๑๑. ชราวรรค เล่ม ๒๕

เมื่อโลกลุกเป็นไฟ อยู่เป็นนิตย์

ทำไมจึงมัวหัวเราะร่าเริงกันอยู่เล่า

เธอทั้งหลายถูกความมืด ปกคลุม

ไฉนไม่แสวงหาดวงประทีป กันเล่า

๒. สิริมาวัตถุ

เรื่องนางสิริมา

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่บริษัท ๔ ที่มุงดูศพนางสิริมา ดังนี้)จงดูอัตภาพที่ตกแต่งอย่างสวยงาม

แต่มีกายเป็นแผล มีกระดูกเป็นโครงร่าง

อันกระสับกระส่าย ที่มหาชนดำริหวังกันมาก

ซึ่งไม่มีความยั่งยืนตั้งมั่น

๓. อุตตราเถรีวัตถุ

เรื่องพระอุตตราเถรี

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พระอุตตราเถรีผู้มีอายุ ๑๒๐ ปี ดังนี้)ร่างกายนี้แก่หง่อมแล้ว

เป็นรังของโรค มีแต่จะทรุดโทรมลงไป

ร่างกายที่เน่าเปื่อยนี้ก็จะแตกดับไป

เพราะชีวิตมีความตายเป็นที่สุด

๔. อธิมานิกภิกขุวัตถุ

เรื่องภิกษุผู้เข้าใจว่าตนสำเร็จ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลายที่กำลังดูซากศพในป่าช้า ดังนี้)กระดูกเหล่านี้มีสีเหมือนสีนกพิราบ

ถูกเขาทิ้งไว้เกลื่อนกลาด

เหมือนน้ำเต้าที่ร่วงเกลื่อนกลาดในสารทกาล

ความยินดีอะไรเล่าจะเกิด เพราะเห็นกระดูกเหล่านั้น

๕. ชนปทกัลยาณีรูปนันทาเถรีวัตถุ

เรื่องพระรูปนันทาเถรีผู้งามในรัฐ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พระรูปนันทาเถรีผู้สำคัญตนว่างาม ดังนี้)ร่างกายนี้ถูกสร้างให้เป็นนครแห่งกระดูก

ฉาบด้วยเนื้อและเลือด เป็นที่สถิตแห่งความแก่

ความตาย ความถือตัว และความลบหลู่กัน

๖. มัลลิกาเทวีวัตถุ

เรื่องพระนางมัลลิกาเทวี

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้เสียพระทัยเพราะ การจากไปของพระนางมัลลิกาเทวี ดังนี้)ราชรถอันวิจิตรงดงาม ยังชำรุดได้

แม้แต่ร่างกายนี้ ก็ยังเข้าถึงชราได้

แต่ธรรมของสัตบุรุษ หาเข้าถึงชราไม่

สัตบุรุษกับสัตบุรุษรู้กันได้อย่างนี้

๗. โลลุทายิเถรวัตถุ

เรื่องพระโลลุทายีเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)

คนที่มีการศึกษาน้อยนี้

ย่อมแก่ไปเปล่าเหมือนโคพลิพัท

เขาเจริญแต่เนื้อหนัง ส่วนปัญญาหาเจริญไม่

๘. ปฐมโพธิวัตถุ

เรื่องเหตุการณ์คราวแรกตรัสรู้

(พระผู้มีพระภาคทรงเปล่งอุทาน ดังนี้)

เราตามหานายช่าง ผู้สร้างเรือน เมื่อไม่พบ

จึงท่องเที่ยวไปในสงสารเป็นอเนกชาติ

เพราะการเกิดบ่อย ๆ เป็นทุกข์

นายช่างเอ๋ย เราพบท่านแล้ว

ท่านจะสร้างเรือนไม่ได้อีก

ซี่โครง ทุกซี่ของท่าน เราหักแล้ว

ยอดเรือน เราก็รื้อแล้ว

จิตของเราถึงธรรมปราศจากเครื่องปรุงแต่งแล้ว

เราได้บรรลุธรรมเป็นที่สิ้นตัณหาแล้ว

๙. มหาธนเสฏฐิปุตตวัตถุ

เรื่องบุตรเศรษฐีผู้มีทรัพย์มาก

(พระผู้มีพระภาคทรงปรารภบุตรเศรษฐีผู้ใช้สอยทรัพย์สมบัติจนหมด จึงตรัส พระคาถานี้แก่พระอานนท์ ดังนี้)พวกคนโง่เขลาไม่ประพฤติตนให้เป็นคนดี

ในวัยหนุ่มสาวก็ไม่ได้หาทรัพย์ไว้ ย่อมซบเซา

เหมือนนกกระเรียนแก่ซบเซาอยู่ที่เปือกตมไร้ปลา ฉะนั้น

พวกคนโง่เขลาไม่ประพฤติตนให้เป็นคนดี

ในวัยหนุ่มสาวก็ไม่ได้หาทรัพย์ไว้

ย่อมนอนรำพึงถึงความหลัง

ดุจลูกธนูที่พ้นจากแล่ง ฉะนั้น

ชราวรรคที่ ๑๑ จบ