๑๗. โกธวรรค เล่ม ๒๕

๑๗ โกธํ ชเห วิปฺปชเหยฺย มานํ

สญฺโญชนํ สพฺพมติกฺกเมยฺย

ตนฺนามรูปสฺมึ อสชฺชมานํ

อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ ทุกฺขา ฯ

โย เว อุปฺปติตํ โกธํ รถํ ภนฺตํว ธารเย ๔

ตมหํ สารถึ พฺรูมิ รสฺมิคฺคาโห อิตโร ชโน ฯ

อกฺโกเธน ชิเน โกธํ อสาธธ สาธุนา ชิเน

ชิเน กทริยํ ทาเนน สจฺเจนาลิกวาทินํ ฯ

สจฺจํ ภเณ น กุชฺเฌยฺย ทชฺชา อปฺปสฺมิ ๑ ยาจิโต

เอเตหิ ตีหิ ฐาเนหิ คจฺเฉ เทวาน สนฺติเก ฯ

อหึสกา เย มุนโย นิจฺจํ กาเยน สํวุตา

เต ยนฺติ อจฺจุตํ ฐานํ ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจเร ฯ

สทา ชาครมานานํ อโหรตฺตานุสิกฺขินํ

นิพฺพานํ อธิมุตฺตานํ อตฺถํ คจฺฉนฺติ อาสวา ฯ

โปราณเมตํ อตุล เนตํ อชฺชตนามิว

นินฺทนฺติ ตุณฺหิมาสีนํ นินฺทนฺติ พหุภาณินํ

มิตภาณิมฺปิ นินฺทนฺติ นตฺถิ โลเก อนินฺทิโต ฯ

น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ

เอกนฺตํ นินฺทิโต โปโส เอกนฺตํ วา ปสํสิโต

ยญฺเจ วิญฺญู ปสํสนฺติ อนุวิจฺจ สุเว สุเว

อจฺฉิทฺทวุตฺตึ เมธาวึ ปญฺญาสีลสมาหิตํ

เนกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว โก ตํ นินฺทิตุมรหติ

เทวาปิ นํ ปสํสนฺติ พฺรหฺมุนาปิ ปสํสิโต ฯ๓

กายปฺปโกปํ รกฺเขยฺย กาเยน สํวุโต สิยา

กายทุจฺจริตํ หิตฺวา กาเยน สุจริตํ จเร

วจีปโกปํ รกฺเขยฺย วาจาย สํวุโต สิยา

วจีทุจฺจริตํ หิตฺวา วาจาย สุจริตํ จเร

มโนปโกปํ รกฺเขยฺย มนสา สํวุโต สิยา

มโนทุจฺจริตํ หิตฺวา มนสา สุจริตํ จเร

กาเยน สํวุตา ธีรา อโถ วาจาย สํวุตา

มนสา สํวุตา ธีรา เต เว สุปริสํวุตา ฯ

โกธวคฺโค สตฺตรสโม ฯ

๑ ม. ยุ. สจฺจเวทินํ ฯ ๒ ม. ยุ. ผุโฏ ฯ ๓ ม. ยุ. กาเมสุ จ ฯ

๔ ม. วารเย ฯ

๑ ม. อปฺปมฺปิ

บุคคลพึงละความโกรธเสีย พึงละมานะเสีย พึงก้าวล่วงสังโยชน์เสียทั้งหมด ทุกข์ทั้งหลายย่อมไม่ตกตามบุคคลนั้นผู้ไม่ข้องอยู่ในนามรูปไม่มีกิเลสเครื่องกังวล บุคคลใดแล พึงห้ามความโกรธที่เกิดขึ้นแล้วไว้ได้ ดุจบุคคลห้ามรถซึ่งกำลังแล่นไปได้ ฉะนั้น เรากล่าวบุคคลนั้นว่าเป็นสารถี คนนอกนี้เป็นคนถือเชือก พึงชนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ พึงชนะความไม่ดีด้วยความดี พึงชนะความตระหนี่ด้วยการให้พึงชนะคนมักกล่าวคำเหลาะแหละด้วยคำสัตย์ พึงกล่าวคำสัตย์ไม่พึงโกรธ แม้เมื่อมีของน้อย ถูกขอแล้วก็พึงให้ บุคคลพึงไปในสำนักแห่งเทวดาทั้งหลาย เพราะเหตุ ๓ ประการนี้มุนีเหล่าใดผู้ไม่เบียดเบียนสำรวมแล้วด้วยกายเป็นนิตย์มุนีเหล่านั้นย่อมไปสู่สถานที่ไม่จุติ

ที่คนทั้งหลายไปแล้วไม่เศร้าโศก อาสวะทั้งหลายของผู้ตื่นอยู่ทุกเมื่อ ศึกษาเนืองๆทั้งกลางวันและกลางคืน ผู้น้อมไปแล้วสู่นิพพาน ย่อมถึงความไม่มี ดูกรอตุละ การนินทาหรือการสรรเสริญนี้มีมาแต่โบราณมิใช่มีเพียงวันนี้ คนย่อมนินทาแม้ผู้นั่งนิ่ง แม้ผู้พูดมาก แม้พูดพอประมาณ ผู้ไม่ถูกนินทาไม่มีในโลก บุรุษผู้ถูกนินทาโดยส่วนเดียวหรือถูกสรรเสริญโดยส่วนเดียวไม่มีแล้ว จักไม่มี และไม่มีในบัดนี้ถ้าว่าผู้รู้ใคร่ครวญแล้วทุกวัน ย่อมสรรเสริญบุคคลใด ผู้มีความประพฤติไม่ขาดเป็นนักปราชญ์ ตั้งมั่นแล้วในปัญญาและศีล ใครย่อมควรเพื่อจะนินทาบุคคลนั้นผู้เหมือนดังแท่งแห่งทองชมพูนุช แม้เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ก็ย่อมสรรเสริญบุคคลนั้น แม้พรหมก็สรรเสริญบุคคลนั้น ภิกษุพึงรักษาความกำเริบทางกายพึงเป็นผู้สำรวมด้วยกาย ละกายทุจริตแล้ว พึงประพฤติสุจริตด้วยกาย พึงรักษาความกำเริบทางวาจาพึงเป็นผู้สำรวมด้วยวาจา ละวจีทุจริตแล้ว พึงประพฤติสุจริตด้วยวาจาพึงรักษาความกำเริบทางใจ พึงเป็นผู้สำรวมด้วยใจ ละมโนทุจริตแล้วพึงประพฤติสุจริตด้วยใจ นักปราชญ์ทั้งหลาย สำรวมแล้วด้วยกายสำรวมแล้วด้วยวาจา สำรวมแล้วด้วยใจ ท่านเหล่านั้นแล สำรวมเรียบร้อยแล้ว ฯ

จบโกธวรรคที่ ๑๗