรุงพระพิชิตมารนี้ จักมีอัครสาวิกาผู้ไม่มีอาสวะ ปราศจากราคะมีจิตสงบระงับ มั่นคง นามว่าเขมาและอุบลวรรณา ไม้โพธิของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น

ประชาชนเรียกว่าอัสสัตถพฤกษ์จิตตคฤหบดี หัตถกคฤหบดีชาวเมืองอาฬวี จักเป็นอุปัฏฐากผู้เลิศนันทมารดาและอุตตราอุบาสิกา จักเป็นอุปัฏฐายิกาผู้เลิศ พระโคดมผู้มียศพระองค์นั้น จักมีพระชนมายุ ๑๐๐ ปี มนุษย์และเทวดาทั้งหลายได้ฟังพระพุทธดำรัสนี้แล้ว ต่างก็เบิกบานใจกล่าวว่า ท่านผู้นี้จักเป็นหน่อพุทธธางกูร หมู่สัตว์ในหมื่นจักรวาลพร้อมทั้งเทวดาต่างก็เปล่งเสียงโห่ร้องปรบมือ ร่าเริง ประนมอัญชลีถวายนมัสการว่า ถ้าเราทั้งหลายจักไม่ยินดีพระศาสนาของพระโลกนาถพระองค์นี้เราทั้งหลายจักมีหน้าพร้อมต่อหน่อพุทธางกูรนี้ในอนาคต ถ้าเราทั้งปวงละพระพิชิตมารพระองค์นี้ เราทั้งปวงก็จักมีหน้าพร้อมต่อหน่อพุทธางกูรนี้ในอนาคตเปรียบเหมือนมนุษย์ผู้จะข้ามแม่น้ำไม่ยินดีท่าน้ำเฉพาะหน้า

ไปยึดเอาท่าน้ำข้างหลัง ข้ามแม่น้ำใหญ่ฉะนั้น พระพุทธทีปังกรผู้ทรงรู้แจ้งโลก ทรงสมควรรับเครื่องบูชาทรงประกาศกรรมของเราแล้ว ทรงยกพระบาทเบื้องขวาขึ้น พระสาวกของพระพิชิตมารที่อยู่ ณ ที่นั้น ได้ทำประทักษิณเราทุกๆองค์ เทวดา มนุษย์ อสูร ยักษ์ อภิวาทเราแล้วพากันกลับไปครั้งนั้น เมื่อพระพุทธทีปังกรผู้เป็นนายกของโลก พร้อมด้วยพระสงฆ์สาวกล่วงคลองจักษุเราไป เราลุกขึ้นจากที่นอนแล้ว นั่งเข้าสมาธิอยู่ เราสำราญใจด้วยความสุข เบิกบานใจด้วยปราโมทย์และอิ่มใจด้วยปิติ นั่งเข้าสมาธิอยู่ในกาลนั้น ครั้งนั้น เรานั่งขัดสมาธิแล้ว คิดอย่างนี้ว่า คิดอย่างนี้ว่า เราเป็นผู้มีความชำนาญในฌาน ถึงที่สุดแห่งอภิญญาในหมื่นโลกธาตุ ฤาษีผู้เสมอเหมือนเราไม่มี ในธรรมคือฤทธิ์ไม่มีใครเสมอเรา

เราได้สุขเหล่านี้ ขณะที่เราเข้าสมาธิอยู่ เทวดาผู้สถิตอยู่ในหมื่นจักรวาล พากันเปล่งเสียงกึกก้องว่า ท่านผู้นี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่ นิมิตเหล่าใด ที่เคยปรากฏในขณะที่พระโพธิสัตว์ในปางก่อนนั่งเข้าสมาธิอันประเสริฐนิมิตเหล่านั้นปรากฏในวันนี้ ความหนาวถึงความซาบซึม และความร้อนสงบ นิมิตเหล่านั้นปรากฏในวันนี้ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ หมื่นโลกธาตุเงียบเสียง สงบเสียง นิมิตเหล่านั้นปรากฏในวันนี้ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ ลมพายุย่อมไม่พัดแม่น้ำย่อมไม่ไหล นิมิตเหล่านั้นปรากฏในวันนี้ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ ไม้ดอกพันธุ์ไม้บกและพันธุ์ไม้น้ำทุกชนิด ผลิดอกในขณะนั้น

แม้วันนี้ดอกไม้เหล่านี้ก็บานทุกดอก ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ ไม้เถาหรือไม้ต้น ย่อมเผล็ดผลในขณะนั้น แม้วันนี้ไม้ผลทุกชนิดก็เผล็ดผลในวันนี้ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ รัตนะทั้งที่อยู่ในอากาศและพื้นดินย่อมสว่างไสวในขณะนั้นแม้วันนี้รัตนะเหล่านั้นก็สว่างไสว ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ดนตรีทั้งของมนุษย์และทิพย์ ย่อมประโคมในขณะนั้น แม้วันนี้ดนตรีทั้งสองอย่างนั้นก็ประโคม ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ดอกไม้อันวิจิตรย่อมตกลงจากอากาศในขณะนั้น แม้วันนี้ดอกไม้เหล่านั้นก็ปรากฏ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ มหาสมุทรย่อมกระฉอกฉ่อน หมื่นโลกธาตุย่อมหวั่นไหว

แม้วันนี้สิ่งทั้งสองนั้นก็มีเสียงครืนๆ อยู่ ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ ไฟในนรกหมื่นขุมย่อมดับในขณะนั้น แม้วันนี้ไฟนั้นก็ดับแล้ว ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ พระอาทิตย์ย่อมปราศจากมลทิน ดาวทุกดวงย่อมปรากฏแจ่มจ้า แม้วันนี้พระอาทิตย์และดาวทุกดวงก็แจ่มจ้าท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ โดยที่ฝนไม่ตกเลย น้ำในแม่น้ำก็ขึ้นในขณะนั้น แม้วันนี้น้ำในแม่น้ำก็ขึ้น ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ หมู่ดาวนักษัตรในท้องฟ้า ย่อมส่องแสงไพโรจน์พระจันทร์วันวิสาขฤกษ์แจ่มจ้า ท่านผู้นี้จะเป็นพระพุทธเจ้าแน่ งูที่อยู่รูและที่อยู่ตามซอก ย่อมออกจากที่อยู่ของตน แม้วันนี้งูเหล่านั้นก็ออกมาเพ่นพ่าน

ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ สัตว์ทั้งหลายที่ไม่ยินดีไม่มี ย่อมยินดีทั่วกันในขณะนั้น แม้วันนี้สัตว์ก็ยินดีทั่วกัน ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ โรคทุกชนิดเบาบางสงบ และความหิวย่อมหายไป แม้วันนี้ก็ปรากฏอย่างนั้น ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ ในกาลนั้นราคะย่อมบางเบา โทสะและโมหะย่อมเสื่อมคลาย แม้วันนี้ก็ปราศจากไปหมดสิ้น ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ ในกาลนั้นภัยย่อมไม่มี แม้วันนี้ก็ปรากฏเช่นนี้ ด้วยนิมิตนั้น เราทั้งหลายจึงรู้ได้ว่า ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ธุลีย่อมไม่ฟุ้งขึ้นเบื้องบน แม้วันนี้ก็ปรากฏเช่นนั้น ด้วยนิมิตนั้นเราทั้งหลายจึงรู้ได้ว่า

ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ กลิ่นเหม็นย่อมปราศจากไป มีแต่กลิ่นหอมตระหลบไป แม้วันนี้ก็มีกลิ่นหอมตระหลบไป ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ เทวดาทั้งปวงย่อมปรากฏ เว้นแต่ที่ไม่มีรูป แม้วันนี้ก็ปรากฏทั้งหมด ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ ขณะนั้น นรกมีประมาณเท่าใด ก็ปรากฏหมดเท่านั้น แม้วันนี้ก็ปรากฏทั้งหมด ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ในกาลนั้น หม้อไห บานประตู ภูเขา ย่อมไม่มีอะไรปิด แม้วันนี้ก็เปิดโล่ง ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ การจุติและการอุบัติ ย่อมไม่มีในขณะนั้น แม้วันนี้ก็ปรากฏเช่นนั้น ท่านผู้นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าแน่ (นิมิตเหล่านี้ย่อมปรากฏ เพื่อประโยชน์แก่การตรัสรู้ของสัตว์)

ท่านจงบำเพ็ญเพียรให้มั่นเถิด อย่าถอยกลับจงก้าวไปข้างหน้า แม้เราทั้งหลายก็รู้ท่านว่า จักได้เป็นพระพุทธเจ้าเป็นแน่ เราได้ฟังพระพุทธดำรัส และคำของเทวดาในหมื่นโลกธาตุแล้วก็ยินดี ร่าเริง เบิกบานใจ ได้คิดอย่างนี้ในกาลนั้นว่าพระพุทธชินเจ้ามีพระวาจาไม่เป็นสอง มีพระวาจาไม่เปล่าประโยชน์พระพุทธเจ้าไม่ตรัสคำไม่จริง เราจักได้เป็นพระพุทธเจ้าแน่ พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เปรียบเหมือนก้อนดินที่โยนขึ้นไปในอากาศ ย่อมตกลงมาที่พื้นดินแน่นอนฉะนั้น (พระพุทธเจ้าไม่ตรัสคำไม่จริง เราจักได้เป็นพระพุทธเจ้าเป็นแน่) พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด

ย่อมเที่ยงแท้แน่นอนเปรียบเหมือนสัตว์ทั้งปวงต้องตายเป็นแน่ ฉะนั้น พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เปรียบเหมือนเมื่อราตรีสิ้นไปพระอาทิตย์ขึ้นแน่ ฉะนั้น พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เปรียบเหมือนราชสีห์เมื่อลุกจากที่นอน ต้องบันลือสีหนาทแน่ ฉะนั้นพระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดย่อมเที่ยงแท้แน่นอน เปรียบเหมือนสัตว์ทั้งหลายผู้ไปถึงที่หมายแล้ว ย่อมปลงภาระอันหนักลง ฉะนั้น เอาละ เราจักค้นหาพุทธการกธรรม จากข้างนี้ๆ ทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำทั้งทิศน้อยทิศใหญ่ตลอดทั่วธรรมธาตุ ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นทานบารมีเป็นข้อที่

๑ ซึ่งเป็นทางใหญ่อันพระพุทธเจ้าทั้งหลายแต่ปางก่อนประพฤติมาจึงเตือนตนเองว่า ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๑ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อนท่านจงบำเพ็ญทานบารมีเถิด ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุโพธิญาณ ท่านเห็นยาจกทั้งชั้นต่ำ ปานกลางและชั้นสูงแล้ว จงให้ทานอย่าให้เหลือ ดังหม้อที่เขาคว่ำไว้ เปรียบเหมือนหม้อที่เต็มด้วยน้ำ ผู้ใดผู้หนึ่งจับคว่ำลงแล้ว น้ำย่อมไหลออกหมด ไม่ขังอยู่ในหม้อนั้น ฉะนั้น แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป ในกาลนั้นเมื่อเราค้นหาอยู่ ก็ได้เห็นศีลบารมีเป็นข้อที่ ๒ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า

ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๒นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อนท่านจงบำเพ็ญศีลบารมีเถิด ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุโพธิญาณ ท่านจงบำเพ็ญศีลในภูมิ ๔ ให้บริบูรณ์ จงรักษาศีลในกาลทั้งปวง ดังจามรีรักษาขนหาง เปรียบเหมือนดังจามรีย่อมรักษาขนหางอันติดในที่ไรๆ ยอมตายในที่นั้น ไม่ยอมทำขนหางให้เสีย ฉะนั้น แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ก็ได้เห็นเนกขัมมบารมีเป็นข้อที่ ๓ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๓นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านจะบำเพ็ญเนกขัมมบารมีเถิด ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุโพธิญาณ

ท่านจงเห็นภพทั้งปวงดังเรือนจำ ท่านจงมุ่งหน้าต่อเนกขัมมะ เพื่อหลุดพ้นไปจากภพ เปรียบเหมือนบุรุษที่ถูกขังในเรือนจำ ได้รับทุกข์มานาน ย่อมไม่ยังความยินดีให้เกิดในเรือนจำนั้น แสวงหาความพ้นไป ฉะนั้น แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ได้เห็นปัญญาบารมีเป็นข้อที่ ๔ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อน ทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า ท่านจงยึดบารมีที่ ๔ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านจะบำเพ็ญปัญญาบารมีเถิด ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุโพธิญาณ ท่านได้สอบถามคนมีปัญญาตลอดกาลทั้งปวง บำเพ็ญปัญญาบารมีแล้ว จักบรรลุสัมโพธิญาณได้

เปรียบเหมือนภิกษุ เมื่อเที่ยวภิกษา ไม่เว้นตระกูลต่ำ ปานกลางและสูงย่อมได้อาหารเครื่องเยียวยาอัตภาพ ฉะนั้นแต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ก็ได้เห็นวิริยบารมีเป็นข้อที่ ๕ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัยจึงเตือนตนเองว่าท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๕ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อนท่านจงบำเพ็ญวิริยบารมีเถิด ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุโพธิญาณท่านประคองความเพียรให้มั่นไว้ทุกภพ บำเพ็ญวิริยบารมีแล้ว จักบรรลุสัมโพธิญาณได้ เปรียบเหมือนสีหมฤคราช มีความเพียรไม่ย่อหย่อนในที่นั่งที่ยืนและที่เดินประคองใจไว้ทุกเมื่อ

ฉะนั้น แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรม อันเป็นเครื่องบ่มโพธิญาณอย่างอื่นต่อไปในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ก็ได้เห็นขันติบารมีเป็นข้อที่ ๖ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัยจึงเตือนตนเองว่า ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๖ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อนท่านมีใจแน่วแน่ในขันตินั้น จักบรรลุสัมโพธิญาณได้ ท่านจงอดทนต่อคำยกย่องและคำดูหมิ่นทั้งปวง บำเพ็ญขันติบารมีเปรียบเหมือนแผ่นดินอดทนสิ่งที่เขาทิ้งลงทุกอย่างทั้งสะอาดและไม่สะอาดไม่แสดงความยินดียินร้ายฉะนั้นแล้ว จักบรรลุสัมโพธิญาณได้ แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป

ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ก็ได้เห็นลสัจจบารมีเป็นข้อที่ ๗ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๗ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านมีใจแน่วแน่ในสัจจะนั้น จักบรรลุสัมโพธิญาณได้ ดาวประกายพฤกษ์เป็นดาวนพเคราะห์ ประจำอยู่ในมนุษย์โลกทั้งเทวโลก ไม่หลีกไปจากทางเดิน ทุกสมัยฤดูหรือปี ฉันใด แม้ท่านก็ฉันนั้น อย่าหลีกไปจากแนวในสัจจะ บำเพ็ญสัจจบารมีแล้วจักบรรลุสัมโพธิญาณได้แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ก็ได้เห็นอธิษฐานบารมีเป็นข้อที่ ๘ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย

จึงเตือนตนเองว่าท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๘ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านไม่หวั่นในอธิษฐานบารมีนั้น จักบรรลุสัมโพธิญาณได้ท่านจงเป็นผู้ไม่หวั่นไหวในการอธิษฐานในการทั้งปวง บำเพ็ญอธิษฐานบารมี เปรียบเหมือนภูเขาหินไม่หวั่นไหว ตั้งมั่น ไม่สะท้านสะเทือนเพราะลมจัด คงอยู่ในที่เดิม ฉะนั้นแล้ว จักบรรลุสัมโพธิญาณได้ แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ก็ได้เห็นเมตตาบารมีเป็นข้อที่ ๙ ที่พระพุทธเจ้าแต่ปางก่อนทรงเสพอาศัย จึงเตือนตนเองว่า ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๙ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านจงเป็นผู้ไม่มีใครเสมอด้วยเมตตา

ถ้าท่านปรารถนาจะบรรลุสัมโพธิญาณ ท่านจงเจริญเมตตาให้เสมอกันทั้งในสัตว์ที่มีประโยชน์ และไม่มีประโยชน์บำเพ็ญเมตตาบารมีเปรียบเหมือนน้ำย่อมแผ่ความเย็น ชำระล้างมลทินธุลี เสมอกันทั้งในคนดีและคนชั่ว ฉะนั้นแล้วจักบรรลุสัมโพธิญาณได้ แต่พุทธธรรมจักมีเพียงเท่านี้นั้นหามิได้ เราจักค้นหาธรรมอันเป็นเครื่องบ่มโพธิญาณอย่างอื่นต่อไป ในกาลนั้น เมื่อเราค้นหาอยู่ ก็ได้เห็นอุเบกขาบารมีเป็นข้อที่ ๑๐ ที่พระพุทธเจ้าทรงเสพอาศัยจึงเตือนตนเองว่า ท่านจงยึดบารมีข้อที่ ๑๐ นี้บำเพ็ญให้มั่นก่อน ท่านเป็นผู้มีอุเบกขามั่นคงดังตราชั่ง จักบรรลุโพธิญาณได้ ท่านจงมีใจเที่ยงตรงดังตราชั่งในสุขและทุกข์ในกาลทุกเมื่อ บำเพ็ญอุเบกขาบารมีเปรียบเหมือนแผ่นดินย่อมวางเฉย สิ่งที่เขาทิ้งลงทั้งที่ไม่สะอาดและสะอาดทั้งสองอย่าง เว้นจากความโกรธและความยินดี ฉะนั้นแล้ว จักบรรลุสัมโพธิญาณได้ ธรรมอันเป็นเครื่องบ่มโพธิญาณ มีอยู่ในโลกเพียงเท่านี้ นอกจากนี้ที่ยิ่งกว่านั้นไม่มี ท่านจงตั้งมั่นอยู่ในธรรมนั้นเถิด.

เมื่อเราพิจารณาเห็นธรรมเหล่านี้ พร้อมทั้งภาวะ กิจของตนและลักษณะ พื้นพสุธาในหมื่นจักรวาล ก็หวั่นไหวด้วยเดชแห่งธรรมปฐพีย่อมหวั่นไหวส่งเสียงร้อง เหมือนหีบอ้อยบีบอ้อย ฉะนั้นเมทนีดลย่อมหวั่นไหว เหมือนล้อยนต์ใส่น้ำมัน ฉะนั้น บริษัทประมาณเท่าใด มีอยู่ในบริเวณรอบๆ พระพุทธเจ้าบริษัทในบริเวณนั้นหวั่นไหวนอนซบอยู่ที่ภาคพื้นหม้อน้ำหลายพันหม้อ หม้อข้าวหลายพันหม้อ หม้อใส่กระแจะและหม้อเปรียงในที่นั้น กระทบกันและกันมหาชนหวาดเสียว สะดุ้งกลัว ประหลาดใจ มีใจหวาดหวั่นประชุมกันแล้ว พากันเข้าเฝ้าพระพุทธทีปังกร ทูลถามว่าความดีงามหรือความชั่วร้ายอะไรจักมีแก่โลก โลกทั้งปวงจักมีอันตรายหรือ

ขอพระองค์ผู้มีพระจักษุ โปรดบรรเทาอันตรายนั้นเถิด ในกาลนั้นพระพุทธทีปังกรมหามุนี ทรงชี้แจงให้มหาชนนั้นเข้าใจว่า ในการที่แผ่นดินหวั่นไหวนี้ ท่านทั้งหลายจงเบาใจ อย่ากลัวเลย วันนี้ เราพยากรณ์ผู้ใดว่าจักได้เป็นพระพุทธเจ้าในโลก ผู้นั้นพิจารณาเห็นธรรมที่พระพิชิตมารทรงเสพมาก่อน เมื่อผู้นั้นพิจารณาธรรมอันเป็นพุทธภูมิโดยไม่เหลือ เพราะเหตุนั้น ปฐพีในหมื่นโลกธาตุพร้อมทั้งในเทวโลก จึงหวั่นไหว ขณะนั้น มหาชนได้ฟังพระพุทธดำรัสแล้วเย็นใจ ทุกคนพากันมาหาเราแล้ว ก็กราบไหว้อีก ในกาลนั้น เรายึดพระพุทธคุณ ทำใจให้มั่นคง ถวายนมัสการพระพุทธทีปังกรแล้ว ลุกจากอาสนะ ขณะเมื่อเราลุกขึ้นจากอาสนะ

ทวยเทพและหมู่มนุษย์ ก็พากันเอาดอกไม้ทิพย์และดอกไม้มนุษย์โปรยปรายลงอนึ่ง ทวยเทพและหมู่มนุษย์นั้น ต่างก็อวยชัยให้พรสวัสดีว่า ท่านปรารถนาภูมิอันใหญ่หลวง ขอให้ท่านได้ภูมินั้นตามปรารถนาเถิดเสนียดจัญไรทั้งปวงจงอย่ามี ความโศกและโรคจงอย่ามี อันตรายจงอย่ามีแก่ท่าน ขอให้ท่านได้บรรลุโพธิญาณอันอุดมเร็วพลัน ข้าแต่ท่านผู้มีเพียรใหญ่ ท่านย่อมบานด้วยพุทธญาณ เปรียบเหมือนไม้ดอกย่อมมีดอกบานในฤดูที่มาถึง ฉะนั้น ข้าแต่ท่านผู้มีเพียรใหญ่ขอให้ท่านจงบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการ ดังพระสัมพุทธเจ้าเหล่าใดเหล่าหนึ่งทรงบำเพ็ญฉะนั้นเถิด ข้าแต่ท่านผู้มีเพียรใหญ่ ขอให้ท่านจงตรัสรู้ที่โพธิพฤกษ์ เหมือนหนึ่งพระสัมพุทธเจ้าเหล่าใดเหล่าหนึ่งตรัสรู้ที่โพธิมณฑลเถิด

ข้าแต่ท่านผู้มีเพียรใหญ่ ขอให้ท่านจงประกาศธรรมจักร อย่างพระสัมพุทธเจ้าเหล่าใดเหล่าหนึ่งทรงประกาศ ฉะนั้นเถิด ขอให้ท่านมีใจเต็มเปี่ยม รุ่งเรืองในหมื่นจักวาล เช่นพระจันทร์เต็มดวง ส่องแสงสว่างในวันเพ็ญ ฉะนั้นเถิด ขอให้ท่านพ้นจากโลก รุ่งเรืองด้วยศิริดังพระอาทิตย์พ้นจากราหูแผดแสงสว่างจ้าฉะนั้นเถิด โลกพร้อมด้วยเทวโลก มาประชุมกันในสำนักของท่านเปรียบเหมือนแม่น้ำทุกสายย่อมไหลมารวมลงยังทะเลหลวง ฉะนั้นในกาลนั้น สุเมธดาบสนั้น อันทวยเทพและหมู่มนุษย์เหล่านั้นชมเชย สรรเสริญแล้ว สมาทานธรรม ๑๐ ประการ เมื่อจะบำเพ็ญธรรมเหล่านั้นให้บริบูรณ์ จึงเข้าป่าใหญ่.

จบสุเมธกถา.

ในกาลนั้น มหาชนเหล่านั้น นิมนต์พระศาสดาพระนามว่า ทีปังกรผู้เป็นนายกของโลก พร้อมด้วยหมู่ภิกษุสงฆ์ ให้เสวยแล้ว ได้ถือเป็นสรณะ พระตถาคตผู้นราสภ ทรงยังใครๆ ให้ตั้งอยู่ในสรณะพระตถาคตผู้นราสภ ทรงยังใครๆ ให้ตั้งอยู่ในสรณคมน์ ทรงยังใครๆ ให้ตั้งอยู่ในเบฌศีล ทรงยังใครๆ ให้ตั้งอยู่ในศีล ๑๐ ทรงประทานสามัญผล คือ ผล ๔ อันสูงสุดให้แก่ใคร ทรงประทานธรรมอันไม่มีธรรมอื่นเสมอ คือปฏิสัมภิทาให้แก่ใคร ทรงประทานสมาบัติ อันประเสริฐ ๘ ให้แก่ใคร ทรงประทานวิชชา ๓ อภิญญา๖ ให้แก่ใคร มหามุนีย่อมตรัสสอนหมู่ชน ด้วยธรรมเครื่องประกอบนั้น พระศาสนาของพระโลกนาถ แผ่ไปกว้างขวางด้วยธรรมนั้นพระศาสดาทรงพระนามว่า

ทีปังกร มีพระหนุใหญ่ และพระกายงามทรงช่วยให้คนหมู่มากข้ามไป ทรงเปลื้องให้พ้นทุคติ พระมหามุนีทรงเห็นคนที่ควรให้ตรัสรู้ได้แม้ในแสนโยชน์ ก็เสด็จไปชั่วขณะเดียว ทรงยังผู้นั้นให้ตรัสรู้ ในธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๑ พระพุทธเจ้าผู้เป็นนาถะของโลก ทรงยังชนให้ตรัสรู้ร้อยโกฏิ ครั้งที่ ๒ เก้าสิบโกฏิ และธรรมาภิสมัยครั้งที่ ๓ ได้มีแก่ทวยเทพเก้าหมื่นโกฏิในเมื่อพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมในเทพพิภพพระพุทธทีปังกรบรมศาสดาทรงประชุมพระสาวก ๓ ครั้ง การประชุมครั้งที่ ๑มีพระสาวกแสนโกฏิ เมื่อพระพิชิตมาร ประทับอยู่ในที่วิเวก ที่ยอดเขานารทะอีก พระขีณาสพผู้ปราศจากมลทินร้อยโกฏิมาประชุมกัน สมัยใด พระมหามุนีมหาวีรเจ้า ทรงปวารณาพรรษาพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์เก้าหมื่นโกฏิ ที่ยอดเขาสุทัสนะ สมัยนั้น

เราเป็นชฎิลผู้มีตบะอันรุ่งเรือง รู้จบอภิญญา ๕ เหาะไปในอากาศได้ธรรมาภิสมัยได้มีแก่เทวดาและมนุษย์สองแสน ธรรมาภิสมัยในครั้งที่ ๑ และครั้งที่ ๒ คณนานับมิได้ ในกาลนั้น พระศาสนาของพระผู้มีพระภาคทีปังกรแผ่ไพศาล มีคนมาก เจริญแพร่หลายบริสุทธิ์สะอาด ภิกษุสงฆ์สี่แสน ล้วนได้อภิญญา ๖ มี ฤทธิ์มาก แวดล้อมพระผู้มีพระภาคทีปังกร ผู้ทรงรู้แจ้งโลกในกาลทั้งปวง

สมัยนั้นชนเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ไม่ได้บรรลุอรหัตเป็นพระเสขะ ละภพมนุษย์ไป ชนเหล่านั้นย่อมถูกครหา พระศาสนาแพร่หลาย งดงามด้วยพระอรหันตขีณาสพ ผู้คงที่ ปราศจากมลทิน ในกาลทั้งปวง พระนครชื่อรัมมวดี พระชนกนาถของพระทีปังกรบรมศาสดาเป็นพระมหากษัตริย์ ทรงพระนามว่าสุเทพ พระชนนีทรงพระนามว่า สุเมธาพระพิชิตมารทรงครอบครองอคารสถานอยู่หมื่นปี ทรงมีฝูงหงส์นกกะเรียน นกยูงมากมาย มีปราสาทอันประเสริฐ ๓ ปราสาทมีนางสนมนารีกำนัลใน ๓ แสน ล้วนประดับประดาสวยงามพระมเหสีพระนามว่าปทุมา พระราชโอรสพระนามว่าอุสภขันธกุมารพระองค์ทรงเห็นนิมิต ๔ ประการแล้ว เสด็จออกผนวชด้วยคชสารยานพระที่นั่งต้น ทรงบำเพ็ญเพียรอยู่

๑๐ เดือนเต็ม ครั้นทรงประพฤติปธานจริยาแล้ว ก็ได้ตรัสรู้พระสัมโพธิญาณ พระมหามุนีทีปังการ มหาวีรชินเจ้าอันพรหมทูลอาราธนาแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักร แล้วประทับอยู่ในนันทารามประทับนั่งที่ควงไม้ซึก ทรงปราบปรามเดียรถีย์ ทรงมีพระสุมงคลเถระ และพระติสสเถระเป็นพระอัครสาวก มีพระเถระชื่อว่าสาคตะเป็นอุปัฏฐากมีพระนันทาเถรีและพระสุนันทาเถรี เป็นพระอัครสาวิกาไม้โพธิพฤกษ์ของพระองค์มหาชนเรียกว่า ปิปผลิ ทรงมีอุบาสกชื่อ ตปุสสะ และภัลลิกะเป็นอัครอุปัฏฐาก นางสิริมา และ นางโสณา เป็นอุปัฏฐายิกาพระมหามุนีทีปังกร สูง ๘๐ ศอก ทรงงดงามดังไม้ประจำทวีปเหมือนพญารังกำลังดอกบาน พระองค์มีพระรัศมีแผ่ซ่านออก ๑๐โยชน์ โดยรอบ

พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันใหญ่หลวง มีพระชนมายุแสนปี ทรงดำรงอยู่นานเพียงนั้น ทรงประกาศสัทธรรมให้รุ่งเรืองช่วยบุคคลให้พ้นวัฏสงสารไปเป็นอันมาก พระองค์เองทรงรุ่งเรืองดังกองไฟ แล้วเสด็จนิพพานพร้อมด้วยพระสาวก พระฤทธิ์ ยศบริวาร และจักรรัตนะที่พระยุคลบาท หายไปหมดทุกอย่าง สังขารทั้งปวงว่างเปล่าหนอ พระทีปังกรชินศาสดา เสด็จนิพพาน ณนันทารามพระสถูปของพระองค์ที่นันทารามนั้น สูง ๓๖ โยชน์ พระสถูปบรรจุบาตร จีวร และบริขารและเครื่องบริโภคของพระองค์ตั้งอยู่ที่ควงไม้โพธิพฤกษ์ในกาลนั้นสูง ๓ โยชน์.

จบทีปังกรพุทธวงศ์ ที่ ๑